Trồng trọt đại cương (Làm đất, phân bón và quản lý canh tác)

耕種農業一般こうしゅのうぎょういっぱん（土つちづくり・肥料ひりょう・栽培管理さいばいかんり）

Nông nghiệp · 農業 · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

土壌どじょうの性質せいしつと土つちづくり・連作障害れんさくしょうがい

Đặc tính đất trồng, cải tạo đất và tác hại trồng liên tục (trùng canh)

作物さくもつがよく育そだつ良よい土つちとは、土つちの粒つぶが集あつまった「団粒構造だんりゅうこうぞう」が発達はったつし、空気くうきを通とおす通気性つうきせい、水みずを保たもつ保水性ほすいせい、余分よぶんな水みずを抜ぬく排水性はいすいせい、養分ようぶんを保たもつ保肥力ほひりょくがそろった土壌どじょうです。

Đất tốt giúp cây trồng phát triển khỏe mạnh là đất có "cấu trúc đoàn lạp" (hạt kết) phát triển, hội tụ đủ độ thoáng khí, khả năng giữ nước, khả năng thoát nước thừa và khả năng giữ phân bón.

日本にほんの土壌どじょうは雨あめが多おおいため酸性さんせいに傾かたむきやすく、多おおくの作物さくもつが好このむ弱酸性じゃくさんせい〜中性ちゅうせい（pH6.0〜6.5程度ていど）に整ととのえるため、苦土石灰くどせっかいなどの石灰資材せっかいしざいや完熟堆肥かんじゅくたいひを耕起前こうきまえにすき込こみます。

Đất ở Nhật Bản do mưa nhiều nên dễ bị chua hóa; để điều chỉnh về mức axit yếu đến trung tính (pH khoảng 6.0~6.5) phù hợp với đa số cây trồng, người ta bón vôi magie hoặc phân ủ hoai mục rồi cày trộn vào đất.

同おなじ場所ばしょで同おなじ科かの作物さくもつ（ナス科かのトマト・ナス・ピーマン・ジャガイモなど）を続つづけて栽培さいばいすると、土壌病害虫どじょうびょうがいちゅうが増ふえて生育せいいくが悪わるくなる「連作障害れんさくしょうがい」が起おきます。これを防ふせぐため、異ことなる科かの作物さくもつを順番じゅんばんに植うえる「輪作りんさく」を行おこないます。

Nếu trồng liên tiếp các cây cùng họ (như họ Cà gồm cà chua, cà tím, ớt ngọt, khoai tây) trên cùng một ruộng sẽ gây ra "tác hại trùng canh" do sâu bệnh trong đất tích tụ. Để phòng ngừa, cần thực hiện "luân canh" bằng cách trồng luân phiên các họ cây khác nhau.

Điểm cần nhớ

団粒構造だんりゅうこうぞうの土つちは通気性つうきせい・保水性ほすいせい・排水性はいすいせい・保肥力ほひりょくに優すぐれる。
Đất có cấu trúc đoàn lạp có độ thoáng khí, giữ nước, thoát nước và giữ phân rất tốt.
酸性土壌さんせいどじょうの矯正きょうせいには苦土石灰くどせっかいなどの石灰資材せっかいしざいを用もちい、土つちづくりには完熟堆肥かんじゅくたいひを施用せようする。
Sử dụng vôi (như vôi magie) để khử chua cho đất và bón phân ủ hoai mục để cải tạo đất.
同おなじ科かの作物さくもつを続つづけて植うえる連作障害れんさくしょうがいを防ふせぐには、輪作りんさくが有効ゆうこうである。
Luân canh cây trồng khác họ là biện pháp hiệu quả để ngăn ngừa tác hại trùng canh.

Từ vựng	Nghĩa
団粒構造だんりゅうこうぞう	cấu trúc đoàn lạp (hạt kết)
苦土石灰くどせっかい	vôi magie (vôi dolomit)
完熟堆肥かんじゅくたいひ	phân ủ hoai mục hoàn toàn
連作障害れんさくしょうがい・輪作りんさく	tác hại trùng canh / luân canh

肥料ひりょうの三要素さんようそと元肥もとごえ・追肥ついひ

Ba nguyên tố dinh dưỡng chính của phân bón, bón lót và bón thúc

植物しょくぶつの生育せいいくに特とくに多おおく必要ひつような「肥料ひりょうの三要素さんようそ」は、窒素ちっそ（N）・リン酸さん（P）・カリウム（K）です。窒素ちっそは葉はや茎くきを育そだてる「葉肥はごえ」、リン酸さんは花はなや実みのつきを良よくする「実肥みごえ（花肥はなごえ）」、カリウムは根ねを育そだてる「根肥ねごえ」と呼よばれます。

Ba nguyên tố đa lượng cần thiết nhất cho sự sinh trưởng của cây trồng là Đạm (N), Lân (P) và Kali (K). Đạm giúp phát triển thân lá nên gọi là "phân nuôi lá", Lân giúp ra hoa đậu quả tốt nên gọi là "phân nuôi quả/hoa", còn Kali giúp phát triển bộ rễ nên gọi là "phân nuôi rễ".

種たねまきや定植ていしょくの前まえにあらかじめ土つちに施ほどこす肥料ひりょうを「元肥もとごえ（基肥きひ）」といい、作物さくもつの生育途中せいいくとちゅうで不足ふそくする養分ようぶんを補おぎなう肥料ひりょうを「追肥ついひ」といいます。

Phân bón được trộn vào đất trước khi gieo hạt hoặc trồng cây con gọi là "bón lót (motogoe)", còn phân bón bổ sung thêm trong quá trình cây đang lớn gọi là "bón thúc (tsuihi)".

窒素ちっそを与あたえすぎると、葉はや茎くきばかりが軟弱なんじゃくに茂しげる「つるぼけ（過繁茂かはんも）」を起おこし、実みつきが悪わるくなったり病害虫びょうがいちゅうに弱よわくなったりするため、適正量てきせいりょうを守まもります。

Nếu bón quá nhiều đạm, cây sẽ bị "lốp lá (tsuruboke)"—chỉ tốt lá và thân mềm yếu, làm giảm đậu quả và dễ nhiễm sâu bệnh, vì vậy phải bón đúng liều lượng thích hợp.

Ba nguyên tố dinh dưỡng chính của phân bón, bón lót và bón thúc

Điểm cần nhớ

肥料ひりょうの三要素さんようそは、窒素ちっそ（葉は・茎くき）、リン酸さん（花はな・実み）、カリウム（根ね）である。
Ba yếu tố phân bón chính là Đạm (nuôi lá, thân), Lân (nuôi hoa, quả) và Kali (nuôi rễ).
植うえる前まえに施ほどこす肥料ひりょうを「元肥もとごえ」、育そだっている途中とちゅうで補おぎなう肥料ひりょうを「追肥ついひ」という。
Phân bón trước khi gieo trồng gọi là "bón lót (motogoe)", phân bón bổ sung khi cây đang lớn gọi là "bón thúc (tsuihi)".
窒素ちっそのやりすぎは過繁茂かはんも（つるぼけ）や病害虫びょうがいちゅう発生はっせいの原因げんいんになる。
Bón thừa đạm gây hiện tượng tốt lốp lá (tsuruboke), khó đậu quả và dễ phát sinh sâu bệnh.

Từ vựng	Nghĩa
肥料ひりょうの三要素さんようそ	ba nguyên tố chính của phân bón
窒素ちっそ・リン酸さん・カリウム	Đạm (N) - Lân (P) - Kali (K)
元肥もとごえ（基肥きひ）	phân bón lót
追肥ついひ	phân bón thúc

種たねまき（播種はしゅ）・育苗いくびょうと定植ていしょく

Gieo hạt, ươm cây giống và trồng cây con ra ruộng (định thực)

種子しゅしが発芽はつがするために必要ひつような3つの条件じょうけん（発芽はつがの三条件さんじょうけん）は「水みず（水分すいぶん）・温度おんど・酸素さんそ（空気くうき）」です。また、レタスやニンジンなど発芽はつがに光ひかりが必要ひつような「好光性種子こうこうせいしゅし」は覆土ふくど（土つちかけ）を薄うすくし、ダイコンやネギなどの「嫌光性種子けんこうせいしゅし」はしっかり土つちをかぶせます。

Ba điều kiện cần thiết để hạt nảy mầm là "Nước (độ ẩm), Nhiệt độ và Oxy (không khí)". Ngoài ra, các loại "hạt ưa sáng" cần ánh sáng để nảy mầm như xà lách, cà rốt thì chỉ phủ lớp đất mỏng; còn "hạt kỵ sáng" như củ cải trắng, hành thì phải phủ đất kỹ.

畑はたけへの種たねまき方法ほうほうには、溝みぞに一列いちれつにまく「すじまき（条播じょうは）」、一定いっていの間隔かんかくで数粒すうつぶずつまく「点てんまき（点播てんぱ）」、広ひろくまく「ばらまき（散播さんぱ）」があります。発芽後はつがごは混こみ合あった株かぶを抜ぬく「間引まびき」を行おこないます。

Các cách gieo hạt trên ruộng gồm: gieo theo hàng (sujimaki), gieo theo hốc cách đều nhau vài hạt (tenmaki) và gieo vãi khắp mặt luống (baramaki). Sau khi hạt nảy mầm, cần "tỉa thưa (mabiki)" những cây mọc dày hoặc yếu.

良よい苗なえ（健苗けんびょう）とは、節間せっかんが詰つまって茎くきが太ふとく、葉はの色いろが良よく根ねがしっかり張はった苗なえです。畑はたけに苗なえを植うえ付つける「定植ていしょく」では、深植ふかうえや浅植あさうえを避さけ、植うえた直後ちょくごにたっぷりかん水すいして根ねを活着かっちゃくさせます。

Cây giống tốt (kenbyou) là cây có đốt thân ngắn, thân mập, lá xanh dày và bộ rễ bám chắc. Khi trồng cây con ra ruộng (định thực - teishoku), tránh trồng quá sâu hoặc quá nông, và phải tưới đẫm nước ngay sau khi trồng để rễ nhanh bén đất.

Gieo hạt, ươm cây giống và trồng cây con ra ruộng (định thực)

Điểm cần nhớ

発芽はつがの三条件さんじょうけんは「水みず・温度おんど・酸素さんそ」であり、好光性種子こうこうせいしゅしは覆土ふくどを薄うすくする。
Ba điều kiện nảy mầm là "Nước, Nhiệt độ và Oxy"; hạt ưa sáng chỉ phủ lớp đất mỏng.
種たねまきには「すじまき・点てんまき・ばらまき」があり、発芽後はつがごは適正てきせいな株間かぶまに間引まびきする。
Các kiểu gieo hạt gồm gieo hàng, gieo hốc, gieo vãi; sau khi mọc cần tỉa thưa để giữ khoảng cách cây hợp lý.
良よい苗なえは節間せっかんが詰つまり根張ねばりが良よく、定植後ていしょくごは活着かっちゃくを促うながすため十分じゅうぶんにかん水すいする。
Cây giống tốt có đốt thân ngắn, rễ khỏe; sau khi trồng ra ruộng phải tưới đủ nước để cây nhanh bén rễ.

Từ vựng	Nghĩa
発芽はつがの三条件さんじょうけん	ba điều kiện nảy mầm
好光性種子こうこうせいしゅし	hạt giống ưa sáng
すじまき・点てんまき	gieo theo hàng / gieo theo hốc
間引まびき・定植ていしょく	tỉa thưa / trồng cây con cố định (định thực)

畝立うねたて・マルチングと支柱立しちゅうたて・整枝せいし

Lên luống, phủ màng nilon (mulching), cắm cọc và tỉa cành

畑はたけの土つちを盛もり上あげて列れつを作つくる「畝立うねたて」には、排水性はいすいせいと通気性つうきせいを良よくし、根ねが張はりやすい環境かんきょうを作つくる効果こうかがあります。水みずはけの悪わるい畑はたけでは高畝たかうねにします。

Việc vun đất thành hàng cao gọi là "lên luống (unetate)" có tác dụng cải thiện khả năng thoát nước và độ thoáng khí, tạo môi trường thuận lợi cho bộ rễ phát triển. Ở ruộng thoát nước kém thì cần lên luống cao.

畝うねの表面ひょうめんをプラスチックフィルムやワラなどで覆おおう「マルチング（マルチ）」には、地温ちおんの調整ちょうせい、雑草ざっそうの抑制よくせい、土壌水分どじょうすいぶんの保持ほじ、肥料ひりょうの流亡防止りゅうぼうぼうし、雨あめによる泥どろはね（病気感染びょうきかんせん）防止ぼうしの効果こうかがあります。

Phủ bề mặt luống bằng màng nilon hoặc rơm rạ gọi là "phủ luống (mulching)", giúp điều hòa nhiệt độ đất, ngăn cỏ dại, giữ ẩm đất, chống rửa trôi phân bón và ngăn nước mưa bắn bùn đất gây lây bệnh lên lá.

背せが高たかくなる作物さくもつやつるが伸のびる作物さくもつには、倒伏とうふくを防ふせぎ日当ひあたりを良よくするため「支柱立しちゅうたて」と「誘引ゆういん」を行おこないます。また、茎くきの先端せんたんを摘つむ「摘心てきしん」や不要ふような枝えだを取とる「わき芽めかき（芽めかき）」で栄養えいようを実みに集中しゅうちゅうさせます。

Với cây thân cao hoặc cây leo, cần "cắm cọc (shichuutate)" và "buộc dẫn cành (yuuin)" để chống đổ ngã và giúp cây đón nắng tốt. Ngoài ra, việc "bấm ngọn (tekishin)" và "vặt chồi nách (wakimekaki)" giúp tập trung dinh dưỡng nuôi quả.

Điểm cần nhớ

畝立うねたては排水性はいすいせいと通気性つうきせいを高たかめ、マルチングは地温調整ちおんちょうせい・雑草抑制ざっそうよくせい・水分保持すいぶんほじ・泥どろはね防止ぼうしに役立やくだつ。
Lên luống giúp tăng thoát nước và thoáng khí; phủ màng mulching giúp điều hòa nhiệt độ đất, diệt cỏ, giữ ẩm và chống bắn bùn.
黒色こくしょくマルチは雑草抑制ざっそうよくせい、透明とうめいマルチは地温上昇ちおんじょうしょう、シルバーマルチはアブラムシなどの飛来防止ひらいぼうしに効果こうかが高たかい。
Màng phủ màu đen ngăn cỏ dại tốt, màng trong suốt tăng nhiệt độ đất mạnh, còn màng màu bạc giúp xua đuổi rệp (aburamushi).
摘心てきしんやわき芽めかきを行おこなうことで、風通かぜとおしを良よくし養分ようぶんを果実かじつへ集中しゅうちゅうさせる。
Bấm ngọn và vặt chồi nách giúp thông thoáng tán cây và tập trung dinh dưỡng nuôi quả.

Từ vựng	Nghĩa
畝立うねたて	lên luống
マルチング	phủ luống (bằng màng nilon/rơm)
摘心てきしん・わき芽めかき	bấm ngọn / vặt chồi nách
誘引ゆういん	buộc dẫn cành

病害虫びょうがいちゅう・雑草防除ざっそうぼうじょと収穫しゅうかく・予冷よれい

Phòng trừ sâu bệnh, cỏ dại và thu hoạch, làm lạnh sơ bộ (dự lạnh)

主おもな害虫がいちゅうには、ウイルス病びょうを媒介ばいかいし汁しるを吸すうアブラムシ・アザミウマ・コナジラミ、高温乾燥時こうおんかんそうじに増ふえるハダニ、葉はを食害しょくがいするヨトウムシやアオムシがあります。主おもな病気びょうきには、うどんこ病びょう・灰色はいいろかび病びょう・べと病びょう・青枯病あおがれびょうなどがあります。

Các loài sâu hại chính gồm rệp muội (aburamushi), bọ trĩ (azamiuma), bọ phấn trắng (konajirami) chuyên hút nhựa và truyền bệnh virus; nhện đỏ (hadani) bùng phát khi trời nóng khô; sâu khoang, sâu xanh ăn lá. Các bệnh chính gồm bệnh phấn trắng, bệnh mốc xám, bệnh sương mai, bệnh héo xanh.

化学農薬かがくのうやくだけに頼たよらず、防虫ぼうちゅうネットや黄色粘着板きいろねんちゃくばん、太陽熱消毒たいようねつしょうどく（物理的防除ぶつりてきぼうじょ）、輪作りんさくや抵抗性品種ていこうせいひんしゅ（耕種的防除こうしゅてきぼうじょ）、天敵昆虫てんてきこんちゅう（生物的防除せいぶつてきぼうじょ）を組くみ合あわせる総合的病害虫そうごうてきびょうがいちゅう・雑草管理ざっそうかんり（IPM）を行おこないます。

Không chỉ dựa vào thuốc hóa học, người ta áp dụng Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) kết hợp lưới chắn côn trùng, bẫy dính màu vàng, khử trùng bằng nhiệt mặt trời (biện pháp vật lý), luân canh và giống kháng bệnh (biện pháp canh tác), cùng thiên địch (biện pháp sinh học).

野菜やさいの収穫しゅうかくは、品温ひんおんが低ひくくみずみずしい早朝そうちょうに行おこなうのが基本きほんです。収穫後しゅうかくごは呼吸こきゅうによる鮮度低下せんどていかを抑おさえるため、出荷前しゅっかまえに低温ていおんで冷ひやす「予冷よれい」を行おこないます。

Thu hoạch rau về cơ bản nên thực hiện vào sáng sớm khi nhiệt độ nông sản thấp và còn tươi mọng. Sau khi thu hoạch, để hạn chế giảm độ tươi do hô hấp, cần thực hiện "làm lạnh sơ bộ (yorei)" trước khi đóng gói xuất hàng.

Điểm cần nhớ

アブラムシ・アザミウマ・コナジラミは汁しるを吸すうだけでなくウイルス病びょうを媒介ばいかいする。
Rệp muội, bọ trĩ và bọ phấn trắng không chỉ hút nhựa cây mà còn là môi giới truyền bệnh virus.
物理的ぶつりてき・耕種的こうしゅてき・生物的防除せいぶつてきぼうじょを組くみ合あわせて農薬のうやくへの依存いぞんを減へらす取とり組くみをIPMという。
IPM là phương pháp kết hợp phòng trừ vật lý, canh tác và sinh học để giảm phụ thuộc vào thuốc hóa học.
野菜やさいは品温ひんおんの低ひくい早朝そうちょうに収穫しゅうかくし、予冷よれいを行おこなって呼吸熱こきゅうねつと鮮度低下せんどていかを抑おさえる。
Nên thu hoạch rau vào sáng sớm khi nhiệt độ quả/lá thấp và làm lạnh sơ bộ (dự lạnh) để giữ độ tươi.

Từ vựng	Nghĩa
アブラムシ・ハダニ	rệp muội / nhện đỏ
うどんこ病びょう・灰色はいいろかび病びょう	bệnh phấn trắng / bệnh mốc xám
総合的病害虫管理そうごうてきびょうがいちゅうかんり（IPM）	quản lý dịch hại tổng hợp (IPM)
予冷よれい	làm lạnh sơ bộ (dự lạnh)

Kỹ thuật trồng trọt đại cương

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức

全国農業会議所農業技能測定試験テキスト耕種農業全般 — https://asat-nca.jp/textbook