Đặc điểm, giống, sinh lý và tập tính của vật nuôi

家畜かちくの特徴とくちょう・品種ひんしゅと生理せいり・習性しゅうせい

Nông nghiệp · 農業 · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

牛うし（乳用牛にゅうようぎゅう・肉用牛にくようぎゅう）の品種ひんしゅと反芻はんすうの仕組しくみ

Các giống bò (Bò sữa, Bò thịt) và cơ chế nhai lại

日本にほんで最もっとも多おおく飼かわれている乳用牛にゅうようぎゅうは、白黒斑しろくろはんで泌乳量ひにゅうりょうが多おおい「ホルスタイン種しゅ」です。また、小柄こがらで淡褐色たんかっしょくの「ジャージー種しゅ」は乳脂肪率にゅうしぼうりつが高たかい牛乳ぎゅうにゅうを出だします。

Giống bò sữa được nuôi nhiều nhất ở Nhật Bản là "bò Holstein" có lông khoang đen trắng và sản lượng sữa rất cao. Ngoài ra còn có "bò Jersey" tầm vóc nhỏ, lông màu nâu sáng, cho sữa có tỷ lệ béo cao.

肉用牛にくようぎゅうの専用種せんようしゅ（和牛わぎゅう）には、「黒毛和種くろげわしゅ」（最もっとも多おおく霜降しもふり肉にくが特徴とくちょう）、「褐毛和種あかげわしゅ」、「日本短角種にほんたんかくしゅ」、「無角和種むかくわしゅ」の4品種ひんしゅがあります。ホルスタイン種しゅの雌めすに黒毛和種くろげわしゅの雄おすを交配こうはいした「交雑種こうざつしゅ（F1）」も肥育ひいくされます。

Các giống bò thịt chuyên dụng (bò Wagyu) gồm 4 giống: "Bò lông đen Nhật Bản (Kuroge Washu)" chiếm đa số với đặc trưng thịt vân mỡ cẩm thạch, "Bò lông nâu (Akage Washu)", "Bò sừng ngắn Nhật Bản (Nihon Tankakushu)" và "Bò không sừng (Mukaku Washu)". Bò lai F1 giữa bò cái Holstein và bò đực lông đen cũng được nuôi lấy thịt phổ biến.

牛うしやヤギ・ヒツジは4つの胃い（第一胃だいいちいルーメン・第二胃だいにい・第三胃だいさんい・第四胃だいよんい）を持もつ「反芻動物はんすうどうぶつ」です。一度いちど飲のみ込こんだ草くさを口くちに戻もどしてよく噛かみ直なおす「反芻はんすう」を行おこない、最大さいだいの第一胃だいいちいに住すむ微生物びせいぶつの働はたらきで繊維せんいを分解ぶんかいし、第四胃だいよんいで胃液いえきによる消化しょうかを行おこないます。

Bò, dê và cừu là "động vật nhai lại (hansuu doubutsu)" có 4 túi dạ dày (dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách, dạ múi khế). Chúng ợ cỏ đã nuốt lên miệng để nhai kỹ lại, nhờ vi sinh vật trong dạ cỏ (túi lớn nhất) phân giải chất xơ và tiêu hóa bằng dịch vị ở dạ múi khế (dạ dày thứ tư).

Các giống bò (Bò sữa, Bò thịt) và cơ chế nhai lại

Điểm cần nhớ

乳用牛にゅうようぎゅうはホルスタイン種しゅ（泌乳量ひにゅうりょうが多おおい）とジャージー種しゅ（乳脂肪率にゅうしぼうりつが高たかい）が代表だいひょうである。
Hai giống bò sữa tiêu biểu là Holstein (cho nhiều sữa) và Jersey (hàm lượng béo trong sữa cao).
和牛わぎゅうは黒毛和種くろげわしゅ・褐毛和種あかげわしゅ・日本短角種にほんたんかくしゅ・無角和種むかくわしゅの4品種ひんしゅである。
Bò Wagyu gồm 4 giống: Bò lông đen, Bò lông nâu, Bò sừng ngắn Nhật Bản và Bò không sừng.
牛うしは4つの胃いを持もつ反芻動物はんすうどうぶつで、第一胃だいいちい（ルーメン）の微生物びせいぶつが繊維せんいを発酵分解はっこうぶんかいする。
Bò là động vật nhai lại có 4 túi dạ dày, trong đó vi sinh vật ở dạ cỏ (dạ dày thứ nhất) giúp lên men phân giải chất xơ.

Từ vựng	Nghĩa
ホルスタイン種しゅ・ジャージー種しゅ	giống bò Holstein / giống bò Jersey
黒毛和種くろげわしゅ・交雑種こうざつしゅ（F1）	giống bò lông đen Nhật Bản / bò lai (F1)
反芻動物はんすうどうぶつ	động vật nhai lại
第一胃だいいちい（ルーメン）・第四胃だいよんい	dạ cỏ (dạ dày thứ nhất) / dạ múi khế (dạ dày thứ tư)

豚ぶたの品種ひんしゅと三元交配さんげんこうはい・生理的特徴せいりてきとくちょう

Các giống lợn, lai ba máu (LWD) và đặc điểm sinh lý của lợn

養豚ようとんで使つかわれる主おもな品種ひんしゅには、体からだが白しろく繁殖能力はんしょくのうりょく（産子数さんしすう・泌乳能力ひにゅうのうりょく）に優すぐれた「ランドレース種しゅ（L）」と「大だいヨークシャー種しゅ（W）」、赤褐色せきかっしょくで発育はついくと肉質にくしつが良よい「デュロック種しゅ（D）」、黒くろい体からだで肉質にくしつが良よい「バークシャー種しゅ（黒豚くろぶた）」があります。

Các giống lợn chính dùng trong chăn nuôi gồm: "lợn Landrace (L)" và "lợn Đại Yorkshire (W)" có lông trắng, khả năng sinh sản (số con đẻ và khả năng tiết sữa) rất tốt; "lợn Duroc (D)" lông màu nâu đỏ, lớn nhanh và chất lượng thịt ngon; cùng "lợn Berkshire (lợn đen Kurobuta)" có chất lượng thịt thơm ngon.

肉用にくようの肥育豚ひいくとん（コマーシャル豚とん）は、雑種強勢ざっしゅきょうせいを生いかした「三元交配さんげんこうはい（LWD）」が一般的いっぱんてきです。ランドレース種しゅ（L）と大だいヨークシャー種しゅ（W）をかけ合あわせた雑種母豚ざっしゅぼとん（LW）に、デュロック種しゅ（D）の雄おすを交配こうはいして生産せいさんします。

Lợn nuôi lấy thịt thương phẩm thường được sản xuất bằng phương pháp "lai ba máu (LWD)" nhằm tận dụng ưu thế lai. Người ta cho lợn nái lai hai máu (LW, giữa Landrace và Đại Yorkshire) phối với lợn đực giống Duroc (D).

豚ぶたは胃いが1つの「単胃動物たんいどうぶつ」で雑食性ざっしょくせいです。きれい好ずきで寝ねる場所ばしょと排はいせつ場所ばしょを分わける習性しゅうせいがあります。また、皮膚ひふの汗腺かんせんがほとんど機能きのうせず汗あせをかけないため、成豚せいとんは暑あつさに大変たいへん弱よわく、反対はんたいに子豚こぶたは皮下脂肪ひかしぼうが少すくないため寒さむさに弱よわいです。

Lợn là "động vật dạ dày đơn (tan-i doubutsu)" và ăn tạp. Lợn có tập tính ưa sạch sẽ, biết phân biệt chỗ nằm ngủ và chỗ đi vệ sinh. Ngoài ra, do tuyến mồ hôi dưới da kém phát triển không đổ mồ hôi được nên lợn lớn rất sợ nóng; ngược lại, lợn con mới đẻ có lớp mỡ dưới da mỏng nên rất sợ lạnh.

Các giống lợn, lai ba máu (LWD) và đặc điểm sinh lý của lợn

Điểm cần nhớ

母豚系ぼとんけいには繁殖性はんしょくせいが高たかいランドレース種しゅ（L）と大だいヨークシャー種しゅ（W）、雄豚系おすとんけいには産肉性さんにくせいが良よいデュロック種しゅ（D）が使つかわれる。
Dòng mẹ thường dùng giống Landrace (L) và Đại Yorkshire (W) đẻ sai, nuôi con khéo; dòng bố dùng giống Duroc (D) cho thịt ngon, lớn nhanh.
肉用豚にくようとんはLWの母豚ぼとんにDの雄おすを交配こうはいした「三元交配豚さんげんこうはいとん（LWD）」が一般的いっぱんてきである。
Lợn thịt thương phẩm phổ biến nhất là "lợn lai ba máu (LWD)" từ mẹ lai LW phối với bố D.
豚ぶたは単胃動物たんいどうぶつで汗あせをかけないため、成豚せいとんは暑あつさに弱よわく、子豚こぶたは寒さむさに弱よわい。
Lợn là động vật dạ dày đơn, không toát mồ hôi được nên lợn lớn rất sợ nóng, còn lợn con rất sợ lạnh.

Từ vựng	Nghĩa
ランドレース種しゅ・大だいヨークシャー種しゅ	giống lợn Landrace / giống lợn Đại Yorkshire
デュロック種しゅ・バークシャー種しゅ	giống lợn Duroc / giống lợn Berkshire (lợn đen)
三元交配さんげんこうはい（LWD）	lai ba máu (LWD)
単胃動物たんいどうぶつ	động vật dạ dày đơn

鶏にわとり（採卵鶏さいらんけい・肉用鶏にくようけい）の品種ひんしゅと消化器しょうかきの特徴とくちょう

Các giống gà (Gà đẻ trứng, Gà lấy thịt) và đặc điểm hệ tiêu hóa

鶏にわとりは卵たまごをとる「採卵鶏さいらんけい（レイヤー）」と肉にくをとる「肉用鶏にくようけい（ブロイラー）」に分わかれます。採卵鶏さいらんけいの代表だいひょうは白しろい卵たまごを多おおく産うむ「白色はくしょくレグホーン種しゅ」や赤玉あかだま（褐色卵かっしょくらん）を産うむ「ロードアイランドレッド種しゅ」系けいの交雑鶏こうざつけいです。

Gà được chia thành "gà đẻ trứng (layer)" và "gà lấy thịt (broiler)". Đại diện cho gà đẻ trứng là giống "Leghorn trắng (Hakushoku Leghorn)" đẻ nhiều trứng vỏ trắng, và các dòng gà lai từ giống "Rhode Island Red" đẻ trứng vỏ nâu.

肉用鶏にくようけい（ブロイラー）は、「白色はくしょくコーニッシュ種しゅ」と「白色はくしょくプリマスロック種しゅ」などを交配こうはいして作つくられ、成長せいちょうが速はやく約やく7〜8週間しゅうかん（約やく50日齢にちれい）で出荷しゅっかされます。

Gà thịt công nghiệp (broiler) được lai tạo từ giống "Cornish trắng" và "Plymouth Rock trắng", có tốc độ lớn rất nhanh và xuất chuồng sau khoảng 7~8 tuần tuổi (khoảng 50 ngày tuổi).

鶏にわとりには歯はがなく、食たべた餌えさを「そ嚢のう」にためた後あと、消化液しょうかえきを出だす「腺胃せんい」と、筋肉きんにくが厚あつく小石こいし（グリット）で餌えさをすりつぶす「筋胃きんい（砂嚢さのう・砂肝すなぎも）」で消化しょうかします。また、羽毛うもうに覆おおわれ汗腺かんせんがないため暑あつさに弱よわいです。

Gà không có răng; thức ăn sau khi nuốt được chứa tạm ở "diều (sonou)", rồi chuyển qua "dạ dày tuyến (sen-i)" tiết dịch tiêu hóa và "dạ dày cơ / mề (kin-i / sanou)" có thành cơ dày cùng sỏi nhỏ để nghiền nát thức ăn. Ngoài ra, do cơ thể phủ lông vũ và không có tuyến mồ hôi nên gà rất sợ nóng.

Điểm cần nhớ

採卵鶏さいらんけいには白色はくしょくレグホーン種しゅ（白玉しろだま）やロードアイランドレッド種しゅ（赤玉あかだま）が使つかわれる。
Gà đẻ trứng thường dùng giống Leghorn trắng (trứng trắng) và Rhode Island Red (trứng vỏ nâu).
肉用鶏にくようけい（ブロイラー）は白色はくしょくコーニッシュ種しゅと白色はくしょくプリマスロック種しゅの交配こうはいで作つくられる。
Gà thịt (broiler) được tạo ra từ phép lai giữa giống Cornish trắng và Plymouth Rock trắng.
鶏にわとりは歯はがなく、筋胃きんい（砂嚢さのう）で餌えさをすりつぶして消化しょうかする。
Gà không có răng mà dùng dạ dày cơ (mề / sanou) để nghiền nhỏ thức ăn.

Từ vựng	Nghĩa
採卵鶏さいらんけい（レイヤー）・肉用鶏にくようけい（ブロイラー）	gà đẻ trứng (layer) / gà lấy thịt (broiler)
白色はくしょくレグホーン種しゅ	giống gà Leghorn trắng
そ嚢のう・腺胃せんい	diều / dạ dày tuyến
筋胃きんい（砂嚢さのう）	dạ dày cơ (mề gà)

家畜かちくの正常体温せいじょうたいおんと日常にちじょうの健康観察けんこうかんさつ

Thân nhiệt bình thường của vật nuôi và quan sát sức khỏe hằng ngày

家畜かちくの正常せいじょうな体温たいおんは人間にんげんよりも高たかく、成牛せいぎゅうで約やく38.0〜39.5℃（38.5℃前後ぜんご）、豚ぶたで約やく38.5〜39.5℃（39.0℃前後ぜんご）、鶏にわとりではさらに高たかく約やく40.5〜42.0℃（41℃前後ぜんご）です。子牛こうしや子豚こぶたは親おやより少すこし高たかめです。

Thân nhiệt bình thường của vật nuôi cao hơn con người: ở bò trưởng thành khoảng 38.0~39.5℃ (quanh mức 38.5℃), ở lợn khoảng 38.5~39.5℃ (quanh mức 39.0℃), và ở gà còn cao hơn nữa, khoảng 40.5~42.0℃ (quanh mức 41℃). Bê con và lợn con có thân nhiệt cao hơn con trưởng thành một chút.

毎日まいにちの見回みまわりでは、「元気げんき・食欲しょくよくがあるか」「牛うしがしっかり反芻はんすうしているか」「鼻鏡びきょう（牛うしの鼻先はなさき）が適度てきどに湿しめっているか」「鶏にわとりのトサカ（肉冠にくかん）の色いろや産卵率さんらんりつに異常いじょうがないか」を観察かんさつします。

Khi đi kiểm tra chuồng hằng ngày, cần quan sát xem: vật nuôi có nhanh nhẹn và ăn khỏe không, bò có nhai lại đều đặn không, gương mũi bò có ướt ẩm vừa phải không, mào gà và tỷ lệ đẻ trứng có gì bất thường không.

また、糞尿ふんにょうの状態じょうたい（下痢げり・血便けつべん・便秘べんび）、呼吸こきゅうの速はやさや咳せき・鼻水はなみず、足あしを引ひきずる歩様異常ほよういじょう（跛行はこう）、群むれから離はなれてうずくまる個体こたいがいないかを確たしかめ、異常いじょうがあればすぐに責任者せきにんしゃへ報告ほうこくします。

Đồng thời kiểm tra tình trạng phân và nước tiểu (tiêu chảy, phân lẫn máu, táo bón), nhịp thở, tiếng ho, nước mũi, dáng đi tập tễnh (què chân) hoặc có con nào tách đàn nằm ủ rũ hay không; nếu phát hiện bất thường phải báo ngay cho người phụ trách.

Điểm cần nhớ

正常体温せいじょうたいおんの目安めやすは、成牛せいぎゅうで約やく38.5℃、豚ぶたで約やく39.0℃、鶏にわとりで約やく41.0℃である。
Mức thân nhiệt bình thường ở bò trưởng thành khoảng 38.5℃, ở lợn khoảng 39.0℃ và ở gà khoảng 41.0℃.
健康けんこうな牛うしはしっかり反芻はんすうを行おこない、鼻先はなさき（鼻鏡びきょう）が適度てきどに湿しめっている。
Bò khỏe mạnh sẽ nhai lại đều đặn và phần gương mũi (bikyou) luôn có độ ẩm nhẹ.
食欲低下しょくよくていか・下痢げり・咳せき・跛行はこう（足あしを引ひきずる）などを見みつけたらただちに報告ほうこくする。
Khi thấy vật nuôi bỏ ăn, tiêu chảy, ho hoặc đi khập khiễng (què chân), phải báo cáo ngay lập tức.

Từ vựng	Nghĩa
正常体温せいじょうたいおん	thân nhiệt bình thường
鼻鏡びきょう	gương mũi (phần đầu mũi của bò)
肉冠にくかん（トサカ）	mào gà
跛行はこう	đi khập khiễng (què chân)

アニマルウェルフェア（家畜福祉かちくふくし）と安全あんぜんな家畜かちくの扱あつかい方かた

Phúc lợi động vật (Animal Welfare) và cách tiếp xúc, điều khiển vật nuôi an toàn

家畜かちくを快適かいてきな環境かんきょうで飼かい、ストレスを減へらす考かんがえ方かたを「アニマルウェルフェア（家畜福祉かちくふくし）」といいます。基本原則きほんげんそくの「5つの自由じゆう」では、飢うえや渇かわき、不快ふかい、痛いたみ・病気びょうき、恐怖きょうふをなくし正常せいじょうな行動こうどうができるようにします。

Quan điểm nuôi dưỡng vật nuôi trong môi trường thoải mái, giảm thiểu căng thẳng và đau đớn được gọi là "Phúc lợi động vật (Animal Welfare)". Nguyên tắc quốc tế cơ bản gồm "5 quyền tự do": tự do khỏi đói khát, tự do khỏi sự khó chịu, tự do khỏi đau đớn/thương tật/bệnh tật, tự do thể hiện tập tính tự nhiên, và tự do khỏi sợ hãi/phiền muộn.

牛うしや豚ぶたは視界しかいが広ひろい反面はんめん、真後まうしろに「死角しかく（見みえない範囲はんい）」があり、真後まうしろから急きゅうに近ちかづいたり触さわったりすると驚おどろいて蹴けられる危険きけんがあります。近ちかづくときは穏おだやかに声こえをかけながら斜ななめ前まえ（視野しやに入はいる位置いち）から近ちかづきます。

Bò và lợn có tầm nhìn rộng nhưng lại có "điểm mù (shikaku)" ngay phía sau đuôi; nếu bất ngờ tiến lại hoặc chạm vào từ chính giữa phía sau, vật nuôi sẽ giật mình và đá hậu gây nguy hiểm. Khi tiếp cận, cần lên tiếng nhẹ nhàng và đi từ phía chéo trước mặt để nằm trong tầm nhìn của chúng.

家畜かちくを移動いどうさせるときに大声おおごえで怒鳴どなったり棒ぼうで強つよく叩たたいたりしてはいけません。家畜かちくが嫌いやがる強つよい光ひかりや急きゅうな物音ものおと、通路つうろの段差だんさ・水みずたまり・暗闇くらやみをなくし、落おち着ついて誘導ゆうどうします。

Khi lùa dẫn gia súc di chuyển, tuyệt đối không la hét lớn tiếng hay dùng gậy đánh đập mạnh. Cần loại bỏ các yếu tố làm gia súc sợ đứng khựng lại như ánh sáng chói, tiếng động đột ngột, bậc cấp, vũng nước hay góc tối trên lối đi để dẫn dắt nhẹ nhàng.

Điểm cần nhớ

アニマルウェルフェア（家畜福祉かちくふくし）では、ストレスを減へらす「5つの自由じゆう」に配慮はいりょした飼養管理しようかんりを行おこなう。
Phúc lợi động vật (Animal Welfare) chú trọng quản lý nuôi dưỡng giảm stress theo nguyên tắc "5 quyền tự do".
牛うしの真後まうしろは死角しかくで蹴けられる危険きけんがあるため、必かならず声こえをかけながら斜ななめ前まえから近ちかづく。
Chính giữa phía sau bò là điểm mù rất dễ bị bò đá, nên phải vừa gọi nhẹ nhàng vừa tiếp cận từ phía chéo trước mặt.
家畜かちくの移動時いどうじは大声おおごえや暴力ぼうりょくを使つかわず、通路つうろの障害物しょうがいぶつや段差だんさをなくして穏おだやかに誘導ゆうどうする。
Khi di chuyển vật nuôi không được quát tháo hay đánh đập, cần dọn sạch chướng ngại vật trên lối đi và dẫn dắt ôn tồn.

Từ vựng	Nghĩa
アニマルウェルフェア（家畜福祉かちくふくし）	phúc lợi động vật (Animal Welfare)
5つの自由じゆう	5 quyền tự do của vật nuôi
死角しかく	điểm mù (vùng không nhìn thấy)
誘導ゆうどう	dẫn dắt, điều hướng gia súc

Đặc điểm chăn nuôi & giống vật nuôi

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức

全国農業会議所農業技能測定試験テキスト畜産農業全般 — https://asat-nca.jp/textbook