Kỹ thuật canh tác cây ăn quả (Cắt tỉa cành, thụ phấn và tỉa quả)

果樹栽培かじゅさいばいの管理作業かんりさぎょう（剪定せんてい・授粉じゅふん・摘果てきか）

Nông nghiệp · 農業 · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

落葉果樹らくようかじゅと常緑果樹じょうりょくかじゅ・結果習性けっかしゅうせい

Cây ăn quả rụng lá, cây ăn quả thường xanh và tập tính đậu quả

果樹かじゅは、秋冬あきふゆに葉はを落おとして休眠きゅうみんする「落葉果樹らくようかじゅ」と、一年中いちねんじゅう緑みどりの葉はをつけている「常緑果樹じょうりょくかじゅ」に分わかれます。落葉果樹らくようかじゅにはリンゴ・ニホンナシ・モモ・ブドウ・カキ・クリがあり、常緑果樹じょうりょくかじゅにはウンシュウミカン・レモン・ビワがあります。

Cây ăn quả được chia thành "cây ăn quả rụng lá (rakuyou kaju)" rụng hết lá vào thu đông để ngủ nghỉ, và "cây ăn quả thường xanh (jouryoku kaju)" có lá xanh quanh năm. Cây rụng lá gồm táo, lê Nhật, đào, nho, hồng, hạt dẻ; cây thường xanh gồm quýt Unshu (mikan), chanh, nhót tây (biwa).

果樹かじゅは接つぎ木きで苗なえを増ふやすことが多おおく、花芽はなめがつく枝えだの性質せいしつ（結果習性けっかしゅうせい）は樹種じゅしゅで異ことなります。今年ことし伸のびた新梢しんしょうに実みがつくブドウ・カキ・ミカンや、前年ぜんねんの枝えだ（結果枝けっかし）に実みがつくモモ・ナシ・リンゴがあります。

Cây ăn quả thường được nhân giống bằng phương pháp ghép cành (tsugiki), và tập tính ra hoa đậu quả trên cành khác nhau tùy loài cây. Có loài đậu quả trên cành non mới mọc năm nay từ cành mẹ năm trước (nho, hồng, quýt), và có loài nở hoa đậu quả trực tiếp trên cành đã hình thành từ năm trước (đào, lê, táo).

落葉果樹らくようかじゅが冬ふゆの休眠きゅうみんから目覚めざめて春はるに正常せいじょうに発芽はつが・開花かいかするためには、冬ふゆの間あいだに一定時間いっていじかん以上いじょうの低温ていおん（7℃以下いかなど）に当あたる必要ひつようがあります。

Để cây ăn quả rụng lá thoát khỏi trạng thái ngủ nghỉ mùa đông và nảy mầm, nở hoa bình thường vào mùa xuân, cây cần trải qua một số giờ lạnh nhất định (dưới 7℃) trong suốt mùa đông.

Điểm cần nhớ

落葉果樹らくようかじゅにはリンゴ・ナシ・モモ・ブドウ・カキがあり、常緑果樹じょうりょくかじゅにはウンシュウミカン・ビワがある。
Cây ăn quả rụng lá gồm táo, lê, đào, nho, hồng; cây ăn quả thường xanh gồm quýt Unshu (mikan) và nhót tây (biwa).
果樹かじゅの苗木なえぎは、台木だいぎに穂木ほぎをつなぐ「接つぎ木き」で作つくられることが多おおい。
Cây giống ăn quả phần lớn được nhân giống bằng phương pháp "ghép cành (tsugiki)" nối cành ghép vào gốc ghép.
落葉果樹らくようかじゅが休眠きゅうみんから覚さめるには、冬ふゆに一定期間いっていきかんの低温ていおんに当あたる必要ひつようがある。
Cây ăn quả rụng lá cần trải qua một thời gian nhiệt độ thấp nhất định vào mùa đông để phá ngủ nghỉ.

Từ vựng	Nghĩa
落葉果樹らくようかじゅ・常緑果樹じょうりょくかじゅ	cây ăn quả rụng lá / cây ăn quả thường xanh
接つぎ木き（台木だいぎ・穂木ほぎ）	ghép cành (gốc ghép / cành ghép)
結果母枝けっかぼし・結果枝けっかし	cành mẹ mang cành quả / cành mang quả
休眠きゅうみん	ngủ nghỉ (ngủ đông)

整枝せいし・剪定せんていと棚仕立たなじたて・誘引ゆういん

Tạo hình, cắt tỉa cành và làm giàn, buộc dẫn cành

果樹かじゅの枝えだを切きって樹形じゅけいを整ととのえる作業さぎょうを「整枝せいし・剪定せんてい」といいます。木きの内側うちがわまで日光にっこうがよく当あたり風通かぜとおしが良よくなるようにして、果実かじつの品質ひんしつを高たかめ、病害虫びょうがいちゅうを防ふせぎ、管理かんりや収穫作業しゅうかくさぎょうをしやすくします。

Công việc cắt cành để định hình tán cây ăn quả gọi là "tạo hình và cắt tỉa (seishi - sentei)". Việc này giúp ánh nắng chiếu đều vào tận bên trong tán cây và thông gió tốt, từ đó nâng cao chất lượng quả, hạn chế sâu bệnh và giúp chăm sóc, thu hoạch thuận tiện hơn.

休眠期きゅうみんき（冬ふゆ）に行おこなう「冬季剪定とうきせんてい」では、真上まうえに勢いきおいよく伸のびた「徒長枝とちょうし」、重かさなり合あう「交差枝こうさし」、内側うちがわに向むかう「内向枝ないこうし」、枯かれ枝えだや病害虫被害枝びょうがいちゅうひがいしを切きり除のぞきます。

Trong đợt "cắt tỉa mùa đông (touki sentei)" vào kỳ cây ngủ nghỉ, người ta cắt bỏ các "cành vượt (tochoushi)" mọc thẳng đứng quá mạnh, "cành giao nhau (kousashi)", "cành đâm vào trong tán (naikoushi)", cùng cành khô và cành bị sâu bệnh.

ニホンナシ・ブドウ・キウイフルーツなどは、台風たいふうの風害ふうがいを防ふせぎ作業さぎょうしやすくするため、針金はりがねを張はった平棚ひらだなに枝えだを広ひろげて固定こていする「棚仕立たなじたて」で栽培さいばいされます。

Các loại cây như lê Nhật, nho và kiwi thường được trồng theo kiểu "làm giàn phẳng (tanajitate)"—trải rộng và buộc cố định cành lên giàn dây thép để chống gió bão làm rụng quả và giúp thao tác dễ dàng.

Tạo hình, cắt tỉa cành và làm giàn, buộc dẫn cành

Điểm cần nhớ

剪定せんていは日当ひあたりと風通かぜとおしを良よくし、果実品質かじつひんしつと作業性さぎょうせいを高たかめるために行おこなう。
Cắt tỉa cành giúp tán cây đón nắng, thông gió tốt, nâng cao chất lượng quả và thuận tiện khi làm việc.
徒長枝とちょうし・交差枝こうさし・内向枝ないこうし・病害枝びょうがいしは剪定せんていで優先的ゆうせんてきに切きり除のぞく。
Ưu tiên cắt bỏ cành vượt, cành đan chéo nhau, cành mọc ngược vào trong tán và cành bị sâu bệnh.
ニホンナシ・ブドウ・キウイフルーツでは、枝えだを棚たなに誘引ゆういんする「棚仕立たなじたて」が多おおく用もちいられる。
Lê Nhật, nho và kiwi thường được trồng theo phương pháp buộc cành lên giàn phẳng (tanajitate).

Từ vựng	Nghĩa
整枝せいし・剪定せんてい	tạo hình tán / cắt tỉa cành
徒長枝とちょうし	cành vượt (mọc vươn mạnh thẳng đứng)
交差枝こうさし・内向枝ないこうし	cành giao chéo nhau / cành mọc hướng vào trong
棚仕立たなじたて	kiểu trồng làm giàn phẳng

人工授粉じんこうじゅふんと摘蕾てきらい・摘花てきか・摘果てきか

Thụ phấn nhân tạo và tỉa nụ, tỉa hoa, tỉa quả

リンゴ・ニホンナシ・オウトウ（サクランボ）などの多おおくの品種ひんしゅは、同おなじ品種ひんしゅの花粉かふんでは受精じゅせいしない「自家不和合性じかふわごうせい」を持もっています。そのため、相性あいしょうの良よい別べつの品種ひんしゅ（授粉樹じゅふんじゅ）を植うえたり、人ひとの手てで花粉かふんをつける「人工授粉じんこうじゅふん」を行おこなったりします。

Nhiều giống táo, lê Nhật và anh đào (sakuranbo) có đặc tính "tự bất hợp (jika fuwagousei)"—không thể thụ tinh bằng phấn hoa của cùng một giống. Do đó, phải trồng xen cây cho phấn khác giống (jufunju) hoặc dùng tay chấm phấn gọi là "thụ phấn nhân tạo (jinkou jufun)".

花はなや幼果ようか（小ちいさい実み）をそのまま全部ぜんぶ残のこすと、養分ようぶんが分散ぶんさんして果実かじつが小ちいさくなり、木きが疲つかれて翌年よくねんに花はながつかなくなる「隔年結果かくねんけっか」が起おきます。これを防ふせぐため、余分よぶんなつぼみ・花はな・実みを間引まびく「摘蕾てきらい・摘花てきか・摘果てきか」を行おこないます。

Nếu để nguyên toàn bộ hoa và quả non, dinh dưỡng sẽ bị phân tán làm quả bé, cây suy kiệt dẫn đến năm sau không ra hoa đậu quả gọi là hiện tượng "ra quả cách năm (kakunen kekka)". Để ngăn ngừa, cần tỉa bớt nụ, hoa và quả thừa gọi là "tỉa nụ (tekirai), tỉa hoa (tekika), tỉa quả (tekika)".

リンゴの摘花てきか・摘果てきかでは、花房かぼうの真まん中なかに咲さく発育はついくの良よい「中心果ちゅうしんか」を1つ残のこし、周まわりの「側果そっか」や傷きず・変形へんけいのある実みを摘つみ取とります。また、種たねなしブドウを作つくるには「ジベレリン処理しょり」を行おこないます。

Khi tỉa hoa và quả trên cây táo, người ta giữ lại 1 "quả trung tâm (chuushinka)" to khỏe ở giữa chùm hoa và tỉa bỏ các "quả bên (sokka)" xung quanh cùng những quả bị sâu, méo mó. Ngoài ra, để tạo nho không hạt, người ta nhúng chùm hoa vào dung dịch "Gibberellin".

Thụ phấn nhân tạo và tỉa nụ, tỉa hoa, tỉa quả

Điểm cần nhớ

リンゴやニホンナシなどは自家不和合性じかふわごうせいがあるため、別品種べつひんしゅの花粉かふんで人工授粉じんこうじゅふんを行おこなう。
Táo và lê Nhật có tính tự bất hợp nên cần thụ phấn nhân tạo bằng phấn hoa của giống khác.
摘蕾てきらい・摘花てきか・摘果てきかは、果実かじつを大おおきくし翌年よくねんの実みつきが悪わるくなる「隔年結果かくねんけっか」を防ふせぐ。
Tỉa nụ, tỉa hoa và tỉa quả giúp nuôi quả to ngọt và ngăn ngừa hiện tượng ra quả cách năm (kakunen kekka).
リンゴの摘果てきかでは発育はついくの良よい「中心果ちゅうしんか」を残のこし、周まわりの「側果そっか」を摘つみ取とる。
Khi tỉa quả táo, giữ lại quả trung tâm (chuushinka) phát triển tốt và cắt bỏ các quả bên (sokka) xung quanh.

Từ vựng	Nghĩa
自家不和合性じかふわごうせい・人工授粉じんこうじゅふん	tính tự bất hợp / thụ phấn nhân tạo
摘蕾てきらい・摘花てきか・摘果てきか	tỉa nụ / tỉa hoa / tỉa quả
隔年結果かくねんけっか	hiện tượng ra quả cách năm (năm sai năm mất)
中心果ちゅうしんか・側果そっか	quả trung tâm / quả bên

袋ふくろかけ・着色管理ちゃくしょくかんりと収穫しゅうかく・貯蔵ちょぞう

Bao quả, quản lý lên màu quả, thu hoạch và bảo quản

リンゴ・モモ・ナシ・ブドウなどでは、摘果後てきかごの幼果ようかに袋ふくろをかぶせる「袋ふくろかけ」を行おこないます。袋ふくろかけには、病害虫びょうがいちゅうの被害ひがいや枝えだずれによる傷きず、果皮かひのサビを防ふせぎ、外観がいかんをきれいにする効果こうかがあります。

Ở các loại quả như táo, đào, lê và nho, sau khi tỉa quả xong người ta chụp túi giấy lên quả non gọi là "bao quả (fukurokake)". Bao quả giúp bảo vệ quả khỏi sâu bệnh, tránh trầy xước do va quệt vào cành, chống nám vỏ và làm mẫu mã quả đẹp hơn.

リンゴやモモなどを赤あかくきれいに色いろづかせる（着色管理ちゃくしょくかんり）ため、収穫前しゅうかくまえに袋ふくろを外はずす「除袋じょたい」、果実かじつの陰かげになる葉はを取とる「葉摘はつみ」、太陽たいようが当あたる向むきを変かえる「玉回たままわし」、木きの下したに光ひかりを跳はね返かえす「反射はんしゃシート」を敷しく作業さぎょうを行おこないます。

Để quả táo hoặc đào lên màu đỏ đều và đẹp (quản lý lên màu), trước khi thu hoạch người ta thực hiện "tháo túi bao (jotai)", "vặt bớt lá che khuất quả (hatsumi)", "xoay quả (tamamawashi)" để mặt khuất cũng đón được nắng, và trải "tấm phản quang (hansha sheet)" dưới gốc cây.

ウンシュウミカンでは、地面じめんを白しろい透湿性とうしつせいシートで覆おおって雨あめを防ふせぎ、光ひかりを反射はんしゃさせて糖度とうどの高たかいミカンを作つくる「マルチ栽培さいばい」が行おこなわれます。収穫しゅうかくは果皮色かひしょく（カラーチャート）や糖度とうど・酸度さんど・成熟日数せいじゅくにっすうで適期てっきを判断はんだんし、傷きずをつけないよう丁寧ていねいに採果さいかします。

Với quýt Unshu, người ta áp dụng "canh tác phủ bạt trắng (mulch saibai)" trên mặt đất để ngăn nước mưa ngấm vào đất và phản xạ ánh sáng giúp tăng độ ngọt (độ đường) của quýt. Khi thu hoạch, dựa vào bảng so màu vỏ (color chart), độ đường, độ chua và số ngày chín để hái nhẹ nhàng, tránh làm dập quả.

Điểm cần nhớ

袋ふくろかけは病害虫びょうがいちゅうや傷きず・サビから果実かじつを守まもり、外観がいかんを良よくする。
Bao quả giúp bảo vệ quả khỏi sâu bệnh, trầy xước, nám vỏ và làm đẹp mẫu mã.
リンゴなどの着色管理ちゃくしょくかんりには、除袋じょたい・葉摘はつみ・玉回たままわし・反射はんしゃシート敷設ふせつがある。
Quản lý lên màu cho quả táo gồm: tháo túi bao, vặt lá che bóng, xoay quả và trải tấm phản quang dưới gốc.
収穫適期しゅうかくてっきはカラーチャート（果皮色かひしょく）や糖度とうど・酸度さんど・開花後日数かいかごにっすうで判断はんだんする。
Thời điểm thu hoạch thích hợp được đánh giá qua bảng màu vỏ quả (color chart), độ đường, độ chua và số ngày sau nở hoa.

Từ vựng	Nghĩa
袋ふくろかけ・除袋じょたい	bao quả / tháo túi bao quả
葉摘はつみ・玉回たままわし	vặt lá che quả / xoay quả đón nắng
反射はんしゃシート	tấm trải phản xạ ánh sáng
糖度とうど・カラーチャート	độ đường (độ ngọt) / bảng so màu vỏ quả

Trồng cây ăn quả

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức

全国農業会議所農業技能測定試験テキスト耕種農業全般（果樹） — https://asat-nca.jp/textbook