Quản lý sinh sản, đỡ đẻ và thức ăn, cho ăn trong chăn nuôi

家畜かちくの繁殖はんしょく・分娩管理ぶんべんかんりと飼料しりょう・給餌きゅうじ

Nông nghiệp · 農業 · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

発情周期はつじょうしゅうきと発情発見はつじょうはっけん・人工授精じんこうじゅせい

Chu kỳ động dục, phát hiện động dục và thụ tinh nhân tạo

成熟せいじゅくした雌めすの牛うしや豚ぶたは、妊娠にんしんしていないと約やく21日にち（約やく3週間しゅうかん）ごとに発情はつじょうを繰くり返かえします。これを「発情周期はつじょうしゅうき」といい、朝夕あさゆうの丁寧ていねいな観察かんさつで発情はつじょうを見逃みのがさないことが繁殖成績はんしょくせいせきを高たかめる鍵かぎです。

Bò cái và lợn nái đã trưởng thành nếu không mang thai sẽ lặp lại hiện tượng động dục sau mỗi chu kỳ khoảng 21 ngày (khoảng 3 tuần), gọi là "chu kỳ động dục (hatsujou shuuki)". Việc quan sát kỹ vào mỗi buổi sáng và chiều để không bỏ sót biểu hiện động dục là chìa khóa nâng cao tỷ lệ sinh sản.

牛うしの発情兆候はつじょうちょうこうには、他ほかの牛うしが乗のりかかるのをじっと受うけ入いれる「乗駕許容じょうがきょよう（スタンディング発情はつじょう）」のほか、外陰部がいいんぶの腫はれと透明とうめいな粘液ねんえきの流出りゅうしゅつ、よく鳴なく、落おち着つきがなく歩あるき回まわるなどがあります。

Dấu hiệu động dục rõ nhất ở bò là "chịu đực / đứng yên cho con khác nhảy lên lưng (jouga kyoyou - standing estrus)", ngoài ra còn có âm hộ sưng đỏ và chảy dịch nhầy trong suốt, hay kêu rống, bồn chồn đi lại nhiều và giảm ăn.

豚ぶたの発情はつじょうでは、外陰部がいいんぶが赤あかく腫はれ、人間にんげんが背中せなかや腰こしを強つよく押おすと耳みみを立たててじっと動うごかなくなる「許容反応きょようはんのう（バックプレッシャーテスト）」が見みられます。適期てっきに凍結精液とうけつせいえきや冷蔵精液れいぞうせいえきで「人工授精じんこうじゅせい」を行おこないます。

Ở lợn nái khi động dục, âm hộ sưng đỏ và khi người chăn nuôi ấn mạnh lên lưng hoặc hông thì lợn dựng tai đứng im bất động, gọi là "phản xạ chịu đực (back-pressure test)". Khi đúng thời điểm thích hợp, người ta tiến hành "thụ tinh nhân tạo (jinkou jusei)" bằng tinh đông lạnh hoặc tinh bảo quản mát.

Chu kỳ động dục, phát hiện động dục và thụ tinh nhân tạo

Điểm cần nhớ

牛うし・豚ぶたの発情周期はつじょうしゅうきは約やく21日にち（約やく3週間しゅうかん）である。
Chu kỳ động dục của cả bò và lợn đều vào khoảng 21 ngày (khoảng 3 tuần).
牛うしの発情はつじょうの決定的けっていてきな兆候ちょうこうは他ほかの牛うしに乗のられるのを許ゆるす「乗駕許容じょうがきょよう」である。
Dấu hiệu quyết định cho thấy bò đang động dục là hiện tượng đứng yên cho con khác nhảy lên (jouga kyoyou).
豚ぶたの発情確認はつじょうかくにんでは、背中せなかや腰こしを押おして静止せいしするかを調しらべる「バックプレッシャーテスト」を行おこなう。
Để kiểm tra lợn nái động dục, thực hiện "kiểm tra ấn lưng (back-pressure test)" xem lợn có đứng im không.

Từ vựng	Nghĩa
発情周期はつじょうしゅうき	chu kỳ động dục
乗駕許容じょうがきょよう	chịu đực (đứng yên cho con khác nhảy lên)
許容反応きょようはんのう（バックプレッシャーテスト）	phản xạ chịu đực (kiểm tra ấn lưng ở lợn)
人工授精じんこうじゅせい	thụ tinh nhân tạo

妊娠期間にんしんきかんと分娩管理ぶんべんかんり・初乳しょにゅうの給与きゅうよ

Thời gian mang thai, quản lý đỡ đẻ và cho bú sữa đầu

牛うしの妊娠期間にんしんきかんは約やく280日にち（約やく9か月げつと10日か）、豚ぶたの妊娠期間にんしんきかんは約やく114日にち（「3か月げつ・3週間しゅうかん・3日か」）です。また、鶏にわとりの受精卵じゅせいらんが孵化ふかするまでの期間きかんは約やく21日にちです。乳牛にゅうぎゅうは分娩前ぶんべんまえ約やく60日間にちかん、搾乳さくにゅうを休やすむ「乾乳期間かんにゅうきかん」を設もうけます。

Thời gian mang thai của bò là khoảng 280 ngày (khoảng 9 tháng 10 ngày), của lợn là khoảng 114 ngày (3 tháng 3 tuần 3 ngày). Thời gian ấp nở của trứng gà có phôi là khoảng 21 ngày. Bò sữa trước khi đẻ khoảng 60 ngày sẽ được cho nghỉ vắt sữa gọi là "thời kỳ cạn sữa (kannyuu kikan)".

分娩予定日ぶんべんよていびが近ちかづいたら、清潔せいけつに消毒しょうどくして敷料しきりょうを敷しいた「分娩房ぶんべんぼう（豚ぶたは分娩ぶんべんストール）」へ母畜ぼちくを移動いどうさせます。出生直後しゅっせいちょくごの子牛こうしや子豚こぶたは、すぐに鼻はなや口くちの粘液ねんえき（羊水ようすい）を拭ふき取とって呼吸こきゅうを助たすけ、へその緒お（臍帯さいたい）を消毒しょうどくします。

Khi gần đến ngày dự sinh, cần chuyển mẹ mang thai sang "chuồng đẻ (bunbenbou / lợn là cũi đẻ)" đã được rửa sạch, sát trùng và trải chất độn chuồng khô sạch. Ngay khi bê con hoặc lợn con chào đời, phải lau sạch dịch nhầy (nước ối) ở mũi và miệng để thông đường thở, rồi sát trùng cuống rốn.

分娩後ぶんべんご数日間すうじつかんに母畜ぼちくが出だす「初乳しょにゅう」には、子こを病気びょうきから守まもる「移行抗体いこうこうたい（免疫めんえきグロブリン）」と栄養えいようが豊富ほうふに含ふくまれています。生後せいごできるだけ早はやく（数時間以内すうじかんいないに）十分じゅうぶんな初乳しょにゅうを飲のませます。子豚こぶたには保温箱ほおんばこでの保温ほおんや貧血予防ひんけつよぼうの鉄剤投与てつざいとうよも行おこないます。

"Sữa đầu (shonyuu)" do mẹ tiết ra trong vài ngày đầu sau sinh chứa rất nhiều "kháng thể truyền từ mẹ (immunoglobulin)" giúp bảo vệ con non khỏi bệnh tật. Phải cho con non uống đủ sữa đầu càng sớm càng tốt (trong vòng vài giờ sau sinh). Với lợn con, cần sưởi ấm bằng đèn/hộp úm và tiêm/nhỏ sắt phòng thiếu máu.

Điểm cần nhớ

妊娠期間にんしんきかんは牛うしが約やく280日にち、豚ぶたが約やく114日にちであり、鶏卵けいらんの孵化日数ふかにっすうは約やく21日にちである。
Thời gian mang thai của bò là khoảng 280 ngày, của lợn là khoảng 114 ngày; thời gian ấp nở trứng gà là khoảng 21 ngày.
出生直後しゅっせいちょくごは鼻はなや口くちの粘液ねんえきを拭ふき取とって呼吸こきゅうを確認かくにんし、臍帯さいたい（へその緒お）を消毒しょうどくする。
Ngay sau khi con non chào đời, phải lau sạch dịch nhầy ở mũi miệng để đảm bảo hô hấp và sát trùng dây rốn.
免疫抗体めんえきこうたいを多おおく含ふくむ「初乳しょにゅう」を生後せいごできるだけ早はやく十分じゅうぶんに飲のませる。
Phải cho con non bú đủ "sữa đầu (shonyuu)" giàu kháng thể miễn dịch càng sớm càng tốt ngay sau khi sinh.

Từ vựng	Nghĩa
妊娠期間にんしんきかん・乾乳期間かんにゅうきかん	thời gian mang thai / thời kỳ cạn sữa
分娩房ぶんべんぼう・臍帯消毒さいたいしょうどく	chuồng đẻ / sát trùng cuống rốn
初乳しょにゅう・移行抗体いこうこうたい	sữa đầu (sữa non) / kháng thể truyền từ mẹ
鉄剤投与てつざいとうよ	cấp/tiêm sắt (cho lợn con)

粗飼料そしりょう・濃厚飼料のうこうしりょうの特徴とくちょうとTMR（混合飼料こんごうしりょう）

Đặc điểm của thức ăn thô, thức ăn tinh và thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh (TMR)

家畜かちくの飼料しりょうは、繊維質せんいしつが多おおく容積ようせきの大おおきい「粗飼料そしりょう」と、エネルギー（TDN）やタンパク質しつ（CP）が多おおい「濃厚飼料のうこうしりょう」に分わかれます。牛うしなどの反芻動物はんすうどうぶつには、第一胃だいいちいの健康けんこうを保たもつため十分じゅうぶんな粗飼料そしりょうが不可欠ふかけつです。

Thức ăn chăn nuôi được chia thành "thức ăn thô (soshiryou)" giàu chất xơ, thể tích lớn và "thức ăn tinh (noukou shiryou)" giàu năng lượng (TDN) và đạm (CP). Đối với động vật nhai lại như bò, việc cung cấp đủ thức ăn thô là bắt buộc để duy trì hoạt động bình thường của dạ cỏ.

粗飼料そしりょうには、チモシーやイタリアンライグラスなどの「イネ科牧草かぼくそう」、アルファルファ（ルーサン）やクローバーなどの「マメ科牧草かぼくそう」、稲いねわらがあります。牧草ぼくそうは乾燥かんそうさせた「乾草かんそう」や、乳酸発酵にゅうさんはっこうさせた「サイレージ」として利用りようします。

Thức ăn thô gồm "cỏ họ Hòa thảo" như cỏ Timothy, Italian ryegrass, Orchardgrass, Sudangrass; "cỏ họ Đậu" giàu đạm và canxi như cỏ linh lăng (Alfalfa / Lucerne), cỏ ba lá (Clover); và rơm lúa nước. Cỏ được chế biến thành "cỏ khô (kansou)" hoặc ủ kín lên men lactic thành "thức ăn ủ chua (silage)".

濃厚飼料のうこうしりょうには、トウモロコシなどの穀類こくるい、大豆粕だいずかすなどの油粕類あぶらかするい、ふすま・米こめぬかなどの糟糠類そうこうるい、配合飼料はいごうしりょうがあります。また、粗飼料そしりょうと濃厚飼料のうこうしりょうを細こまかく混まぜて選えり食ぐいを防ふせぐ「TMR（混合飼料こんごうしりょう）」も広ひろく使つかわれます。

Thức ăn tinh gồm ngũ cốc (ngô, lúa miến milo, đại mạch), khô dầu thực vật (khô dầu đậu tương, khô dầu cải), phụ phẩm xay xát (cám mì fusuma, cám gạo) và thức ăn hỗn hợp công nghiệp. Ngoài ra, "TMR (thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh)" trộn đều thức ăn thô cắt ngắn với thức ăn tinh và khoáng chất được dùng rộng rãi để ngăn bò "ăn chọn lọc".

Đặc điểm của thức ăn thô, thức ăn tinh và thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh (TMR)

Điểm cần nhớ

粗飼料そしりょうにはイネ科牧草かぼくそう（チモシー等とう）やマメ科牧草かぼくそう（アルファルファ等とう）、乾草かんそう・サイレージ・稲いねわらがある。
Thức ăn thô gồm cỏ họ Hòa thảo (Timothy...), cỏ họ Đậu (Alfalfa...), cỏ khô, cỏ ủ chua (silage) và rơm lúa.
濃厚飼料のうこうしりょうにはトウモロコシ・大豆粕だいずかす・ふすま・配合飼料はいごうしりょうなどがあり、エネルギーやタンパク質しつが多おおい。
Thức ăn tinh gồm ngô, khô dầu đậu tương, cám mì, cám hỗn hợp... chứa nhiều năng lượng và chất đạm.
TMR（混合飼料こんごうしりょう）は粗飼料そしりょうと濃厚飼料のうこうしりょうを混まぜて与あたえるため、牛うしの選えり食ぐいを防ふせぎ第一胃だいいちいの発酵はっこうを安定あんていさせる。
TMR (thức ăn trộn hoàn chỉnh) phối trộn cả thức ăn thô và tinh giúp ngăn bò ăn chọn lọc và ổn định lên men dạ cỏ.

Từ vựng	Nghĩa
粗飼料そしりょう・濃厚飼料のうこうしりょう	thức ăn thô / thức ăn tinh
乾草かんそう・サイレージ	cỏ khô / thức ăn ủ chua (silage)
大豆粕だいずかす・ふすま	khô dầu đậu tương / cám mì
TMR（混合飼料こんごうしりょう）	thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh (TMR)

飼料しりょうの保管管理ほかんかんりと給餌きゅうじ・給水きゅうすいの基本きほん

Bảo quản thức ăn chăn nuôi và nguyên tắc cơ bản khi cho ăn, cấp nước uống

飼料しりょうに雨あめや湿気しっけが当あたると、カビが生はえて有害ゆうがいな「カビ毒どく（マイコトキシン）」が作つくられたり変敗へんぱいしたりします。飼料袋しりょうぶくろは直射日光ちょくしゃにっこうや雨あめを避さけ、風通かぜとおしの良よい涼すずしい場所ばしょにすのこ（パレット）を敷しいて保管ほかんし、古ふるいものから順じゅんに使つかう「先入さきいれ先出さきだし」を守まもります。

Nếu thức ăn chăn nuôi bị dính mưa hoặc ẩm ướt sẽ mọc nấm mốc, sinh ra "độc tố nấm mốc (mycotoxin)" gây hại hoặc bị ôi hỏng. Bao thức ăn phải để nơi thoáng mát, tránh nắng mưa, kê trên tấm pallet và tuân thủ nguyên tắc "nhập trước xuất trước" (dùng bao cũ trước).

サイレージは空気くうきを遮断しゃだんして乳酸発酵にゅうさんはっこうさせた飼料しりょうで、良質りょうしつなものは甘酸あまずっぱい芳香ほうこうがあります。開封後かいふうごなどに空気くうきが入はいると「二次発酵にじはっこう」で発熱はつねつやカビが生しょうじるため、切きり口くちを密閉みっぺいしカビた部分ぶぶんは取とり除のぞきます。

Thức ăn ủ chua (silage) được lên men lactic trong điều kiện yếm khí (không có không khí), loại tốt có mùi thơm chua dịu. Khi mở bạt hoặc rách màng nilon làm không khí lọt vào sẽ xảy ra "lên men phụ (hư hỏng hiếu khí)" gây nóng và mốc; cần đậy kín mặt cắt và loại bỏ phần bị mốc.

飼料しりょうの種類しゅるいを変かえるときは、消化障害しょうかしょうがいを防ふせぐため1〜2週間しゅうかんかけて少すこしずつ切きり替かえます。毎日まいにち、給餌前きゅうじまえに飼槽しそう（エサ箱ばこ）の残餌ざんじを取とり除のぞいて清掃せいそうし、ウォーターカップや給水器きゅうすいきを点検てんけんして、いつで新鮮しんせんで清潔せいけつな水みずが飲のめるようにします。

Khi đổi loại thức ăn mới, phải chuyển đổi từ từ trong 1~2 tuần để tránh rối loạn tiêu hóa. Hằng ngày trước khi cho ăn, phải dọn sạch thức ăn thừa (zanji) trong máng ăn và kiểm tra cốc/máng uống nước để vật nuôi luôn có nước sạch, tươi mát uống tự do.

Điểm cần nhớ

飼料しりょうはカビ毒どくの発生はっせいを防ふせぐため、風通かぜとおしの良よい乾燥かんそうした場所ばしょに保管ほかんし「先入さきいれ先出さきだし」で使つかう。
Bảo quản thức ăn ở nơi khô ráo, thoáng mát và dùng theo nguyên tắc "nhập trước xuất trước" để tránh sinh độc tố nấm mốc.
良質りょうしつなサイレージは甘酸あまずっぱい香かおりがし、開封後かいふうごは空気くうきによる二次発酵にじはっこう（変敗へんぱい）を防ふせぐため密閉みっぺいする。
Ủ chua (silage) tốt có mùi thơm chua dịu; sau khi mở lấy phải buộc/đậy kín để chống lên men phụ do không khí.
飼槽しそうの残餌ざんじは毎日まいにち取とり除のぞき、清潔せいけつで新鮮しんせんな水みずをいつでも飲のめるようにする。
Hằng ngày phải dọn bỏ thức ăn thừa trong máng và đảm bảo vật nuôi luôn có nước sạch để uống.

Từ vựng	Nghĩa
カビ毒どく（マイコトキシン）	độc tố nấm mốc (mycotoxin)
乳酸発酵にゅうさんはっこう・二次発酵にじはっこう	lên men lactic / lên men phụ (hư hỏng sau khi mở)
飼槽しそう・残餌ざんじ	máng ăn / thức ăn thừa
ウォーターカップ	cốc uống nước tự động

栄養障害えいようしょうがい・代謝病たいしゃびょうと異物誤飲いぶつごいんの予防よぼう

Phòng ngừa rối loạn dinh dưỡng, bệnh chuyển hóa và nuốt phải dị vật

牛うしに濃厚飼料のうこうしりょうを与あたえすぎて粗飼料そしりょうが不足ふそくすると、第一胃だいいちいが酸性さんせいに傾かたむく「ルーメンアシドーシス」や、ガスがたまって左腹ひだりばらが大おおきく膨ふくらむ「鼓脹症こちょうしょう」、第四胃だいよんいが正常せいじょうな位置いちからずれる「第四胃変位だいよんいへんい」などが起おこりやすくなります。

Nếu cho bò ăn quá nhiều thức ăn tinh mà thiếu thức ăn thô sẽ dễ gây ra chứng "toan hóa dạ cỏ (rumen acidosis)", "bệnh chướng hơi dạ cỏ (kochoushou)" làm hông bên trái phình to do tích khí, hoặc "lệch dạ múi khế (daiyon-i hen-i)".

また、高泌乳こうひにゅうの乳牛にゅうぎゅうでは、分娩直後ぶんべんちょくごに急激きゅうげきな泌乳ひにゅうで血液中けつえきちゅうのカルシウムが不足ふそくし、起立不能きりつふのう（立たてなくなる）に陥おちいる「乳熱にゅうねつ（低ていカルシウム血症けっしょう）」や、エネルギー不足ぶそくによる「ケトーシス」に注意ちゅういします。

Ngoài ra, ở bò sữa cao sản ngay sau khi đẻ, do tiết sữa đột ngột làm thiếu hụt canxi trong máu dễ dẫn đến "bệnh sốt sữa (nyuunetsu - hạ canxi huyết)" khiến bò nằm liệt không đứng dậy được, hoặc "bệnh ketosis" do thiếu hụt năng lượng.

飼料しりょうの中なかに針金はりがねや釘くぎなどの金属片きんぞくへんが混まざっていると、牛うしが飲のみ込こんで第二胃だいにいの壁かべや心臓しんぞうを刺さす「創傷性第二胃腹膜炎そうしょうせいだいにいふくまくえん（心嚢炎しんのうえん）」を起おこします。飼料しりょうへの異物混入いぶつこんにゅうを防ふせぎ、牛うしの胃いに「磁石じしゃく（カウマグネット）」を投与とうよして予防よぼうします。

Nếu trong thức ăn có lẫn mảnh kim loại như dây thép hay đinh, bò nuốt phải sẽ đâm thủng thành dạ tổ ong (dạ dày thứ hai) và màng ngoài tim gây "viêm phúc mạc dạ tổ ong / viêm bao tim do ngoại thương". Cần ngăn dị vật lẫn vào thức ăn và cho bò nuốt "thỏi nam châm (cow magnet)" để phòng ngừa.

Điểm cần nhớ

濃厚飼料のうこうしりょうの多給たきゅうや粗飼料不足そしりょうぶそくは、ルーメンアシドーシス・鼓脹症こちょうしょう・第四胃変位だいよんいへんいの原因げんいんになる。
Cho ăn quá nhiều thức ăn tinh và thiếu thức ăn thô là nguyên nhân gây toan dạ cỏ, chướng hơi dạ cỏ và lệch dạ múi khế.
乳牛にゅうぎゅうの分娩直後ぶんべんちょくごにカルシウム不足ぶそくで立たてなくなる病気びょうきを「乳熱にゅうねつ」という。
Bệnh làm bò sữa nằm liệt không đứng dậy được ngay sau sinh do thiếu canxi máu gọi là "bệnh sốt sữa (nyuunetsu)".
金属異物きんぞくいぶつの誤飲ごいんによる創傷性第二胃腹膜炎そうしょうせいだいにいふくまくえんを防ふせぐため、飼料管理しりょうかんりと磁石じしゃくの投与とうよを行おこなう。
Để phòng bệnh viêm dạ tổ ong do nuốt phải dị vật kim loại, cần kiểm soát kỹ thức ăn và đặt nam châm vào dạ dày bò.

Từ vựng	Nghĩa
ルーメンアシドーシス・鼓脹症こちょうしょう	toan hóa dạ cỏ / chướng hơi dạ cỏ
第四胃変位だいよんいへんい	lệch dạ múi khế
乳熱にゅうねつ・ケトーシス	bệnh sốt sữa (hạ canxi huyết) / bệnh ketosis
創傷性第二胃腹膜炎そうしょうせいだいにいふくまくえん	viêm phúc mạc dạ tổ ong do ngoại thương (dị vật kim loại)

Sinh sản, thức ăn & phòng bệnh

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức

全国農業会議所農業技能測定試験テキスト畜産農業全般（繁殖・飼料） — https://asat-nca.jp/textbook