Lý thuyết cơ sở về điện

オームの法則ほうそくと直流直並列回路ちょくりゅうちょくへいれつかいろ・分圧ぶんあつと分流ぶんりゅう

Định luật Ohm và mạch điện một chiều nối tiếp - song song, phân áp và phân dòng

第二種電気工事士だいにしゅでんきこうじしの学科試験がっかしけんでは、問題もんだい1の問とい1から問とい5までが電気基礎理論でんききそりろんの計算問題けいさんもんだいです。電卓でんたくは使用禁止しようきんしですが、基本公式きほんこうしきと整数比せいすうひのパターンを押おさえれば確実かくじつに得点源とくてんげんにできます。

Trong phần thi Lý thuyết Thợ điện Hạng 2 (Dai-ni-shu Denki Kojishi), từ câu 1 đến câu 5 của Phần 1 là các bài toán tính toán lý thuyết cơ sở về điện. Tuy cấm dùng máy tính cầm tay nhưng chỉ cần nắm vững công thức cơ bản và các tỷ lệ số nguyên quen thuộc là bạn chắc chắn lấy trọn điểm.

抵抗ていこうR（Ω）に電圧でんあつV（V）を加くわえたときに流ながれる電流でんりゅうI（A）は「I＝V÷R」、電圧でんあつは「V＝I×R」、抵抗ていこうは「R＝V÷I」で表あらわされます。これをオームの法則ほうそくと呼よび、すべての回路計算かいろけいさんの出発点しゅっぱつてんとなります。

Khi đặt điện áp V (V) vào điện trở R (Ω), dòng điện I (A) chạy qua được tính bằng "I = V ÷ R", điện áp là "V = I × R" và điện trở là "R = V ÷ I". Đây gọi là định luật Ohm — điểm xuất phát của mọi bài toán giải mạch điện.

複数ふくすうの抵抗ていこうを一本道いっぽんみちにつなぐ直列接続ちょくれつせつぞくでは、どの抵抗ていこうにも同おなじ電流でんりゅうIが流ながれ、合成抵抗ごうせいていこうは単純たんじゅんな足たし算ざん「R＝R1＋R2」になります。電源電圧でんげんでんあつVは抵抗値ていこうちの比ひに比例ひれいして各抵抗かくていこうに分圧ぶんあつされます。

Trong mạch mắc nối tiếp (các điện trở nối thành một đường thẳng), mọi điện trở đều có cùng dòng điện I chạy qua và điện trở tương đương bằng tổng đại số "R = R1 + R2". Điện áp nguồn V được chia (phân áp) lên từng điện trở tỷ lệ thuận với giá trị điện trở đó.

一方いっぽう、抵抗ていこうを枝分えだわかれにつなぐ並列接続へいれつせつぞくでは、各枝かくえだにかかる電圧でんあつVが等ひとしくなります。2個この抵抗ていこうの並列合成抵抗へいれつごうせいていこうは「和分わぶんの積せき：R＝（R1×R2）÷（R1＋R2）」で素早すばやく計算けいさんできます。

Ngược lại, trong mạch mắc song song (các điện trở rẽ nhánh), điện áp V đặt lên mỗi nhánh là bằng nhau. Điện trở tương đương của 2 điện trở mắc song song được tính nhanh bằng quy tắc "tích chia tổng: R = (R1 × R2) ÷ (R1 + R2)".

特とくに「同おなじ抵抗値ていこうちRをn個並列こへいれつにつなぐと合成抵抗ごうせいていこうはR÷nになる」という性質せいしつは頻出ひんしゅつです。また並列回路へいれつかいろの電流でんりゅうは抵抗値ていこうちの逆比ぎゃくひに分流ぶんりゅうし、抵抗ていこうが小ちいさい枝えだほど大おおきな電流でんりゅうが流ながれます。

Đặc biệt, tính chất "mắc song song n điện trở giống nhau có cùng giá trị R thì điện trở tương đương bằng R ÷ n" xuất hiện rất nhiều. Ngoài ra, dòng điện trong mạch song song chia theo tỷ lệ nghịch với điện trở (phân dòng): nhánh nào có điện trở nhỏ hơn sẽ có dòng điện lớn hơn chạy qua.

キルヒホッフの法則ほうそくとホイートストンブリッジの平衡条件へいこうじょうけん

Định luật Kirchhoff và điều kiện cân bằng mạch cầu Wheatstone

複雑ふくざつな直流回路ちょくりゅうかいろの電流でんりゅうや電圧でんあつを求もとめるときはキルヒホッフの法則ほうそくを使つかいます。第だい1法則ほうそく（電流則でんりゅうそく）は「回路内かいろないのどの接続点せつぞくてんでも、流ながれ込こむ電流でんりゅうの合計ごうけいと流ながれ出でる電流でんりゅうの合計ごうけいは等ひとしい」という決きまりです。

Khi tìm dòng điện hoặc điện áp trong mạch điện một chiều phức tạp, ta sử dụng định luật Kirchhoff. Định luật 1 (định luật dòng điện) quy định: "Tại bất kỳ nút nối nào trong mạch, tổng các dòng điện đi vào luôn bằng tổng các dòng điện đi ra".

第だい2法則ほうそく（電圧則でんあつそく）は「閉とじた回路かいろ（ループ）を一周いっしゅうするとき、電源でんげんの起電力きでんりょくの和わと各抵抗かくていこうでの電圧降下でんあつこうか（I×R）の和わは等ひとしい」という決きまりです。問とい1の直並列回路ちょくへいれつかいろでもこの2つの法則ほうそくが活躍かつやくします。

Định luật 2 (định luật điện áp) quy định: "Trong một vòng mạch kín bất kỳ, tổng sức điện động của nguồn bằng tổng các độ sụt áp (I × R) trên các điện trở". Cả hai định luật này đều được áp dụng thường xuyên ở bài toán mạch hỗn hợp câu số 1.

また未知みちの抵抗値ていこうちを正確せいかくに測はかる「ホイートストンブリッジ回路かいろ」も定番問題ていばんもんだいです。ひし形がたに配置はいちした4つの抵抗ていこうR1・R2・R3・R4の中央ちゅうおうに検流計けんりゅうけいGをつないだ回路かいろです。

Bên cạnh đó, "mạch cầu Wheatstone" dùng để đo chính xác một điện trở chưa biết cũng là dạng bài kinh điển. Mạch gồm 4 điện trở R1, R2, R3, R4 xếp hình thoi và nối một điện kế nhạy G ở nhánh giữa.

中央ちゅうおうの検流計けんりゅうけいGに電流でんりゅうが全まったく流ながれない（0Aになる）状態じょうたいを「平衡状態へいこうじょうたい」といい、このとき向むかい合あう辺へん（対辺たいへん）の抵抗ていこうを掛かけ合あわせた積せきが等ひとしくなる「R1×R4＝R2×R3」が成なり立たちます。

Trạng thái mà điện kế G ở giữa hoàn toàn không có dòng điện chạy qua (bằng 0 A) được gọi là "trạng thái cân bằng"; khi đó tích của hai cặp điện trở ở hai cạnh đối diện nhau sẽ bằng nhau: "R1 × R4 = R2 × R3".

ブリッジが平衡状態へいこうじょうたいにあるときは中央ちゅうおうの検流計けんりゅうけいGの枝えだに電流でんりゅうが流ながれないため、回路全体かいろぜんたいの合成抵抗ごうせいていこうを計算けいさんする際さいには中央ちゅうおうの検流計けんりゅうけいを取とり除のぞき、単たんなる上下じょうげ2本ほんの並列回路へいれつかいろとして計算けいさんします。

Khi mạch cầu đang ở trạng thái cân bằng, vì nhánh điện kế G ở giữa không có dòng điện chạy qua nên khi tính điện trở tương đương của toàn mạch, ta bỏ hẳn nhánh điện kế G đi và chỉ tính như 2 nhánh nối tiếp mắc song song với nhau.

導体どうたいの電気抵抗でんきていこう（長ながさ・断面積だんめんせき・直径ちょっけいの関係かんけい）と温度変化おんどへんか

Điện trở của dây dẫn (quan hệ chiều dài, tiết diện, đường kính) và sự biến thiên theo nhiệt độ

問とい2で毎回出題まいかいしゅつだいされるのが、銅線どうせんなどの電線でんせん（導体どうたい）の電気抵抗でんきていこうRを求もとめる計算けいさんです。導体どうたいの抵抗ていこうR（Ω）は材料固有ざいりょうこゆうの「抵抗率ていこうりつρ（ロー）」と「長ながさL（m）」に比例ひれいし、「断面積だんめんせきA（mm²）」に反比例はんぴれいします（R＝ρ×L÷A）。

Dạng bài luôn xuất hiện ở câu số 2 là tính điện trở R của dây dẫn điện (như dây đồng). Điện trở R (Ω) của dây dẫn tỷ lệ thuận với "điện trở suất ρ (rho)" đặc trưng của vật liệu và "chiều dài L (m)", đồng thời tỷ lệ nghịch với "tiết diện A (mm²)" theo công thức R = ρ × L ÷ A.

単線たんせん（丸まるい1本ぽんの導体どうたい）の太ふとさが「直径ちょっけいD（mm）」で与あたえられた場合ばあい、円えんの断面積だんめんせきは「A＝π×D²÷4」なので、抵抗ていこうの公式こうしきは「R＝（4×ρ×L）÷（π×D²）」となります。

Khi độ lớn của dây dẫn tròn đặc (dây đơn) được cho bằng "đường kính D (mm)", vì diện tích hình tròn là "A = π × D² ÷ 4" nên công thức điện trở trở thành "R = (4 × ρ × L) ÷ (π × D²)".

ここで最もっとも重要じゅうような鉄則てっそくは、「電線でんせんの抵抗ていこうRは長ながさLに比例ひれいし、直径ちょっけいDの2乗じょう（D²）に反比例はんぴれいする」という点てんです。直径ちょっけいDが2倍ばいになると断面積だんめんせきは4倍ばいになるため、同おなじ長ながさなら抵抗ていこうは「4分ぶんの1（1/4）」に減へります。

Quy tắc vàng quan trọng nhất ở đây là: "Điện trở R của dây dẫn tỷ lệ thuận với chiều dài L và tỷ lệ nghịch với bình phương đường kính D (D²)". Khi đường kính D tăng gấp 2 lần thì tiết diện tăng gấp 4 lần, nên nếu cùng chiều dài thì điện trở giảm xuống chỉ còn "1/4".

したがって、直径ちょっけいd・長ながさlの銅線どうせんと「全まったく同おなじ抵抗値ていこうち」になる銅線どうせんを選えらぶ問題もんだいでは、「長ながさ÷直径ちょっけいの2乗じょう」の比ひが同おなじものを探さがします。直径ちょっけいが2倍ばい（2d）なら長ながさを4倍ばい（4l）にしたとき抵抗ていこうが等ひとしくなります。

Do đó, với bài toán chọn sợi dây đồng có "cùng giá trị điện trở" với dây đồng có đường kính d và chiều dài l ban đầu, ta tìm phương án có cùng tỷ số "chiều dài ÷ bình phương đường kính". Nếu đường kính tăng 2 lần (2d) thì chiều dài phải gấp 4 lần (4l) để điện trở bằng nhau.

なお、銅どうやアルミニウムなどの金属導体きんぞくどうたいは、温度おんどが上あがると電気抵抗でんきていこうが少すこしずつ増ふえる性質せいしつ（正せいの抵抗温度係数ていこうおんどけいすう）を持もっています。電線でんせんの導電率どうでんりつは軟銅なんどうを基準きじゅん（約やく100%）として表あらわされます。

Ngoài ra, các dây dẫn kim loại như đồng hay nhôm có tính chất tăng điện trở khi nhiệt độ tăng lên (hệ số nhiệt điện trở dương). Độ dẫn điện của dây dẫn được biểu thị theo phần trăm lấy đồng ủ mềm tiêu chuẩn làm mốc (khoảng 100%).

電力でんりょく・電力量でんりょくりょうとジュールの法則ほうそく・水みずの加熱計算かねつけいさん

Công suất, điện năng, định luật Joule và bài toán đun nóng nước

問とい3では電流でんりゅうによる発熱量はつねつりょうや電力量でんりょくりょうの計算けいさんが出題しゅつだいされます。1秒間びょうかんあたりに消費しょうひされる電気でんきの仕事率しごとりつを「電力でんりょくP（単位たんい：W）」といい、「P＝V×I＝I²×R＝V²÷R」の3つの式しきで計算けいさんします。

Ở câu số 3 thường ra bài toán tính nhiệt lượng tỏa ra hoặc điện năng tiêu thụ do dòng điện. Công của dòng điện tiêu thụ trong 1 giây gọi là "công suất điện P (đơn vị: W)", tính bằng 3 công thức: "P = V × I = I² × R = V² ÷ R".

電力でんりょくP（W）に使用時間しようじかんt（h：時間じかん）を掛かけたものを「電力量でんりょくりょうW（単位たんい：WhまたはkWh）」といいます。一方いっぽう、電力でんりょくP（W）に「秒数びょうすうt（s：秒びょう）」を掛かけたものが発熱量はつねつりょう（ジュール熱ねつ）Q（単位たんい：J）であり、「Q＝P×t＝I²×R×t（J）」となります。

Lấy công suất P (W) nhân với thời gian sử dụng t (h: giờ) ta được "điện năng W (đơn vị: Wh hoặc kWh)". Ngược lại, lấy công suất P (W) nhân với "số giây t (s: giây)" ta được nhiệt lượng tỏa ra (nhiệt Joule) Q (đơn vị: J) theo công thức "Q = P × t = I² × R × t (J)".

時間じかんの単位換算たんいかんさんが最大さいだいのポイントで、1時間じかんは「60分ぷん＝3,600秒びょう」です。したがって「1Wh＝3,600W・s＝3,600J＝3.6kJ」となり、「1kWh＝3,600kJ」という換算値かんさんちを暗記あんきしておくと計算けいさんが一気いっきに速はやくなります。

Điểm mấu chốt nhất là đổi đơn vị thời gian: 1 giờ bằng "60 phút = 3.600 giây". Vì vậy "1 Wh = 3.600 W·s = 3.600 J = 3,6 kJ", và nếu thuộc lòng mốc quy đổi "1 kWh = 3.600 kJ" thì bạn sẽ giải bài toán cực nhanh.

電気湯沸器でんきゆわかしきで質量しつりょうm（kg：水みず1Lは1kg）の水みずの温度おんどをΔt（℃またはK）だけ上昇じょうしょうさせるのに必要ひつような熱量ねつりょうQ（kJ）は、水みずの比熱ひねつ「c＝4.2kJ/（kg・K）」を用もちいて「Q＝4.2×m×Δt（kJ）」で求もとめます。

Khi dùng bình đun nước điện để đun khối lượng m (kg; 1 lít nước nặng 1 kg) tăng thêm Δt (°C hoặc K), nhiệt lượng Q (kJ) cần thiết được tính bằng nhiệt dung riêng của nước "c = 4,2 kJ/(kg·K)" theo công thức: "Q = 4,2 × m × Δt (kJ)".

熱効率ねつこうりつが100%（熱損失ねつそんしつを無視むし）なら「ヒーターの発熱量はつねつりょうP×t＝水みずが得える熱量ねつりょう4.2×m×Δt」として加熱時間かねつじかんや電力量でんりょくりょうを逆算ぎゃくさんします。熱効率ねつこうりつ（イータ）が与あたえられた場合ばあいは、ヒーターの発熱量はつねつりょうにを掛かけた分ぶんだけが水みずの加熱かねつに使つかわれます。

Nếu hiệu suất nhiệt đạt 100% (bỏ qua tổn thất nhiệt), ta cho "nhiệt lượng dây may-so tỏa ra P × t = nhiệt lượng nước thu vào 4,2 × m × Δt" để tính ngược ra thời gian đun hoặc điện năng. Nếu đề cho hiệu suất nhiệt (eta) thì chỉ phần nhiệt lượng nhân với mới truyền vào nước.

静電気せいでんき・コンデンサの直並列接続ちょくへいれつせつぞくと電磁気でんじきの基礎きそ

Tĩnh điện, ghép tụ điện nối tiếp - song song và cơ sở về điện từ

2枚まいの金属板きんぞくばん（極板きょくばん）を向むかい合あわせて電荷でんかを蓄たくわえる部品ぶひんをコンデンサといい、電気でんきを蓄たくわえる能力のうりょくを「静電容量せいでんようりょうC（単位たんい：FまたはμF）」と呼よびます。蓄たくわえられる電荷でんかQ（C）は「Q＝C×V」で表あらわされます。

Linh kiện gồm 2 tấm kim loại (bản cực) đặt đối diện nhau để tích trữ điện tích được gọi là tụ điện, và khả năng tích điện của nó gọi là "điện dung C (đơn vị: F hoặc μF)". Điện tích Q (C) tích được biểu thị bằng công thức "Q = C × V".

平行平板へいこうへいばんコンデンサの静電容量せいでんようりょうCは、極板きょくばんの面積めんせきSと間あいだに挟はさむ絶縁物ぜつえんぶつの誘電率ゆうでんりつεに比例ひれいし、極板間きょくばんかんの距離きょりdに反比例はんぴれいします。面積めんせきが広ひろく隙間すきまが狭せまいほど多おおくの電気でんきを蓄たくわえられます。

Điện dung C của tụ điện phẳng tỷ lệ thuận với diện tích bản cực S và hằng số điện môi ε của lớp cách điện kẹp ở giữa, đồng thời tỷ lệ nghịch với khoảng cách d giữa hai bản cực. Bản cực càng rộng và khe hở càng hẹp thì càng tích được nhiều điện.

コンデンサの合成静電容量ごうせいせいでんようりょうの公式こうしきは「抵抗ていこうの直並列ちょくへいれつと逆ぎゃく」になります。並列接続へいれつせつぞくでは極板面積きょくばんめんせきが増ふえるため単純たんじゅんな和わ「C＝C1＋C2」になり、直列接続ちょくれつせつぞくでは和分わぶんの積せき「C＝（C1×C2）÷（C1＋C2）」となります。

Công thức tính điện dung tương đương của tụ điện "ngược lại với công thức ghép điện trở". Khi mắc song song, diện tích bản cực cộng thêm nên bằng tổng "C = C1 + C2"; khi mắc nối tiếp thì tính bằng tích chia tổng "C = (C1 × C2) ÷ (C1 + C2)".

また電磁気でんじきの分野ぶんやでは、磁束密度じそくみつどB（T）の磁界中じかいちゅうに置おかれた長ながさL（m）の電線でんせんに電流でんりゅうI（A）を流ながすと、フレミングの左手ひだりての法則ほうそくの向むきに電磁力でんじりょく「F＝B×I×L（N）」が働はたらきます（電動機でんどうきが回まわる原理げんり）。

Trong phần điện từ, khi cho dòng điện I (A) chạy qua dây dẫn dài L (m) đặt trong từ trường đều có mật độ từ thông B (T), dây dẫn sẽ chịu lực điện từ "F = B × I × L (N)" theo chiều quy tắc bàn tay trái Fleming (nguyên lý làm quay động cơ điện).

逆ぎゃくにコイルを貫つらぬく磁束じそくが時間的じかんてきに変化へんかすると、その変化へんかを妨さまたげる向むき（レンツの法則ほうそく）に誘導起電力ゆうどうきでんりょくが発生はっせいします。これをファラデーの電磁誘導でんじゆうどうの法則ほうそくといい、発電機はつでんきや変圧器へんあつきの基本原理きほんげんりとなっています。

Ngược lại, khi từ thông xuyên qua cuộn dây biến thiên theo thời gian, trong cuộn dây sẽ xuất hiện sức điện động cảm ứng theo chiều chống lại sự biến thiên đó (định luật Lenz). Đây là định luật cảm ứng điện từ Faraday — nguyên lý cơ bản của máy phát điện và máy biến áp.

単相交流回路たんそうこうりゅうかいろの基礎きそ（実効値じっこうち・最大値さいだいち・周波数しゅうはすう・リアクタンス）

Cơ sở mạch điện xoay chiều 1 pha (giá trị hiệu dụng, cực đại, tần số, kháng điện)

家庭かていや工場こうじょうに送おくられる電気でんきは、時間じかんとともに向むきと大おおきさが正弦波せいげんは（サインカーブ）状じょうに変化へんかする交流こうりゅう（AC）です。交流こうりゅう100Vや200Vという普段ふだんの値あたいは、直流ちょくりゅうと同おなじ仕事しごとをする「実効値じっこうちV」を表あらわしています。

Điện năng cấp cho hộ gia đình và nhà máy là dòng điện xoay chiều (AC) có chiều và độ lớn biến thiên theo hình sin theo thời gian. Các mức điện áp xoay chiều 100 V hay 200 V gọi hàng ngày chính là "giá trị hiệu dụng V" — tương đương với mức điện áp một chiều sinh ra cùng một công suất nhiệt.

正弦波交流せいげんはこうりゅうの波なみの頂点ちょうてんである「最大値さいだいちVm」は実効値じっこうちVの「√2倍ばい（約やく1.41倍ばい）」です（Vm＝√2×V）。たとえば実効値じっこうち100Vの交流電圧こうりゅうでんあつの最大値さいだいちは約やく141V、実効値じっこうち200Vなら約やく283Vに達たっします。

Đỉnh cao nhất của sóng hình sin gọi là "giá trị cực đại Vm", bằng "√2 lần (khoảng 1,41 lần)" giá trị hiệu dụng V (Vm = √2 × V). Ví dụ điện áp xoay chiều có giá trị hiệu dụng 100 V thì giá trị cực đại đạt khoảng 141 V, còn hiệu dụng 200 V thì cực đại khoảng 283 V.

1秒間びょうかんに波なみが繰くり返かえす回数かいすうを「周波数しゅうはすうf（単位たんい：Hz）」といい、1回かいの波なみにかかる時間じかん「周期しゅうきT（秒びょう）」とは「T＝1÷f」の逆数関係ぎゃくすうかんけいにあります。日本にほんの商用周波数しょうようしゅうはすうは東日本ひがしにほんが50Hz（T＝0.02秒びょう）、西日本にしにほんが60Hzです。

Số chu kỳ sóng lặp lại trong 1 giây gọi là "tần số f (đơn vị: Hz)", có quan hệ nghịch đảo với thời gian của 1 chu kỳ sóng "T (giây)" theo công thức "T = 1 ÷ f". Tần số điện lưới thương mại ở miền Đông Nhật Bản là 50 Hz (T = 0,02 giây) và miền Tây Nhật Bản là 60 Hz.

交流回路こうりゅうかいろにコイル（インダクタンスL［H］）をつなぐと、電流でんりゅうの変化へんかを妨さまたげる抵抗ていこうの働はたらき「誘導性ゆうどうせいリアクタンスXL（Ω）」が生しょうじます。式しきは「XL＝2πfL」で、周波数しゅうはすうfに比例ひれいして大おおきくなり、電流でんりゅうの位相いそうは電圧でんあつより90度遅どおくれます。

Khi mắc cuộn cảm (độ tự cảm L tính bằng H) vào mạch xoay chiều, nó sinh ra sức cản chống lại sự biến thiên dòng điện gọi là "cảm kháng XL (Ω)". Công thức là "XL = 2πfL", tỷ lệ thuận với tần số f, và làm dòng điện chậm pha hơn điện áp một góc 90 độ.

逆ぎゃくにコンデンサ（静電容量せいでんようりょうC［F］）をつなぐと「容量性ようりょうせいリアクタンスXC＝1÷（2πfC）（Ω）」が生しょうじます。XCは周波数しゅうはすうfに反比例はんぴれいし、電流でんりゅうの位相いそうは電圧でんあつより90度進どすすみます。

Ngược lại, khi mắc tụ điện (điện dung C tính bằng F) vào mạch xoay chiều sẽ sinh ra "dung kháng XC = 1 ÷ (2πfC) (Ω)". Dung kháng XC tỷ lệ nghịch với tần số f, và làm dòng điện sớm pha hơn điện áp một góc 90 độ.

単相交流たんそうこうりゅうの直列ちょくれつ・並列回路へいれつかいろとインピーダンス・電力でんりょく・力率りきりつ

Mạch xoay chiều 1 pha nối tiếp - song song, tổng trở, công suất và hệ số công suất

問とい4で必かならず出題しゅつだいされる単相交流回路たんそうこうりゅうかいろでは、抵抗ていこうRとリアクタンスX（コイルXLやコンデンサXC）の電流でんりゅう・電圧でんあつに90度どの位相差いそうさがあるため、単純たんじゅんな足たし算ざんではなく「直角三角形ちょっかくさんかくけい（三平方さんへいほうの定理ていり）」で合成ごうせいします。

Trong bài toán mạch xoay chiều 1 pha luôn xuất hiện ở câu số 4, vì dòng điện và điện áp giữa điện trở R với kháng điện X (cuộn cảm XL hoặc tụ điện XC) lệch pha nhau 90 độ nên ta không được cộng đại số trực tiếp mà phải tổng hợp bằng "tam giác vuông (định lý Pythagore)".

RとXを「直列接続ちょくれつせつぞく」した回路かいろでは、回路全体かいろぜんたいの電流でんりゅうに対たいする妨さまたげ「インピーダンスZ（Ω）」は「Z＝√（R²＋X²）」となり、電流でんりゅうは「I＝V÷Z」、力率りきりつは「cosφ＝R÷Z」で求もとめます。

Ở mạch mắc "nối tiếp" R và X, sức cản tổng hợp đối với dòng điện toàn mạch gọi là "tổng trở Z (Ω)" được tính bằng "Z = √(R² + X²)", dòng điện là "I = V ÷ Z" và hệ số công suất là "cosφ = R ÷ Z".

一方いっぽう、RとXを「並列接続へいれつせつぞく」した回路かいろでは、各枝かくえだに電源電圧でんげんでんあつVがそのままかかるため、先さきに抵抗ていこうの電流でんりゅう「IR＝V÷R」とリアクタンスの電流でんりゅう「IX＝V÷X」を別々べつべつに求もとめます。全体電流ぜんたいでんりゅうは「I＝√（IR²＋IX²）」、力率りきりつは「cosφ＝IR÷I」となります。

Ngược lại, ở mạch mắc "song song" R và X, vì điện áp nguồn V đặt trực tiếp lên từng nhánh nên ta phải tính riêng dòng điện qua điện trở "IR = V ÷ R" và dòng điện qua kháng "IX = V ÷ X" trước. Dòng điện tổng toàn mạch là "I = √(IR² + IX²)" và hệ số công suất là "cosφ = IR ÷ I".

試験しけんの数値すうちはほぼ100%「3：4：5」または「6：8：10」の直角三角形ちょっかくさんかくけいで作つくられています。たとえば直列回路ちょくれつかいろでR＝8Ω・XL＝6Ωなら計算けいさんしなくてもインピーダンスZ＝10Ω、力率りきりつcosφ＝8÷10＝0.8（80%）と即答そくとうできます。

Số liệu trong đề thi gần như 100% được thiết kế theo bộ tam giác vuông "3 : 4 : 5" hoặc "6 : 8 : 10". Ví dụ mạch nối tiếp có R = 8 Ω và XL = 6 Ω thì không cần đặt bút tính cũng biết ngay tổng trở Z = 10 Ω và hệ số công suất cosφ = 8 ÷ 10 = 0,8 (80%).

また交流回路こうりゅうかいろで実際じっさいに熱ねつや仕事しごととして消費しょうひされる「消費電力しょうひでんりょく（有効電力ゆうこうでんりょく）P（単位たんい：W）」は「P＝V×I×cosφ」であり、エネルギーを消費しょうひするのは「抵抗ていこうRのみ（P＝IR²×R）」で、コイルやコンデンサの消費電力しょうひでんりょくは0Wです。

Ngoài ra, công suất thực tế tiêu thụ thành nhiệt hoặc cơ năng trong mạch xoay chiều gọi là "công suất tiêu thụ (công suất tác dụng) P (đơn vị: W)" tính bằng "P = V × I × cosφ"; chỉ có "riêng điện trở R mới tiêu thụ điện năng (P = IR² × R)", còn cuộn cảm và tụ điện có công suất tiêu thụ bằng 0 W.

三相さんそう3線式交流回路せんしきこうりゅうかいろ（Y結線けっせんとΔ結線けっせんの電圧でんあつ・電流でんりゅう・三相電力さんそうでんりょく）

Mạch điện xoay chiều 3 pha 3 dây (điện áp, dòng điện và công suất 3 pha đấu Y và Δ)

問とい5では工場こうじょうや店舗てんぽの動力用どうりょくよう（200V）に使つかわれる「平衡三相へいこうさんそう3線式交流回路せんしきこうりゅうかいろ」が出題しゅつだいされます。3つの負荷ふかのつなぎ方かたには「スター結線けっせん（Y結線けっせん：星形ほしがた）」と「デルタ結線けっせん（Δ結線けっせん：三角さんかく）」の2種類しゅるいがあります。

Ở câu số 5 luôn hỏi về "mạch điện xoay chiều 3 pha 3 dây đối xứng" dùng cho tải động lực (200 V) trong nhà xưởng và cửa hàng. Có 2 cách đấu nối 3 tải pha là "đấu hình Sao (Y-kessen)" và "đấu hình Tam giác (Delta-kessen: Δ)".

外側そとがわの電線間でんせんかんの電圧でんあつを「線間電圧せんかんでんあつVl」、電線でんせんを流ながれる電流でんりゅうを「線電流せんでんりゅうIl」といい、1相分そうぶんの負荷ふかにかかる電圧でんあつを「相電圧そうでんあつVp」、負荷ふかを流ながれる電流でんりゅうを「相電流そうでんりゅうIp」と呼よびます。

Điện áp giữa hai dây dẫn ngoài gọi là "điện áp dây Vl", dòng điện chạy trên đường dây gọi là "dòng điện dây Il"; còn điện áp đặt lên mỗi tải pha gọi là "điện áp pha Vp", dòng điện chạy qua mỗi tải pha gọi là "dòng điện pha Ip".

「Y結線けっせん（スター）」では電線でんせんがそのまま1相そうの負荷ふかにつながるため線電流せんでんりゅうと相電流そうでんりゅうが等ひとしく（Il＝Ip）、線間電圧せんかんでんあつは相電圧そうでんあつの√3倍ばい（Vl＝√3×Vp、よってVp＝Vl÷√3）になります。

Trong "mạch đấu Sao (Y)", đường dây đi thẳng vào từng pha tải không rẽ nhánh nên dòng điện dây bằng dòng điện pha (Il = Ip), còn điện áp dây lớn gấp √3 lần điện áp pha (Vl = √3 × Vp, suy ra Vp = Vl ÷ √3).

反対はんたいに「Δ結線けっせん（デルタ）」では線間電圧せんかんでんあつがそのまま1相そうの負荷ふかにかかるため電圧でんあつが等ひとしく（Vl＝Vp）、線電流せんでんりゅうは相電流そうでんりゅうの√3倍ばい（Il＝√3×Ip）になります。試験しけんでは「√3＝1.73」として計算けいさんします。

Ngược lại, trong "mạch đấu Tam giác (Δ)", mỗi tải pha mắc trực tiếp giữa hai dây pha nên điện áp dây bằng điện áp pha (Vl = Vp), còn dòng điện dây lớn gấp √3 lần dòng điện pha (Il = √3 × Ip). Trong đề thi luôn lấy "√3 = 1,73" để tính toán.

三相回路全体さんそうかいろぜんたいの消費電力しょうひでんりょくP（W）は、Y結線けっせん・Δ結線けっせんのどちらでも「P＝√3×Vl×Il×cosφ」または「1相分そうぶんの抵抗消費電力ていこうしょうひでんりょくの3倍ばい：P＝3×Ip²×R」で簡単かんたんに求もとめられます。

Tổng công suất tiêu thụ P (W) của toàn mạch 3 pha dù đấu Y hay đấu Δ đều tính dễ dàng bằng công thức chung "P = √3 × Vl × Il × cosφ" hoặc lấy "3 lần công suất tiêu thụ trên điện trở của 1 pha: P = 3 × Ip² × R".

試験しけんによく出でるポイントと覚おぼえ方かた

Điểm hay ra thi & cách nhớ

問とい2の電線抵抗でんせんていこうでは「断面積だんめんせきA（mm²）なのか直径ちょっけいD（mm）なのか」を必かならず確認かくにんしましょう。直径ちょっけいDが2倍ばいなら断面積だんめんせきは2²＝4倍ばいになるため、抵抗ていこうは1/2ではなく「1/4」になります。

Ở câu 2 về điện trở dây dẫn, phải nhìn kỹ đề bài cho "tiết diện A (mm²) hay đường kính D (mm)". Nếu đường kính D tăng gấp 2 lần thì tiết diện tăng 2² = 4 lần, nên điện trở giảm còn "1/4" chứ không phải 1/2.

問とい3の熱量計算ねつりょうけいさんでは「1kWh＝3,600kJ」と水みずの比熱ひねつ「4.2kJ/（kg・K）」を暗記あんきしておけば、公式こうしきに当あてはめるだけで解とけます。問とい4の交流回路こうりゅうかいろは「3：4：5」または「6：8：10」の直角三角形ちょっかくさんかくけいを描えがけば暗算あんざんでインピーダンスと力率りきりつが出でます。

Ở câu 3 tính nhiệt lượng, chỉ cần nhớ "1 kWh = 3.600 kJ" và nhiệt dung riêng của nước "4,2 kJ/(kg·K)" rồi thay số. Ở câu 4 mạch xoay chiều, vẽ tam giác vuông "3 : 4 : 5" hoặc "6 : 8 : 10" là nhẩm ra ngay tổng trở và hệ số công suất.

問とい5の三相交流さんそうこうりゅうは「Y結線けっせんは一本道いっぽんみちだから電流でんりゅうが同おなじ（Il＝Ip、電圧でんあつが√3倍ばい）、Δ結線けっせんは並列へいれつのように挟はさむから電圧でんあつが同おなじ（Vl＝Vp、電流でんりゅうが√3倍ばい）」と図形ずけいのイメージで覚おぼえると絶対ぜったいに混同こんどうしません。

Ở câu 5 mạch 3 pha, hãy nhớ bằng hình ảnh: "Đấu Sao (Y) đi thẳng 1 đường từ dây vào pha nên Dòng bằng nhau (Il = Ip, áp nhân √3); đấu Tam giác (Δ) kẹp tải thẳng vào 2 dây nên Áp bằng nhau (Vl = Vp, dòng nhân √3)" — không bao giờ bị nhầm.