မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များ၏ မျိုးကွဲများ၊ လက္ခဏာရပ်များနှင့် ဇီဝကမ္မဗေဒ၊ အလေ့အထ၊ အပြုအမူများ

乳用牛にゅうようぎゅう（ホルスタイン種しゅ・ジャージー種しゅ）の品種ひんしゅと特徴とくちょう

နို့စားနွားမျိုးများ (ဟိုလ်စတိန်းမျိုးနှင့် ဂျာစီမျိုး) နှင့် ၎င်းတို့၏ လက္ခဏာရပ်များ

日本にほんの酪農らくのうで飼養しようされている乳用牛にゅうようぎゅうの99％以上いじょうは、オランダ（フリースランド地方ちほう）原産げんさんで白黒しろくろの斑紋はんもん（模様もよう）を持もつ大柄おおがらな「ホルスタイン種しゅ」です。

ဂျပန်နိုင်ငံ၏ နို့စားနွားမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတွင် မွေးမြူထားသော နို့စားနွားများ၏ 99% အထက်မှာ နယ်သာလန်နိုင်ငံ (ဖရီးစ်လန်ဒေသ) မူရင်းမျိုးဖြစ်ပြီး အဖြူနှင့်အမည်း အကွက်အပြောက်များရှိသော ခန္ဓာကိုယ်ကြီးမားသည့် ဟိုလ်စတိန်းမျိုး (Holstein) ဖြစ်ပါသည်။

ホルスタイン種しゅの雌めすの成牛体重せいぎゅうたいじゅうは約やく650〜700キログラムあり、1泌乳期ひにゅうき（305日間にちかん）の泌乳量ひにゅうりょうが約やく8,500〜9,000キログラム以上いじょうと、あらゆる乳牛品種にゅうぎゅうひんしゅの中なかで最もっとも乳量にゅうりょうが多おおいのが特徴とくちょうです。

ဟိုလ်စတိန်းမျိုး အရွယ်ရောက်နွားမ၏ ကိုယ်အလေးချိန်မှာ 650 မှ 700 ကီလိုဂရမ်ခန့်ရှိပြီး နို့ပေးကာလ 1 ကြိမ် (305 ရက်) အတွင်း နို့ထွက်ပမာဏမှာ 8,500 မှ 9,000 ကီလိုဂရမ်အထက် ရှိသောကြောင့် နို့စားနွားမျိုးအားလုံးအနက် နို့ထွက်နှုန်း အများဆုံးဖြစ်သည့် လက္ခဏာရပ်ရှိပါသည်။

また、ホルスタイン種しゅの雄子牛おすこうし（去勢牛きょせいぎゅう）や、黒毛和種くろげわしゅの受精卵じゅせいらんを移植いしょくしたり交配こうはいしたりして生うまれた子牛こうしは、肉用牛にくようぎゅう（乳用種にゅうようしゅや交雑種こうざつしゅ）としても重要じゅうような役割やくわりを果はたしています。

ထို့ပြင် ဟိုလ်စတိန်းမျိုး နွားထီးငယ် (သင်းကွပ်နွားထီး) များနှင့် ဂျပန်အမည်းရောင်နွားမျိုး (Kuroge Washu) ၏ သန္ဓေသားလောင်းကို ထည့်သွင်း၍ဖြစ်စေ၊ မျိုးစပ်၍ဖြစ်စေ မွေးဖွားလာသော နွားကလေးများသည်လည်း အသားစားနွား (နို့စားနွားမျိုး သို့မဟုတ် မျိုးစပ်နွား F1) အဖြစ် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိပါသည်။

一方いっぽう、イギリス領りょうジャージー島原産とうげんさんの「ジャージー種しゅ」は、毛色けいろが淡褐色たんかっしょく（茶色ちゃいろ）で成牛体重せいぎゅうたいじゅうが約やく400〜450キログラムと小型こがたの乳用牛にゅうようぎゅうです。

အခြားတစ်ဖက်တွင် ဗြိတိန်ပိုင် ဂျာစီကျွန်း မူရင်းမျိုးဖြစ်သော ဂျာစီမျိုး (Jersey) သည် အမွေးအရောင် အညိုဖျော့ရောင်ရှိပြီး အရွယ်ရောက်နွားမ၏ ကိုယ်အလေးချိန် 400 မှ 450 ကီလိုဂရမ်ခန့်သာရှိသော အကောင်ငယ်သည့် နို့စားနွားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။

ジャージー種しゅはホルスタイン種しゅに比くらべて乳量にゅうりょうは少すくないものの、牛乳ぎゅうにゅうに含ふくまれる「乳脂肪率にゅうしぼうりつ（約やく5％）」や無脂乳固形分率むしにゅうこけいぶんりつが非常ひじょうに高たかく、バターやチーズなどの乳製品加工にゅうせいひんかこうに適てきした濃厚のうこうな生乳せいにゅうを生産せいさんします。

ဂျာစီမျိုးသည် ဟိုလ်စတိန်းမျိုးနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နို့ထွက်ပမာဏ နည်းသော်လည်း နွားနို့တွင်ပါဝင်သော နို့အဆီဓာတ်နှုန်း (5% ခန့်) နှင့် အဆီမဟုတ်သော နို့အခဲဓာတ်နှုန်း အလွန်မြင့်မားသောကြောင့် ထောပတ်နှင့် ဒိန်ခဲ (Cheese) စသည့် နို့ထွက်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရန် သင့်လျော်သော အရသာလေးနက်သည့် နို့စိမ်း (Seinyuu) ကို ထုတ်လုပ်ပေးပါသည်။

肉用牛にくようぎゅう（和牛わぎゅう4品種ひんしゅ・交雑種こうざつしゅ）と反芻動物はんすうどうぶつの胃いの仕組しくみ

အသားစားနွား (ဝါဂျူးနွား 4 မျိုးနှင့် မျိုးစပ်နွား) နှင့် စားမြုံ့ပြန်တိရစ္ဆာန်များ၏ အစာအိမ်ဖွဲ့စည်းပုံ

日本固有にほんこゆうの肉専用種にくせんようしゅである「和牛わぎゅう」には、「黒毛和種くろげわしゅ」「褐毛和種あかげわしゅ（あか牛うし）」「日本短角種にほんたんかくしゅ」「無角和種むかくわしゅ」の4品種ひんしゅがあり、この4品種ひんしゅおよびそれら同士どうしの交配種こうはいしゅだけが和牛わぎゅうと呼よばれます。

ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မူရင်းအသားစားသီးသန့် နွားမျိုးဖြစ်သော ဝါဂျူး (Wagyu) တွင် ဂျပန်အမည်းရောင်နွားမျိုး (Kuroge Washu)၊ ဂျပန်အညိုရောင်နွားမျိုး (Akage Washu / Aka-ushi)၊ ဂျပန်ချိုတိုနွားမျိုး (Nihon Tankakushu) နှင့် ဂျပန်ချိုမဲ့နွားမျိုး (Mukaku Washu) ဟူ၍ 4 မျိုးရှိပြီး၊ ဤ 4 မျိုးနှင့် ၎င်းတို့အချင်းချင်း မျိုးစပ်ထားသော နွားများကိုသာ ဝါဂျူး (Wagyu) ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပါသည်။

和牛わぎゅうの90％以上いじょうを占しめる「黒毛和種くろげわしゅ」は、筋肉きんにくの中なかに細こまかい脂肪しぼうが網目状あみめじょうに入はいる「霜降しもふり（サシ・脂肪交雑しぼうこうざつ）」に優すぐれ、熊本県くまもとけんや高知県こうちけんで飼かわれる「褐毛和種あかげわしゅ」や東北地方とうほくちほうの「日本短角種にほんたんかくしゅ」は赤身肉あかみにくと放牧適性ほうぼくてきせいに優すぐれています。

ဝါဂျူးနွားအားလုံး၏ 90% အထက်ရှိသော ဂျပန်အမည်းရောင်နွားမျိုး (Kuroge Washu) သည် ကြွက်သားအတွင်းသို့ အဆီမျှင်လေးများ ပိုက်ကွန်သဖွယ် ဝင်ရောက်နေသည့် အဆီပြောက်သား (Shimofuri / Sashi) အရည်အသွေး အလွန်ကောင်းမွန်ပြီး၊ ကုမာမိုတိုခရိုင်နှင့် ကိုချီခရိုင်တို့တွင် မွေးမြူသော ဂျပန်အညိုရောင်နွားမျိုးနှင့် တိုဟိုကုဒေသရှိ ဂျပန်ချိုတိုနွားမျိုးတို့မှာ အဆီနည်းသော အသားနီနှင့် စားကျက်လွှတ်ကျောင်းမွေးမြူမှုတို့တွင် ထူးချွန်ပါသည်။

また、ホルスタイン種しゅの雌めすに黒毛和種くろげわしゅの雄おすを交配こうはいして生うまれた1代目だいめは「交雑種こうざつしゅ（F1）」と呼よばれ、病気びょうきに強つよくて発育はついくが早はやく、肉質にくしつも良よいことから肉用牛にくようぎゅうとして広ひろく肥育ひいくされています。

ထို့ပြင် ဟိုလ်စတိန်းနွားမနှင့် ဂျပန်အမည်းရောင်နွားထီးတို့ကို မျိုးစပ်၍ မွေးဖွားလာသော ပထမမျိုးဆက်ကို မျိုးစပ်နွား (Kouzatsushu / F1) ဟုခေါ်ပြီး ရောဂါဒဏ်ခံနိုင်ရည်ရှိကာ ကြီးထွားနှုန်းမြန်ဆန်ပြီး အသားအရည်အသွေးလည်း ကောင်းမွန်သောကြောင့် အသားစားနွားအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ အဆီတိုးမွေးမြူကြပါသည်။

牛うし（やヤギ・ヒツジ）は4つの胃いを持もつ「反芻動物はんすうどうぶつ（複胃動物ふくいどうぶつ）」であり、一度飲いちどのみ込こんだ草くさなどの餌えさを第一胃だいいちい・第二胃だいにいから口くちの中なかへ戻もどし、唾液だえきと混まぜながらゆっくり噛かみ直なおして再ふたたび飲のみ込こむ「反芻はんすう」を行おこないます。

နွား (ထို့ပြင် ဆိတ်နှင့် သိုး) တို့သည် အစာအိမ် 4 လုံးရှိသော စားမြုံ့ပြန်တိရစ္ဆာန် (Hansuu doubutsu) များဖြစ်ကြပြီး၊ တစ်ကြိမ်မျိုချထားသော မြက်စသည့်အစာများကို ပထမအစာအိမ်နှင့် ဒုတိယအစာအိမ်တို့မှ ပါးစပ်ထဲသို့ ပြန်ထုတ်ကာ တံတွေးနှင့်ရောနှောရင်း ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြန်လည်ဝါးချေပြီးမှ ထပ်မံမျိုချသည့် စားမြုံ့ပြန်ခြင်း (Hansuu) ကို ပြုလုပ်ကြပါသည်။

4つの胃いのうち最もっとも大おおきい「第一胃だいいちい（ルーメン）」には無数むすうの微生物びせいぶつ（細菌さいきんや原虫げんちゅう）が住すんでいて牧草ぼくそうの繊維せんいを発酵分解はっこうぶんかいし、最後さいごの「第四胃だいよんい（ギアラ）」だけが人間にんげんの胃いと同おなじように胃液いえき（消化酵素しょうかこうそ）を出だして消化しょうかします。

အစာအိမ် 4 လုံးအနက် အကြီးမားဆုံးဖြစ်သော ပထမအစာအိမ် (Rumen) အတွင်း၌ မရေမတွက်နိုင်သော အဏုဇီဝပိုးမွှားများ (ဘက်တီးရီးယားနှင့် ပရိုတိုဇွာများ) နေထိုင်ကြပြီး မြက်၏အမျှင်ဓာတ်ကို အချဉ်ဖောက်ချေဖျက်ပေးကာ၊ နောက်ဆုံးဖြစ်သော စတုတ္ထအစာအိမ် (Abomasum / Giara) တစ်ခုတည်းကသာ လူ၏အစာအိမ်ကဲ့သို့ အစာအိမ်ရည် (အစာခြေအင်ဇိုင်း) ထုတ်လွှတ်၍ အစာချေဖျက်ပါသည်။

豚ぶたの主要品種しゅようひんしゅと三元交雑種さんげんこうざつしゅ（LWD）・生理的特徴せいりてきとくちょう

ဝက်၏ အဓိကမျိုးကွဲများ၊ သုံးမျိုးစပ်ဝက် (LWD) နှင့် ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ လက္ခဏာရပ်များ

養豚ようとんで用もちいられる白色はくしょくの品種ひんしゅである「ランドレース種しゅ（L）」と「大だいヨークシャー種しゅ（W）」は、1回かいのお産さんでたくさんの子豚こぶたを産うみ（多産たさん）、乳ちちがよく出でて子育こそだてが上手じょうず（哺育能力ほいくのうりょくが高たかい）なため、母豚ぼとん（雌系めすけい）として利用りようされます。

ဝက်မွေးမြူရေးတွင် အသုံးပြုသော အဖြူရောင်ဝက်မျိုးများဖြစ်သည့် လန်ဒရေ့စ်မျိုး (Landrace - L) နှင့် ယော့ခ်ရှိုင်းယားအကြီးမျိုး (Large Yorkshire - W) တို့သည် တစ်ကြိမ်သားပေါက်လျှင် ဝက်ကလေးအများအပြား မွေးဖွားပြီး (သားပေါက်နှုန်းကောင်းခြင်း) နို့ထွက်ကောင်းကာ သားငယ်ထိန်းသိမ်းပြုစုမှု ထူးချွန်သောကြောင့် မိခင်ဝက်မမျိုးလိုင်း (Boton) အဖြစ် အသုံးပြုကြပါသည်။

なお、同おなじ白色はくしょくでも、ランドレース種しゅは大おおきな耳みみが前まえに垂たれ下さがっているのに対たいし、大だいヨークシャー種しゅ（および中ちゅうヨークシャー種しゅ）は耳みみがピンと上うえに立たっているという外見上がいけんじょうの明確めいかくな違ちがいがあります。

ထိုနှစ်မျိုးလုံးမှာ အဖြူရောင်ချင်း တူညီသော်လည်း လန်ဒရေ့စ်မျိုး (Landrace) သည် နားရွက်ကြီးမားပြီး အရှေ့ဘက်သို့ တွဲလောင်းကျနေကာ၊ ယော့ခ်ရှိုင်းယားအကြီးမျိုး (Large Yorkshire နှင့် အလတ်မျိုး Middle Yorkshire) မှာမူ နားရွက် အပေါ်သို့ ထောင်နေသဖြင့် အပြင်ပန်းပုံသဏ္ဌာန်အရ ရှင်းလင်းစွာ ကွဲပြားပါသည်။

一方いっぽう、毛色けいろが赤褐色せきかっしょく（茶色ちゃいろ）の「デュロック種しゅ（D）」は、強健きょうけんで発育はついくが早はやく、筋肉内きんにくないに脂肪しぼうが入はいって肉質にくしつに優すぐれるため、肉用豚にくようとんを作つくるための父豚ふとん（止とめ雄おす）として利用りようされます（黒色こくしょくで肉質にくしつが良よい「バークシャー種しゅ＝黒豚くろぶた」もあります）。

အခြားတစ်ဖက်တွင် အမွေးအရောင် အနီဖျော့အညိုရောင်ရှိသော ဒူရော့ခ်မျိုး (Duroc - D) သည် ကိုယ်ခံအားကောင်း၍ ကြီးထွားနှုန်းမြန်ဆန်ပြီး ကြွက်သားအတွင်း အဆီဝင်ရောက်မှုနှင့် အသားအရည်အသွေး ထူးချွန်သောကြောင့် အသားစားဝက်ထုတ်လုပ်ရန် ဖခင်ဝက်ထီးမျိုး (Futon) အဖြစ် အသုံးပြုကြပါသည် (အမည်းရောင်ဖြစ်ပြီး အသားအရည်အသွေးကောင်းသော ဘာ့ခ်ရှိုင်းယားမျိုး Berkshire = ဝက်မည်းမျိုးလည်း ရှိပါသည်)။

日本にほんの肉用豚生産にくようとんせいさんでは、ランドレース種しゅ（L）と大だいヨークシャー種しゅ（W）を交配こうはいした雑種母豚ざっしゅぼとん（LW）に、デュロック種しゅ（D）の雄おすを交配こうはいして雑種強勢ざっしゅきょうせいを活いかす「三元交雑種さんげんこうざつしゅ（LWD・三元豚さんげんとん）」が主流しゅりゅうです。

ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အသားစားဝက်ထုတ်လုပ်မှုတွင် လန်ဒရေ့စ်မျိုး (L) နှင့် ယော့ခ်ရှိုင်းယားအကြီးမျိုး (W) တို့ကို မျိုးစပ်ထားသော သားစပ်မိခင်ဝက်မ (LW) ကို ဒူရော့ခ်မျိုး (D) ဝက်ထီးနှင့် ထပ်မံမျိုးစပ်၍ မျိုးစပ်သန်စွမ်းမှုအား (Heterosis) ကို အသုံးချသည့် သုံးမျိုးစပ်ဝက် (Sangen kouzatsushu / LWD) စနစ်မှာ အဓိကခေတ်စားပါသည်။

豚ぶたは胃いが1つだけの「単胃動物たんいどうぶつ」で雑食性ざっしょくせいであり、きれい好ずきで寝ねる場所ばしょと排はいせつする場所ばしょを分わける習性しゅうせいがありますが、汗腺かんせんが退化たいかして汗あせをかけないため暑あつさに非常ひじょうに弱よわく、鼻はなの力ちからが強つよくて地面じめんを掘ほり返かえす習性しゅうせいがあります。

ဝက်သည် အစာအိမ် 1 လုံးတည်းသာရှိသော အစာအိမ်တစ်လုံးတည်းရှိတိရစ္ဆာန် (Tan-i doubutsu) ဖြစ်ပြီး အစုံစားသတ္တဝါဖြစ်ကာ၊ သန့်ရှင်းမှုကို နှစ်သက်၍ အိပ်စက်သည့်နေရာနှင့် မစင်စွန့်သည့်နေရာကို ခွဲခြားထားတတ်သော အလေ့အထရှိသော်လည်း၊ ချွေးဂလင်းများ မဖွံ့ဖြိုးသဖြင့် ချွေးမထွက်နိုင်သောကြောင့် အပူဒဏ်ကို အလွန်ခံနိုင်ရည်နည်းပြီး နှာတံအားကောင်း၍ မြေကြီးကို ထိုးဆွတတ်သော အလေ့အထရှိပါသည်။

鶏にわとり（採卵鶏さいらんけい・ブロイラー）の品種ひんしゅと消化器しょうかき・産卵さんらんの仕組しくみ

ကြက် (ဥစားကြက်နှင့် အသားစားကြက်) မျိုးကွဲများနှင့် အစာခြေအင်္ဂါ၊ ဥဥသည့် စနစ်

養鶏ようけいには卵たまごをとる「採卵鶏さいらんけい（レイヤー）」と肉にくをとる「肉用鶏にくようけい（ブロイラー）」があり、白しろい殻からの卵たまご（白玉しろだま）を年間ねんかん約やく300個産こうむ採卵鶏さいらんけいの代表だいひょうは「白色はくしょくレグホーン種しゅ」をもとにした交雑鶏こうざつけいです。

ကြက်မွေးမြူရေးတွင် ကြက်ဥထုတ်လုပ်သော ဥစားကြက် (Sairankei / Layer) နှင့် အသားထုတ်လုပ်သော အသားစားကြက် (Nikuyoukei / Broiler) ဟူ၍ ရှိပြီး၊ အခွံဖြူကြက်ဥ (Shirodama) ကို တစ်နှစ်လျှင် အလုံး 300 ခန့် ဥပေးသော ဥစားကြက်၏ အဓိကကိုယ်စားပြုမျိုးမှာ လက်ဂ်ဟွန်းအဖြူမျိုး (White Leghorn) ကို အခြေခံထားသည့် မျိုးစပ်ကြက်ဖြစ်ပါသည်။

また、赤茶色あかちゃいろの殻からの卵たまご（赤玉あかだま）を産うむ採卵鶏さいらんけいには「ロードアイランドレッド種しゅ」や「ボリスブラウン」などが使つかわれ、肉用鶏にくようけい（ブロイラー）には大型おおがたの「白色はくしょくコーニッシュ種しゅ」と「白色はくしょくプリマスロック種しゅ」を交配こうはいした若鶏わかどりが使つかわれます。

ထို့ပြင် အခွံညိုနီရောင်ကြက်ဥ (Akadama) ဥပေးသော ဥစားကြက်များတွင် ရုဒ်အိုင်းလန်းရက်ဒ်မျိုး (Rhode Island Red) နှင့် ဘောရစ်ဘရောင်း (Boris Brown) စသည်တို့ကို အသုံးပြုပြီး၊ အသားစားကြက် (Broiler) တွင်မူ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးမားသော ကောနစ်ရှ်အဖြူမျိုး (White Cornish) နှင့် ပလိုင်းမောက်သ်ရော့ခ်အဖြူမျိုး (White Plymouth Rock) တို့ကို မျိုးစပ်ထားသော ကြက်ပျိုများကို အသုံးပြုပါသည်။

さらに、日本在来種にほんざいらいしゅ（名古屋種なごやしゅ・比内鶏ひないどり・シャモなど）の血液けつえきが50％以上入いじょうはいり、JAS規格きかくの飼育期間しいくきかん（75日以上にちいじょう）や広ひろい飼育密度しいくみつどなどの基準きじゅんを満みたした肉用鶏にくようけいは「地鶏じどり」と呼よばれます。

ထို့အပြင် ဂျပန်ဒေသရင်းကြက်မျိုးများ (နာဂိုယာမျိုး၊ ဟီနိုင်းဒိုရီ၊ ရှာမို စသည်) ၏ သွေး 50% အထက် ပါဝင်ပြီး JAS စံချိန်စံညွှန်းပါ မွေးမြူသည့်ကာလ (75 ရက်အထက်) နှင့် ကျယ်ဝန်းသော မွေးမြူမှုသိပ်သည်းဆ စသည့် စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီသော အသားစားကြက်ကို ဂျီဒိုရီဒေသကြက် (Jidori) ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။

鶏にわとりには歯はがないため、くちばしでついばんだ餌えさをまず首くびの下したの「そ嚢のう」にためて水分すいぶんで柔やわらかくし、胃液いえきを出だす「腺胃せんい」を通とおった後あと、厚あつい筋肉きんにくと小石こいし（グリット）で餌えさをすり潰つぶす「筋胃きんい（砂肝すなぎも）」で細こまかく砕くだいて消化しょうかします。

ကြက်တွင် သွားမရှိသောကြောင့် နှုတ်သီးဖြင့် ဆိတ်ကောက်မျိုချလိုက်သော အစာကို ပထမဦးစွာ လည်ပင်းအောက်ရှိ စလုတ် (Sonou / Crop) ထဲတွင် စုဆောင်း၍ ရေဖြင့် နူးညံ့စေပြီး၊ အစာအိမ်ရည်ထုတ်ပေးသော ဂလင်းအစာအိမ် (Sen-i / Proventriculus) ကို ဖြတ်သန်းပြီးနောက် ထူထဲသော ကြွက်သားနှင့် ကျောက်စရစ်ခဲငယ်များ (Grit) ဖြင့် အစာကို ကြိတ်ချေပေးသော ကြွက်သားအစာအိမ် / အမြစ် (Kin-i / Sunagimo / Gizzard) တွင် သေးငယ်စွာ ကြိတ်ချေ၍ အစာချေဖျက်ပါသည်။

採卵鶏さいらんけいは生後せいご約やく140日にち〜150日頃にちごろから卵たまごを産うみ始はじめ、排卵はいらんから産卵さんらんまで約やく24時間じかん〜25時間じかんかかります。日長にっちょうが短みじかくなると産卵率さんらんりつが下さがるため、照明しょうめいで1日にち14時間じかん〜16時間じかんの明あかるさを保たもつ「点灯管理てんとうかんり」を行おこないます。

ဥစားကြက်သည် အသက် 140 ရက်မှ 150 ရက်သားဝန်းကျင်တွင် စတင်ဥဥပြီး မျိုးဥကြွေချိန်မှ ကြက်ဥအဖြစ် ဥချချိန်အထိ 24 နာရီမှ 25 နာရီခန့် ကြာမြင့်ပါသည်။ နေ့တာတိုသွားပါက ဥနှုန်းကျဆင်းတတ်သောကြောင့် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် တစ်နေ့လျှင် 14 နာရီမှ 16 နာရီအထိ အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းပေးသော မီးထွန်းထိန်းသိမ်းခြင်း (Tentou kanri) ကို ပြုလုပ်ရပါသည်။

馬うま・めん羊よう・山羊やぎ（ヤギ）・ミツバチの特徴とくちょうと利用りよう

မြင်း၊ သိုး၊ ဆိတ်နှင့် ပျားတို့၏ လက္ခဏာရပ်များနှင့် အသုံးဝင်ပုံများ

馬うまには、競馬けいばや乗馬じょうばに使つかわれる「軽種けいしゅ（サラブレッドなど）」、農耕のうこうや荷役にやく・食用しょくよう（馬肉ばにく）に使つかわれる体重たいじゅう800〜1,000キログラムの「重種じゅうしゅ（ブルトン種しゅ・ペルシュロン種しゅ）」、それらの間あいだの「中間種ちゅうかんしゅ」および日本在来馬にほんざいらいばがあります。

မြင်းများတွင် မြင်းပြိုင်ပွဲနှင့် မြင်းစီးရန် အသုံးပြုသော ပေါ့ပါးသွက်လက်သည့်မြင်းမျိုး (Keishu - သာရိုဘရက်ဒ် Thoroughbred စသည်)၊ လယ်ယာထွန်ယက်ရန်၊ ဝန်တင်ရန်နှင့် အသားစားရန် (မြင်းသား) အသုံးပြုသော ကိုယ်အလေးချိန် 800 မှ 1,000 ကီလိုဂရမ်ရှိသည့် ဝန်တင်မြင်းကြီးမျိုး (Juushu - ဘရီတန်မျိုး Breton၊ ပါရှရွန်မျိုး Percheron)၊ ၎င်းတို့နှစ်မျိုးကြားရှိ အလတ်စားမြင်းမျိုးနှင့် ဂျပန်ဒေသရင်းမြင်းမျိုး ဟူ၍ ရှိပါသည်။

馬うまは草食動物そうしょくどうぶつですが、牛うしのような反芻動物はんすうどうぶつではなく胃いが1つしかない「単胃動物たんいどうぶつ」であり、大腸だいちょうの入口いりぐちにある非常ひじょうに大おおきく発達はったつした「盲腸もうちょう」の微生物びせいぶつによって牧草ぼくそうの繊維せんいを発酵分解はっこうぶんかいします。

မြင်းသည် မြက်စားသတ္တဝါ (Soushoku doubutsu) ဖြစ်သော်လည်း နွားကဲ့သို့ စားမြုံ့ပြန်တိရစ္ဆာန် မဟုတ်ဘဲ အစာအိမ် 1 လုံးတည်းသာရှိသော အစာအိမ်တစ်လုံးတည်းရှိတိရစ္ဆာန် (Tan-i doubutsu) ဖြစ်ပြီး၊ အူမကြီးအဝင်ဝ၌ အလွန်ကြီးမားစွာ ဖွံ့ဖြိုးနေသော အူစုံ (Mouchou / Cecum) အတွင်းရှိ အဏုဇီဝပိုးမွှားများအားဖြင့် မြက်၏အမျှင်ဓာတ်ကို အချဉ်ဖောက်ချေဖျက်ပါသည်။

めん羊よう（ヒツジ）には、羊毛ようもうをとる「メリノー種しゅ」、顔かおと肢あしが黒くろく羊肉ようにく（生後せいご1年未満ねんみまんのラムや1年以上ねんいじょうのマトン）をとる「サフォーク種しゅ」、毛けと肉にくの両方りょうほうをとる「コリデール種しゅ」があり、4つの胃いを持もつ反芻動物はんすうどうぶつです。

သိုး (Men-you) များတွင် သိုးမွေးထုတ်လုပ်သော မာရီနိုမျိုး (Merino)၊ မျက်နှာနှင့် ခြေထောက်များ မည်းနက်ပြီး သိုးသား (အသက် 1 နှစ်အောက် သိုးငယ်သား Lamb နှင့် 1 နှစ်အထက် သိုးကြီးသား Mutton) ထုတ်လုပ်သော ဆာဖော့ခ်မျိုး (Suffolk) နှင့် သိုးမွေးနှင့်အသား နှစ်မျိုးလုံးထုတ်လုပ်သော ကော်ရီဒေးလ်မျိုး (Corriedale) တို့ရှိပြီး အစာအိမ် 4 လုံးရှိသော စားမြုံ့ပြန်တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြပါသည်။

山羊やぎ（ヤギ）も4つの胃いを持もつ反芻動物はんすうどうぶつで、粗食そしょくや険けわしい傾斜地けいしゃちでの放牧ほうぼくに強つよく、日本にほんで最もっとも多おおく飼かわれている乳用山羊にゅうようやぎの代表品種だいひょうひんしゅはスイス原産げんさんで白色はくしょくの「日本にほんザーネン種しゅ」です。

ဆိတ် (Yagi) သည်လည်း အစာအိမ် 4 လုံးရှိသော စားမြုံ့ပြန်တိရစ္ဆာန်ဖြစ်ပြီး အစာကြမ်းနှင့် မတ်စောက်သော တောင်စောင်းမြေများ၌ လွှတ်ကျောင်းမွေးမြူမှုဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိကာ၊ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အများဆုံးမွေးမြူသော နို့စားဆိတ်၏ အဓိကမျိုးမှာ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံမူရင်းဖြစ်ပြီး အဖြူရောင်ရှိသော ဂျပန်ဇာနန်ဆိတ်မျိုး (Nihon Saanen-shu) ဖြစ်ပါသည်။

また、農業上重要のうぎょうじょうじゅうような家畜かちく（経済動物けいざいどうぶつ）として扱あつかわれる「ミツバチ（セイヨウミツバチ・ニホンミツバチ）」は、ハチミツやローヤルゼリー・ミツロウを生産せいさんするだけでなく、イチゴ・メロン・果樹かじゅなどの「花粉交配用昆虫かふんこうはいようこんちゅう（ポリネーター）」として欠かかせません。

ထို့ပြင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအရ အရေးပါသော မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန် (စီးပွားဖြစ်တိရစ္ဆာန်) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ပျား (ဥရောပပျားနှင့် ဂျပန်ပျား) များသည် ပျားရည်၊ ပျားဘုရင်မအစာ (Royal jelly) နှင့် ပျားဖယောင်းတို့ကို ထုတ်လုပ်ပေးရုံသာမက စတော်ဘယ်ရီ၊ သခွားမွှေးနှင့် သစ်သီးပင်များအတွက် ဝတ်မှုန်ကူးပေးသောအင်းဆက် (Pollinator) အဖြစ်လည်း မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါသည်။

家畜かちくの正常体温せいじょうたいおん・脈拍みゃくはく・呼吸数こきゅうすうと体温調節たいおんちょうせつ・暑熱対策しょねつたいさく

မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များ၏ ပုံမှန်ကိုယ်အပူချိန်၊ သွေးခုန်နှုန်း၊ အသက်ရှူနှုန်းနှင့် အပူချိန်ထိန်းညှိမှု၊ အပူဒဏ်ကာကွယ်ရေး

家畜かちくはすべて体温たいおんを一定いっていに保たもつ「恒温動物こうおんどうぶつ」であり、健康状態けんこうじょうたいを調しらべる基本きほんとなる「体温たいおん・脈拍数みゃくはくすう・呼吸数こきゅうすう」は人間にんげんよりも体温たいおんが高たかく、家畜かちくの直腸ちょくちょう（肛門こうもん）に体温計たいおんけいを入いれて測定そくていします。

မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်အားလုံးသည် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို ပုံသေထိန်းသိမ်းထားနိုင်သော သွေးနွေးသတ္တဝါ (Kouon doubutsu) များဖြစ်ကြပြီး၊ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကို စစ်ဆေးသည့် အခြေခံအချက်များဖြစ်သော ကိုယ်အပူချိန်၊ သွေးခုန်နှုန်းနှင့် အသက်ရှူနှုန်းတို့တွင် လူထက် ကိုယ်အပူချိန် ပိုမြင့်မားကာ တိရစ္ဆာန်၏ စအိုဝ (အူမကြီးအဆုံးပိုင်း Chokuchou) ထဲသို့ သာမိုမီတာထည့်၍ တိုင်းတာရပါသည်။

成畜せいちくの標準的ひょうじゅんてきな正常体温せいじょうたいおんは、馬うまが約やく37.5〜38.2℃、牛うしが約やく38.0〜39.2℃（平均へいきん38.5℃前後ぜんご）、豚ぶたやヤギ・ヒツジが約やく38.5〜39.5℃、鶏にわとりが約やく41.0〜42.0℃と、鶏にわとりが最もっとも高たかくなっています。

အရွယ်ရောက်ပြီး တိရစ္ဆာန်များ၏ စံသတ်မှတ်ထားသော ပုံမှန်ကိုယ်အပူချိန်မှာ မြင်းတွင် 37.5°C မှ 38.2°C ခန့်၊ နွားတွင် 38.0°C မှ 39.2°C ခန့် (ပျမ်းမျှ 38.5°C ဝန်းကျင်)၊ ဝက်၊ ဆိတ်နှင့် သိုးတို့တွင် 38.5°C မှ 39.5°C ခန့်နှင့် ကြက်တွင် 41.0°C မှ 42.0°C ခန့်ဖြစ်ပြီး ကြက်သည် ကိုယ်အပူချိန် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်ပါသည်။

また、子牛こうしや子豚こぶたなどの幼畜ようちくは成畜せいちくよりも体温たいおんがやや高たかく、脈拍数みゃくはくすうや呼吸数こきゅうすうも多おおいですが、体温調節機能たいおんちょうせつきのうが未発達みはったつで皮下脂肪ひかしぼうも少すくないため、冬場ふゆばの寒さむさや隙間風すきまかぜで低体温ていたいおんや下痢げり・肺炎はいえんになりやすい特徴とくちょうがあります。

ထို့ပြင် နွားကလေးနှင့် ဝက်ကလေးစသည့် သားငယ်များသည် အရွယ်ရောက်တိရစ္ဆာန်များထက် ကိုယ်အပူချိန် အနည်းငယ်ပိုမြင့်ပြီး သွေးခုန်နှုန်းနှင့် အသက်ရှူနှုန်းလည်း ပိုများသော်လည်း ကိုယ်အပူချိန်ထိန်းညှိနိုင်စွမ်း မဖွံ့ဖြိုးသေးသည့်အပြင် အရေပြားအောက်အဆီလွှာလည်း ပါးလွှာသောကြောင့် ဆောင်းရာသီအအေးဒဏ်နှင့် လေစိမ်းတိုက်ခတ်မှုတို့ကြောင့် ကိုယ်အပူချိန်ကျဆင်းခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်းနှင့် အဆုတ်ရောင်ရောဂါတို့ ဖြစ်ပွားလွယ်ပါသည်။

一方いっぽう、成牛せいぎゅう（特とくに第一胃だいいちいで発酵熱はっこうねつが出でる乳用牛にゅうようぎゅう）や、汗腺かんせんが退化たいかしている豚ぶた、羽毛うもうに覆おおわれて汗腺かんせんがない鶏にわとりは、寒さむさには比較的強ひかくてきつよいものの夏なつの高温多湿こうおんたしつ（暑熱しょねつストレス）に非常ひじょうに弱よわいという特徴とくちょうがあります。

အခြားတစ်ဖက်တွင် အရွယ်ရောက်နွားကြီးများ (အထူးသဖြင့် ပထမအစာအိမ်၌ အချဉ်ဖောက်အပူထွက်သော နို့စားနွားများ)၊ ချွေးဂလင်းမဖွံ့ဖြိုးသော ဝက်များနှင့် အမွေးအတောင်ဖုံးလွှမ်းထားပြီး ချွေးဂလင်းမရှိသော ကြက်များသည် အအေးဒဏ်ကို အတော်အသင့် ခံနိုင်ရည်ရှိသော်လည်း နွေရာသီ အပူချိန်မြင့်မားပြီး စိုထိုင်းဆများသောဒဏ် (အပူဖိစီးမှု Shonetsu stress) ကိုမူ အလွန်ခံနိုင်ရည်နည်းပါသည်။

暑熱しょねつストレスを受うけると、口くちを開あけて速はやく浅あさい呼吸こきゅう（パンティング）をし、飼料摂取量しりょうせっしゅりょう・乳量にゅうりょう・産卵率さんらんりつ・受胎率じゅたいりつが大おおきく低下ていかするため、大型換気扇おおがたかんきせん（トンネル換気かんき）や細霧冷房さいむれいぼう、屋根やねへの石灰塗布せっかいとふ・遮光しゃこうネットで防暑対策ぼうしょたいさくを行おこないます。

အပူဖိစီးမှု ခံစားရသောအခါ ပါးစပ်ဟ၍ မြန်ဆန်တိမ်ရှိုင်းစွာ အသက်ရှူခြင်း (Panting / ဟောဟဲလိုက်ခြင်း) ပြုလုပ်ပြီး အစာစားနှုန်း၊ နို့ထွက်နှုန်း၊ ဥနှုန်းနှင့် သန္ဓေအောင်နှုန်းများ သိသာစွာ ကျဆင်းသွားသောကြောင့် လေစုပ်ပန်ကာကြီးများ (Tunnel ventilation)၊ ရေမှုန်ဖြန်းအအေးပေးစနစ် (Saimu reibou)၊ အမိုးပေါ်သို့ ထုံးသုတ်ခြင်းနှင့် နေရောင်ကာပိုက်ကွန်တပ်ဆင်ခြင်းတို့ဖြင့် အပူဒဏ်ကာကွယ်ရေးကို ဆောင်ရွက်ရပါသည်။

家畜かちくの視覚しかく・聴覚ちょうかく・習性しゅうせいと安全あんぜんな取扱とりあつかい（アニマルウェルフェア）

မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များ၏ အမြင်အာရုံ၊ အကြားအာရုံ၊ အလေ့အထနှင့် ဘေးကင်းစွာ ကိုင်တွယ်ထိန်းသိမ်းခြင်း (တိရစ္ဆာန်သက်သာချောင်ချိရေး)

牛うし・馬うま・豚ぶた・羊ひつじなどの家畜かちくは、目めが顔かおの側面そくめんについているため視野しやが約やく300度ど〜330度どと非常ひじょうに広ひろい反面はんめん、立体視りったいし（距離感きょりかんの把握はあく）が苦手にがてで、真後まうしろには見みえない「死角しかく（ブラインドスポット）」があります。

နွား၊ မြင်း၊ ဝက်နှင့် သိုးစသည့် မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များသည် မျက်လုံးများက ဦးခေါင်း၏ ဘေးနှစ်ဖက်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် မြင်ကွင်းအကျယ်အဝန်း 300 ဒီဂရီမှ 330 ဒီဂရီခန့်အထိ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော်လည်း အနီးအဝေး အကွာအဝေးခန့်မှန်းနိုင်စွမ်း အားနည်းပြီး အနောက်တည့်တည့်တွင်မူ မမြင်နိုင်သော မြင်ကွင်းကွယ်နေရာ (Shikaku / Blind spot) ရှိပါသည်။

もし作業者さぎょうしゃが声こえもかけずに家畜かちくの真後まうしろ（死角しかく）から急きゅうに近ちかづいたり触さわったりすると、家畜かちくは驚おどろいて後うしろ足あしや横方向よこほうこう（牛うしは横蹴よこげり、馬うまは後うしろ蹴げり）に強つよく蹴飛けとばすため大変危険たいへんきけんです。

အကယ်၍ လုပ်သားက အသံမပေးဘဲ တိရစ္ဆာန်၏ အနောက်တည့်တည့် (မြင်ကွင်းကွယ်နေရာ) မှ ရုတ်တရက် ချဉ်းကပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ထိကိုင်ခြင်း ပြုလုပ်ပါက တိရစ္ဆာန် လန့်ဖျပ်ပြီး အနောက်ခြေထောက်ဖြင့် အနောက်သို့ သို့မဟုတ် ဘေးတိုက် (နွားသည် ဘေးတိုက်ကန်တတ်ပြီး မြင်းသည် အနောက်တည့်တည့်ကန်တတ်သည်) ပြင်းထန်စွာ ကန်ကျောက်တတ်သဖြင့် အလွန်အန္တရာယ်များပါသည်။

そのため、家畜かちくに近ちかづくときは穏おだやかな声こえをかけて自分じぶんの存在そんざいを教おしえながら、「斜ななめ前まえ（肩かたのあたり）」からゆっくり近ちかづき、大声おおごえで怒鳴どなったり叩たたいたりせず優やさしく誘導ゆうどうします。

ထို့ကြောင့် တိရစ္ဆာန်များထံ ချဉ်းကပ်သည့်အခါ ညင်သာတည်ငြိမ်သောအသံဖြင့် ခေါ်ဆို၍ မိမိရှိနေကြောင်း အသိပေးရင်း အရှေ့ဘက်ဘေးစောင်း (ပခုံးဝန်းကျင်) မှ ဖြည်းဖြည်းချင်း ချဉ်းကပ်ရပြီး အော်ဟစ်ငေါက်ငမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ရိုက်နှက်ခြင်းမပြုဘဲ ညင်သာစွာ လမ်းညွှန်ခေါ်ဆောင်ရပါသည်။

また、牛うしや羊ひつじは暗くらい場所ばしょや床ゆかの段差だんさ・水みずたまり・光ひかりの反射はんしゃを怖こわがって立たち止どまりやすく、群むれで行動こうどうして先頭せんとうの仲間なかまの後あとについていく「追従性ついじゅうせい（群居性ぐんきょせい）」や、順位じゅんいを決きめる「社会的順位しゃかいてきじゅんい（つつきの順位じゅんい）」があります。

ထို့ပြင် နွားနှင့် သိုးတို့သည် မှောင်မိုက်သောနေရာ၊ ကြမ်းပြင်အနိမ့်အမြင့်အဆင့်၊ ရေအိုင်နှင့် အလင်းပြန်နေသောနေရာများကို ကြောက်ရွံ့ပြီး ရပ်တန့်နေတတ်ကာ၊ အုပ်စုလိုက်နေထိုင်၍ ရှေ့ဆုံးမှ အဖော်နောက်သို့ လိုက်တတ်သည့် နောက်လိုက်အလေ့အထ (Tsuijuusei / အုပ်စုဖွဲ့အလေ့အထ) နှင့် အုပ်စုတွင်း အဆင့်အတန်းသတ်မှတ်သည့် လူမှုရေးအဆင့်အတန်း (ကြက်များတွင် အချင်းချင်းဆိတ်သည့် အဆင့်အတန်း Pecking order) ရှိကြပါသည်။

家畜かちくを快適かいてきな環境かんきょうでストレスや苦痛くつうを少すくなく飼養しようする考かんがえ方かたを「アニマルウェルフェア（動物福祉どうぶつふくし・家畜福祉かちくふくし）」といい、健康けんこうな発育はついくと安全あんぜんで高品質こうひんしつな畜産物生産ちくさんぶつせいさんの基盤きばんとなっています。

မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များကို သက်သောင့်သက်သာရှိသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် နာကျင်ဆင်းရဲမှု နည်းပါးအောင် မွေးမြူထိန်းသိမ်းသည့် အယူအဆကို တိရစ္ဆာန်သက်သာချောင်ချိရေး (Animal welfare / Kachiku fukushi) ဟုခေါ်ပြီး ကျန်းမာစွာ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ဘေးကင်း၍ အရည်အသွေးမြင့်မားသော မွေးမြူရေးထုတ်ကုန်များ ထုတ်လုပ်ရေး၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်ပါသည်။

試験しけんによく出でるポイントと覚おぼえ方かた

စာမေးပွဲတွင် မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသော အချက်များနှင့် မှတ်သားနည်းများ

家畜かちくの特徴とくちょうでは、まず「反はんすう動物どうぶつ（牛うし・羊ひつじ・山羊やぎ＝4つの胃いを持もち、上うわあごに切歯せっしがない）」と「単胃動物たんいどうぶつ（豚ぶた・馬うま・鶏にわとり＝胃いは1つで、鶏にわとりには歯はがない）」の違ちがいが頻出ひんしゅつです。

မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များ၏ လက္ခဏာရပ်များတွင် ပထမဦးစွာ စားမြုံ့ပြန်တိရစ္ဆာန် (နွား၊ သိုး၊ ဆိတ် = အစာအိမ် 4 လုံးရှိပြီး အပေါ်မေးရိုးတွင် အရှေ့သွားမရှိပါ) နှင့် အစာအိမ်တစ်လုံးတည်းရှိတိရစ္ဆာန် (ဝက်၊ မြင်း၊ ကြက် = အစာအိမ် 1 လုံးတည်းရှိပြီး ကြက်တွင် သွားလုံးဝမရှိပါ) တို့၏ ကွာခြားချက်ကို မကြာခဏ မေးလေ့ရှိပါသည်။

成畜せいちくの平均体温へいきんたいおんは「牛うし（約やく38.5℃）＜ 豚ぶた（約やく39.0℃）＜ 鶏にわとり（約やく41.5℃）」の順じゅんに高たかくなり、豚ぶたや鶏にわとりは汗腺かんせんが未発達みはったつ（または無ない）ため暑あつさにとても弱よわい点てんを覚おぼえましょう。

အရွယ်ရောက်တိရစ္ဆာန်များ၏ ပျမ်းမျှကိုယ်အပူချိန်မှာ နွား (38.5°C ခန့်) < ဝက် (39.0°C ခန့်) < ကြက် (41.5°C ခန့်) အစဉ်လိုက် မြင့်မားသွားပြီး ဝက်နှင့် ကြက်တို့တွင် ချွေးဂလင်း မဖွံ့ဖြိုးသောကြောင့် (သို့မဟုတ် မရှိသောကြောင့်) အပူဒဏ်ကို အလွန်ခံနိုင်ရည်နည်းသည့်အချက်ကို မှတ်သားထားပါ။

また、乳牛にゅうぎゅう（白黒しろくろのホルスタイン種しゅ・茶色ちゃいろで高脂肪こうしぼうのジャージー種しゅ）、和牛わぎゅう4品種ひんしゅ（黒毛和種くろげわしゅなど）、豚ぶたの三元交配さんげんこうはい（LWD）と六白ろっぱくのバークシャー種しゅ、鶏にわとりのレイヤーとブロイラーの区別くべつが定番ていばんです。

ထို့ပြင် နို့စားနွား (အဖြူအမည်း ဟိုလ်စတိန်းမျိုးနှင့် အညိုရောင် အဆီဓာတ်မြင့်သော ဂျာစီမျိုး)၊ ဝါဂျူးနွား 4 မျိုး (ဂျပန်အမည်းရောင်နွားမျိုး စသည်)၊ ဝက်သုံးမျိုးစပ်နည်း (LWD) နှင့် ဘာ့ခ်ရှိုင်းယားဝက်မည်းမျိုး၊ ကြက်တွင် ဥစားကြက် (Layer) နှင့် အသားစားကြက် (Broiler) တို့၏ ခွဲခြားပုံများသည် ပုံသေမေးခွန်းများ ဖြစ်ကြပါသည်။