Kỹ thuật canh tác lúa nước và cây trồng cạn

水稲すいとう・畑作はたさくの栽培管理さいばいかんり作業さぎょう

Nông nghiệp · 農業 · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

水稲すいとうの種子選別しゅしせんべつ（塩水選えんすいせん）と育苗いくびょう

Chọn hạt giống lúa nước (chọn bằng nước muối) và ươm mạ

水稲栽培すいとうさいばいでは、まず比重ひじゅう約やく1.13の塩水えんすいに種たねもみを入いれ、底そこに沈しずんだ充実じゅうじつした良よい種たねもみを選えらび出だす「塩水選えんすいせん」を行おこないます。その後あと、種子消毒しゅししょうどくをして病気びょうきを防ふせぎます。

Trong canh tác lúa nước, trước tiên người ta thực hiện "chọn giống bằng nước muối (ensuisen)" có tỷ trọng khoảng 1.13 để lấy những hạt thóc chắc chìm xuống đáy. Sau đó, tiến hành khử trùng hạt giống để phòng bệnh.

消毒しょうどくした種たねもみは水みずに浸ひたして十分じゅうぶんに吸水きゅうすいさせる「浸種しんしゅ」を行おこない、30〜32℃程度ていどの温水おんすいなどで芽めを1mmほど出ださせる「催芽さいが（ハト胸状態むねじょうたい）」をしてから育苗箱いくびょうばこに播種はしゅします。

Thóc giống sau khi khử trùng được ngâm nước cho hút đủ nước gọi là "ngâm giống (shinshu)", rồi ủ ở nhiệt độ khoảng 30~32℃ cho nứt nanh khoảng 1mm gọi là "thúc mầm (saiga)" trước khi gieo vào khay ươm mạ.

育苗中いくびょうちゅうは温度おんどと水分すいぶんを丁寧ていねいに管理かんりし、田植たうえの前まえには外そとの気温きおんや日光にっこうに慣ならして丈夫じょうぶな苗なえにする「硬化こうか（順化じゅんか）」を行おこないます。

Trong suốt thời gian ươm mạ, cần quản lý kỹ nhiệt độ và độ ẩm; trước khi cấy ra ruộng thì cho mạ làm quen dần với nhiệt độ và ánh nắng bên ngoài để cây cứng cáp, gọi là "luyện mạ (kouka)".

Điểm cần nhớ

塩水選えんすいせんでは、塩水えんすいの底そこに沈しずんだ重おもく充実じゅうじつした種たねもみを選えらぶ。
Khi chọn giống bằng nước muối, chọn những hạt thóc nặng, chắc mẩy chìm xuống đáy.
種子消毒しゅししょうどく→浸種しんしゅ（吸水きゅうすい）→催芽さいが（発芽はつがをそろえる）→播種はしゅの順じゅんに行おこなう。
Quy trình chuẩn bị giống thực hiện theo thứ tự: Khử trùng hạt -> Ngâm nước (shinshu) -> Ủ nứt nanh (saiga) -> Gieo vào khay.
田植たうえ前まえに外気がいきや日光にっこうに慣ならす作業さぎょうを「硬化こうか」という。
Công việc cho mạ quen dần với không khí và nắng ngoài trời trước khi cấy gọi là "luyện mạ (kouka)".

Từ vựng	Nghĩa
塩水選えんすいせん	chọn hạt giống bằng nước muối
浸種しんしゅ・催芽さいが	ngâm giống / ủ thúc mầm (nứt nanh)
育苗箱いくびょうばこ	khay ươm mạ
硬化こうか	luyện mạ (làm cứng cây con)

本田準備ほんでんじゅんび（耕起こうき・代しろかき）と田植たうえ

Chuẩn bị ruộng lúa (cày ải, bừa ngấu) và cấy lúa

水田すいでんの準備じゅんびでは、まず元肥もとごえや堆肥たいひをまいて土つちを掘ほり起おこす「耕起こうき」を行おこない、土つちを砕くだいて空気くうきを入いれます。また、水田すいでんの周まわりの畦あぜ（あぜ）からの水漏みずもれを防ふせぐため「畦塗あぜぬり」を行おこないます。

Khi chuẩn bị ruộng lúa, trước hết rải phân bón lót và phân ủ rồi tiến hành "cày đất (kouki)" để làm nhỏ đất và đưa không khí vào đất. Đồng thời thực hiện "đắp bờ (azenuri)" để chống rò rỉ nước qua bờ ruộng.

その後あと、水田すいでんに水みずを入いれて土つちを細こまかく砕くだき、表面ひょうめんを平たいらにならす「代しろかき」を行おこないます。代しろかきには、水漏みずもれを防ふせぎ、雑草ざっそうの発芽はつがを抑おさえ、苗なえを植うえやすくする目的もくてきがあります。

Tiếp theo, cho nước vào ruộng rồi đánh nhuyễn bùn và san phẳng mặt ruộng gọi là "bừa ngấu / làm đầm (shirokaki)". Bừa ngấu giúp chống thấm mất nước, ức chế cỏ dại mọc và giúp cấy mạ dễ dàng, đều đặn.

田植機たうえきで苗なえを植うえ付つけた後あと、苗なえが植うわっていない箇所かしょ（欠株けっかぶ）があれば手作業てさぎょうで苗なえを補おぎなう「補植ほしょく（さし苗なえ）」を行おこないます。

Sau khi cấy bằng máy cấy lúa, nếu có chỗ nào bị khuyết mạ (kekkabu) thì phải cấy dặm bằng tay gọi là "cấy dặm (hoshoku)".

Chuẩn bị ruộng lúa (cày ải, bừa ngấu) và cấy lúa

Điểm cần nhớ

耕起こうきは土つちを砕くだいて空気くうきを入いれ、畦塗あぜぬりは畦あぜからの水漏みずもれを防ふせぐ作業さぎょうである。
Cày đất (kouki) giúp làm tơi đất và đưa không khí vào; đắp bờ (azenuri) giúp chống rò rỉ nước qua bờ ruộng.
代しろかきは水みずを入いれた水田すいでんの土つちを砕くだいて平たいらにし、水漏みずもれ防止ぼうしや雑草抑制ざっそうよくせいを行おこなう。
Bừa ngấu (shirokaki) là làm nhuyễn và san phẳng đất ruộng đã có nước nhằm chống thấm nước và hạn chế cỏ dại.
田植たうえ後ごの欠株けっかぶには、手作業てさぎょうで苗なえを補おぎなう「補植ほしょく」を行おこなう。
Sau khi cấy, những chỗ bị thiếu mạ (kekkabu) phải được cấy bổ sung bằng tay gọi là cấy dặm (hoshoku).

Từ vựng	Nghĩa
耕起こうき・畦塗あぜぬり	cày đất / đắp bờ ruộng
代しろかき	bừa ngấu, làm phẳng mặt ruộng nước
田植機たうえき	máy cấy lúa
欠株けっかぶ・補植ほしょく	chỗ khuyết mạ / cấy dặm

水稲すいとうの水管理みずかんり・中干なかぼし・穂肥ほごえ

Quản lý nước cho lúa, rút nước phơi ruộng giữa vụ (nakaboshi) và bón đón đòng

田植たうえ直後ちょくごは苗なえを風かぜや低温ていおんから守まもって活着かっちゃくを促うながすためやや深水ふかみずにし、活着後かっちゃくごは水温すいおん・地温ちおんを上あげて茎くきが増ふえる「分ぶんげつ」を促うながすため浅水あさみずで管理かんりします。

Ngay sau khi cấy, cần giữ mực nước hơi sâu để bảo vệ mạ khỏi gió và rét giúp mạ nhanh bén rễ; sau khi bén rễ thì rút xuống mực nước nông để tăng nhiệt độ nước và đất, thúc đẩy lúa "đẻ nhánh (bungetsu)".

目標もくひょうの茎数けいすうになったころ、一時的いちじてきに水田すいでんの水みずを抜ぬいて土つちを乾かわかす「中干なかぼし」を行おこないます。中干なかぼしには、穂ほにならない無効分むこうぶんげつを抑おさえ、土つちの中なかの有害ゆうがいガスを抜ぬいて酸素さんそを補給ほきゅうし、根ねを強つよくして倒伏とうふくを防ふせぐ効果こうかがあります。

Khi đạt đủ số dảnh hữu hiệu mục tiêu, người ta tháo cạn nước tạm thời để làm khô mặt ruộng gọi là "rút nước phơi ruộng giữa vụ (nakaboshi)". Việc này giúp hạn chế nhánh vô hiệu, thoát khí độc trong đất, cung cấp oxy giúp bộ rễ ăn sâu và chống đổ ngã.

茎くきの中なかで若わかい穂ほ（幼穂ようすい）が作つくられる時期じきには、もみ数すうや登熟とうじゅくを良よくする追肥ついひ「穂肥ほごえ」を施ほどこします。また、穂ほばらみ期きや出穂しゅっすい・開花期かいかきは多おおくの水みずが必要ひつようなため水みずを切きらさないようにし、低温時ていおんじは深水ふかみずにして幼穂ようすいを守まもります。

Vào giai đoạn hình thành đòng non (yousui), cần bón thúc phân đón đòng (hogoe) để tăng số hạt và giúp hạt chắc. Thời kỳ lúa làm đòng, trỗ bông và phơi màu cần rất nhiều nước nên tuyệt đối không để ruộng cạn; khi trời lạnh cần giữ nước sâu để bảo vệ đòng non.

Quản lý nước cho lúa, rút nước phơi ruộng giữa vụ (nakaboshi) và bón đón đòng

Điểm cần nhớ

活着後かっちゃくごは浅水あさみず管理かんりで分ぶんげつを促うながし、十分じゅうぶんに茎くきが増ふえたら「中干なかぼし」を行おこなう。
Sau khi mạ bén rễ thì giữ nước nông để thúc đẻ nhánh; khi đủ số dảnh thì rút nước phơi ruộng (nakaboshi).
中干なかぼしは無効分むこうぶんげつを抑おさえ、土中どちゅうのガスを抜ぬいて根ねを張はらせ倒伏とうふくを防ふせぐ。
Rút nước phơi ruộng giúp khống chế nhánh vô hiệu, xả khí độc trong đất, giúp rễ khỏe và chống đổ ngã.
幼穂形成期ようすいけいせいきには「穂肥ほごえ」を施ほどこし、穂ほばらみ期きや出穂期しゅっすいきは水不足みずぶそくにしない。
Bón phân đón đòng (hogoe) vào kỳ phân hóa đòng và không để thiếu nước vào kỳ làm đòng, trỗ bông.

Từ vựng	Nghĩa
分ぶんげつ・無効分むこうぶんげつ	đẻ nhánh / nhánh vô hiệu (không cho bông)
中干なかぼし	rút nước phơi ruộng giữa vụ
幼穂ようすい・穂肥ほごえ	đòng non / phân bón đón đòng
出穂しゅっすい	trỗ bông

水稲すいとうの病害虫びょうがいちゅうと収穫しゅうかく・乾燥かんそう・籾摺もみすり

Sâu bệnh hại lúa, thu hoạch, sấy khô và xay bóc vỏ trấu

水稲すいとうの代表的だいひょうてきな病気びょうきには、葉はや穂ほに病斑びょうはんができる「いもち病びょう」や「紋枯病もんがれびょう」があります。害虫がいちゅうには、茎くきから汁しるを吸すって稲いねを枯からす「ウンカ類るい」や、穂ほの汁しるを吸すって黒くろい点てんのある「斑点米はんてんまい」を作つくる「カメムシ類るい」があります。

Các bệnh điển hình trên lúa nước gồm "bệnh đạo ôn (imochibyou)" gây vết bệnh trên lá và cổ bông, cùng "bệnh khô vằn (mongarebyou)". Sâu hại chính gồm "rầy (unkarui)" hút nhựa ở thân làm cháy rầy, và "bọ xít (kamemushirui)" chích hút bông lúa tạo ra hạt gạo có chấm đen gọi là "gạo đốm (hantenmai)".

収穫しゅうかく（稲刈いねかり）の適期てっきは、出穂後しゅっすいごの積算気温せきさんきおん（約やく950〜1,100℃）や、穂ほのもみの約やく80〜90%が黄色きいろく熟じゅくしたころを目安めやすにします。収穫前しゅうかくまえにはコンバインが入はいりやすいよう「落水らくすい」して地面じめんを固かためます。

Thời điểm thu hoạch (gặt lúa) thích hợp được xác định dựa vào tổng tích ôn sau khi trỗ (khoảng 950~1.100℃) hoặc khi khoảng 80~90% số hạt trên bông đã chín vàng. Trước khi gặt cần "tháo cạn nước (rakusui)" để nền đất cứng giúp máy gặt đập liên hợp di chuyển dễ dàng.

収穫しゅうかくした生なまもみはそのまま置おくと品質ひんしつが落おちるため、乾燥機かんそうきで水分すいぶん約やく14.5〜15.0%まで乾燥かんそうさせます。その後あと、籾摺機もみすりきでもみ殻がらを除のぞいて「玄米げんまい」にし、選別機せんべつきでくず米まいを分わけます。

Thóc tươi vừa gặt nếu để nguyên sẽ giảm chất lượng, nên phải đưa vào máy sấy khô xuống độ ẩm khoảng 14.5~15.0%. Sau đó dùng máy xay bóc vỏ trấu (momisuriki) để thu được "gạo lứt (genmai)" và qua máy sàng chọn để loại bỏ hạt lép, tấm.

Điểm cần nhớ

いもち病びょうやウンカ類るい、斑点米はんてんまいの原因げんいんとなるカメムシ類るいの防除ぼうじょが重要じゅうようである。
Cần chú trọng phòng trừ bệnh đạo ôn, rầy và bọ xít gây hại tạo hạt gạo đốm đen (hantenmai).
収穫適期しゅうかくてっきはもみの黄化率おうかりつ約やく80〜90%が目安めやすで、収穫前しゅうかくまえに落水らくすいして地面じめんを乾かわかす。
Thời điểm gặt thích hợp là khi khoảng 80~90% hạt trên bông chín vàng; trước khi gặt phải tháo cạn nước (rakusui).
収穫後しゅうかくごは水分すいぶん約やく14.5〜15%に乾燥かんそうさせ、籾摺もみすりをして玄米げんまいにする。
Sau thu hoạch, sấy thóc về độ ẩm khoảng 14.5~15% rồi xay bóc vỏ trấu để thành gạo lứt (genmai).

Từ vựng	Nghĩa
いもち病びょう・斑点米はんてんまい	bệnh đạo ôn / gạo bị đốm đen
落水らくすい	tháo cạn nước trước thu hoạch
コンバイン	máy gặt đập liên hợp
籾摺もみすり・玄米げんまい	xay bóc vỏ trấu / gạo lứt

主おもな畑作物はたさくもつ（麦むぎ・大豆だいず・いも類るい）の栽培さいばい

Canh tác các cây trồng cạn chính (Lúa mì/mạch, Đậu tương, Cây lấy củ)

小麦こむぎや大麦おおむぎなどの麦類むぎるいは湿害しつがいに弱よわいため排水対策はいすいたいさくを行おこないます。また、冬ふゆに苗なえを上うえから踏ふみつけ、霜柱しもばしらによる浮うき上あがりと徒長とちょう・倒伏とうふくを防ふせぎ根張ねばりを良よくする「麦踏むぎふみ（踏圧とうあつ）」を行おこないます。

Các cây họ lúa mì, đại mạch rất sợ ngập úng nên cần làm rãnh thoát nước tốt. Vào mùa đông, người ta thực hiện "dẫm lúa mì (mugifumi)"—dùng con lăn hoặc chân nén lên cây non để chống trồi gốc do sương giá, hạn chế vươn lóng, chống đổ ngã và giúp rễ phát triển khỏe.

マメ科かの大豆だいずは、根ねに共生きょうせいする「根粒菌こんりゅうきん」が空気中くうきちゅうの窒素ちっそを固定こていするため、窒素ちっその元肥もとごえは控ひかえめにします。生育途中せいいくとちゅうで株元かぶもとに土つちを寄よせる「中耕ちゅうこう・培土ばいど（土寄つちよせ）」を行おこない、開花期かいかき・子実肥大期しじつひだいきの乾燥かんそうを防ふせぎます。

Đậu tương (thuộc họ Đậu) có "vi khuẩn nốt sần (konryuukin)" cộng sinh ở rễ giúp cố định đạm từ không khí, vì vậy lượng phân đạm bón lót chỉ cần ít. Trong quá trình sinh trưởng, cần "xới đất và vun gốc (chuukou - baido)", đồng thời giữ đủ ẩm vào kỳ ra hoa và phình hạt.

ジャガイモ（馬鈴薯ばれいしょ）は種たねいもを芽めが残のこるように切きり分わけて植うえ、いもが光ひかりに当あたって緑化りょっか（有毒ゆうどくなソラニン生成せいせい）しないよう土寄つちよせします。サツマイモ（甘藷かんしょ）は「つる苗なえ（挿さし穂ほ）」を植うえ、つるから余分よぶんな根ねが出でないよう「つる返がえし」を行おこないます。

Khoai tây được trồng bằng củ giống cắt thành từng miếng có mắt mầm, và phải vun đất kỹ để củ không lộ ra ánh sáng bị xanh vỏ (sinh độc tố solanine). Khoai lang được trồng bằng "dây giống (tsurunae)" và cần "lật dây (tsurugaeshi)" để ngăn dây mọc rễ phụ làm phân tán dinh dưỡng.

Điểm cần nhớ

麦類むぎるいの「麦踏むぎふみ（踏圧とうあつ）」は、霜柱しもばしらによる浮うき上あがりや徒長とちょう・倒伏とうふくを防ふせぐ。
Dẫm lúa mì (mugifumi) giúp chống trồi gốc do sương giá, hạn chế cây vươn quá cao và chống đổ ngã.
大豆だいずの根ねには空気中くうきちゅうの窒素ちっそを固定こていする「根粒菌こんりゅうきん」が共生きょうせいしている。
Ở rễ cây đậu tương có vi khuẩn nốt sần (konryuukin) cộng sinh giúp cố định đạm trong không khí.
ジャガイモは種たねいもを植うえて緑化防止りょっかぼうしの土寄つちよせを行おこない、サツマイモはつる苗なえを植うえる。
Khoai tây trồng bằng củ giống và cần vun gốc chống xanh vỏ; khoai lang trồng bằng đoạn dây giống.

Từ vựng	Nghĩa
麦踏むぎふみ（踏圧とうあつ）	dẫm/nén cây lúa mì non
根粒菌こんりゅうきん	vi khuẩn nốt sần
中耕ちゅうこう・培土ばいど（土寄つちよせ）	xới đất giữa hàng / vun gốc
つる返がえし	lật dây khoai lang

Trồng lúa, hoa màu & rau

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức

全国農業会議所農業技能測定試験テキスト耕種農業全般（水稲・畑作） — https://asat-nca.jp/textbook