VIENID Vào luyện thi

Trang chủ › Giáo trình › Nhà hàng

Quản lý vệ sinh trong nhà hàng

Nhà hàng · 外食業 · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

3 nguyên tắc phòng ngừa ngộ độc thực phẩm và các vi khuẩn chính

Hơn 90% các vụ ngộ độc thực phẩm là do vi khuẩn và vi-rút gây ra. 3 nguyên tắc phòng ngừa là: 'Không để nhiễm khuẩn (rửa tay, phân biệt dụng cụ)', 'Không để sinh sôi (bảo quản lạnh)' và 'Tiêu diệt (nấu chín kỹ đến tận tâm, tiệt trùng)'.

Vi khuẩn tự nhân lên trong thực phẩm khi hội đủ 3 điều kiện 'nhiệt độ, độ ẩm, chất dinh dưỡng', còn vi-rút không tự tăng sinh trong thực phẩm mà nhân lên trong đường ruột người. Khuẩn E. coli gây xuất huyết đường ruột (như O157) thường có ở thịt bò và rau sống, bị tiêu diệt khi nấu chín phần tâm ở 75°C trong từ 1 phút trở lên.

Vi khuẩn Campylobacter hay gặp ở thịt gà và khuẩn Salmonella ở thịt gà, trứng cũng được phòng ngừa bằng cách nấu chín kỹ; trứng sau khi đập vỏ phải chế biến ngay. Khuẩn Vibrio parahaemolyticus trên hải sản ưa muối nên trước khi chế biến phải rửa kỹ bằng nước ngọt sạch (nước máy).

Tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) có nhiều ở vết thương mưng mủ trên bàn tay, ngón tay sẽ tạo ra độc tố chịu nhiệt trong thực phẩm, dù đun nấu cũng không mất đi. Người có vết thương ở tay phải dán băng cá nhân rồi đeo găng tay dùng một lần bên ngoài, tuyệt đối không chạm tay trực tiếp vào thực phẩm.

Điểm cần nhớ


  • 3 nguyên tắc phòng ngừa ngộ độc thực phẩm là 'Không để nhiễm, Không để sinh sôi, Tiêu diệt'; vi khuẩn sinh sôi nhờ nhiệt độ, độ ẩm và dinh dưỡng.

  • Phòng ngừa O157, Campylobacter và Salmonella bằng cách gia nhiệt phần tâm ở 75°C từ 1 phút trở lên; rửa hải sản bằng nước ngọt để loại bỏ khuẩn Vibrio.

  • Độc tố của tụ cầu vàng không bị phân hủy bởi nhiệt, nên khi tay có vết thương bắt buộc phải đeo găng tay dùng một lần.
Từ vựngNghĩa
3 nguyên tắc phòng ngừa ngộ độc thực phẩm
khuẩn E. coli gây xuất huyết đường ruột (O157)
vi khuẩn Campylobacter
vi khuẩn thuộc chi Salmonella
vi khuẩn tả biển (Vibrio parahaemolyticus)
tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus)

Vi khuẩn sinh nha bào, Norovirus, ký sinh trùng và độc tố tự nhiên

Với món cà ri hoặc hầm nấu bằng nồi lớn, cần chú ý khuẩn Clostridium perfringens (Welchii) sinh nha bào chịu nhiệt: sau khi nấu phải chia nhỏ để làm nguội nhanh, và khi hâm nóng lại phải khuấy đều từ đáy nồi. Khuẩn Botulinum trong đồ hộp/túi hút chân không và khuẩn Cereus trong cơm rang, ngũ cốc cũng tạo nha bào chịu nhiệt.

Norovirus phổ biến vào mùa đông, lây qua động vật hai mảnh vỏ như hàu hoặc phân, chất nôn của người nhiễm; hàu cần nấu chín phần tâm ở 85–90°C trong từ 90 giây trở lên. Do cồn ít tác dụng với Norovirus nên phải khử trùng bằng natri hypoclorit hoặc nước sôi (85°C trở lên trong ít nhất 1 phút), và dọn chất nôn ngay trước khi khô bằng khẩu trang cùng găng tay.

Ký sinh trùng Anisakis trong cá thu, mực... không chết bởi giấm, mù tạt (wasabi) hay nước tương, nên phải phòng ngừa bằng cách kiểm tra bằng mắt, nấu chín hoặc cấp đông ở −20°C trong từ 24 giờ trở lên.

Các loài cá thịt đỏ như cá thu, cá ngừ để ở nhiệt độ phòng sẽ sinh ra Histamine chịu nhiệt gây phát ban dị ứng. Mầm và vỏ xanh của khoai tây chứa độc tố Solanine cần phải gọt bỏ kỹ, còn độc tố cá nóc (Tetrodotoxin) cực độc nên nghiêm cấm người không có chứng chỉ hành nghề chế biến.

Điểm cần nhớ


  • Biện pháp chống khuẩn Welchii trong cà ri là 'chia nhỏ làm nguội nhanh'; chống Norovirus trong hàu là 'gia nhiệt tâm 85–90°C từ 90 giây trở lên'.

  • Khử trùng Norovirus bằng natri hypoclorit hoặc đun nóng từ 85°C trong 1 phút trở lên vì cồn sát khuẩn không có hiệu quả.

  • Ký sinh trùng Anisakis không chết bởi giấm hay wasabi mà chỉ bị tiêu diệt khi nấu chín hoặc cấp đông ở −20°C từ 24 giờ trở lên.
Từ vựngNghĩa
vi khuẩn Clostridium perfringens (Welchii)
vi-rút Norovirus
natri hypoclorit (thuốc tẩy khử trùng)
ký sinh trùng Anisakis
chất gây dị ứng Histamine
độc tố khoai tây Solanine

Kiểm tra nhập hàng, bảo quản nguyên liệu và quản lý nhiệt độ

Khi nhận hàng, cần kiểm tra tên hàng, số lượng, độ tươi, bao bì rách, nhiệt độ và hạn dùng ('Hạn sử dụng - Shōhikigen' cho đồ dễ hỏng và 'Hạn thưởng thức - Shōmikigen' cho thời hạn giữ chất lượng). Tuyệt đối không cấp đông lại hàng đông lạnh đã bị tan chảy.

Thùng carton có dính côn trùng và vi khuẩn nên không mang vào khu bếp; nguyên liệu không đặt trực tiếp xuống sàn mà phải để trên kệ hoặc tấm kê (sunoko). Trong tủ lạnh, để nước rỉ (drip) không nhỏ xuống thực phẩm khác, thịt và cá sống phải cho vào hộp kín và đặt ở ngăn dưới cùng.

Khoảng nhiệt độ 10°C–60°C (đặc biệt là 20°C–50°C) nơi vi khuẩn tăng sinh cực nhanh được gọi là 'vùng nhiệt độ nguy hiểm'. Tủ lạnh giữ ở mức 10°C trở xuống, tủ đông −15°C trở xuống, tủ giữ nóng 65°C trở lên; món nấu xong cần làm lạnh phải hạ nhiệt nhanh xuống khoảng 20°C trong 30 phút (hoặc khoảng 10°C trong 60 phút).

Thực phẩm đông lạnh phải rã đông trong tủ lạnh, dưới vòi nước chảy hoặc bằng lò vi sóng, tránh rã đông ở nhiệt độ phòng. Với món thịt viên (hambagu), dùng nhiệt kế đo tâm đã khử trùng cắm vào chính giữa chỗ dày nhất; nếu tủ lạnh báo 18°C bất thường thì phải kiểm tra cửa tủ, thực phẩm và báo ngay cho người phụ trách.

Kiểm tra nhập hàng, bảo quản nguyên liệu và quản lý nhiệt độ

Điểm cần nhớ


  • Quản lý tủ lạnh từ 10°C trở xuống, tủ đông từ −15°C trở xuống, giữ nóng từ 65°C trở lên để tránh vùng nhiệt độ nguy hiểm (10–60°C).

  • Làm lạnh thực phẩm sau khi nấu phải hạ nhiệt nhanh 'xuống khoảng 20°C trong 30 phút hoặc khoảng 10°C trong 60 phút'.

  • Thịt và cá sống phải đựng trong hộp kín và đặt ở ngăn dưới cùng của tủ lạnh để ngăn ngừa nhiễm bẩn thứ cấp do nước rỉ (drip).
Từ vựngNghĩa
hạn sử dụng (Shōhikigen) và hạn thưởng thức (Shōmikigen)
vùng nhiệt độ nguy hiểm (10°C–60°C)
nhiệt kế đo tâm thực phẩm
nước rỉ từ thịt cá sống (drip)
nhiễm bẩn thứ cấp

Quản lý sức khỏe nhân viên, trang phục và rửa tay vệ sinh

Khi bị tiêu chảy, nôn mửa, sốt, đau bụng hoặc có vết thương ở tay, nhân viên bắt buộc phải báo cáo cho người phụ trách trước ca làm và ngừng việc chế biến. Không mang đồng hồ, nhẫn vào bếp; đội mũ trùm kín cả tóc mái và tai, rồi dùng cây lăn bụi lăn sạch tóc rụng và bụi trên áo bếp.

Trước khi đi vệ sinh, bắt buộc phải cởi áo bếp (hakui) và tạp dề ở bên ngoài khu bếp, đồng thời thay sang dép dùng riêng cho nhà vệ sinh. Sau khi chạm vào thịt, cá, trứng sống, sau khi đi vệ sinh, sau khi chạm vào rác và trước khi bưng món đều phải rửa tay vệ sinh.

Cách rửa tay hiệu quả nhất là 'rửa 2 lần' (lặp lại 2 lần bước xoa xà phòng và xả nước chảy). Chú ý kỳ rửa kỹ các vị trí dễ sót bẩn gồm 'đầu ngón tay, kẽ móng tay, gốc ngón cái, kẽ các ngón tay và cổ tay', lau khô hoàn toàn bằng khăn giấy rồi mới xịt cồn sát khuẩn 70–80%.

Điểm cần nhớ


  • Khi có triệu chứng bất thường như tiêu chảy hay nôn mửa, phải báo ngay cho người phụ trách và không làm công việc tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

  • Trước khi vào nhà vệ sinh phải cởi áo bếp, tạp dề và đổi sang dép đi vệ sinh chuyên dụng để tránh mang mầm bệnh vào bếp.

  • Thực hiện 'rửa tay 2 lần' bằng xà phòng và nước chảy, lau khô hết nước bằng khăn giấy rồi mới xoa cồn khử trùng.
Từ vựngNghĩa
cây lăn bụi (con lăn dính)
áo bếp trắng (hakui)
rửa tay 2 lần
nhiễm chéo

Rửa, khử trùng dụng cụ, vệ sinh khu bếp và xử lý rác thải

Thớt và dao được phân biệt theo màu cho 'thịt, cá, rau củ, thực phẩm đã nấu chín' để chống nhiễm chéo. Bát đĩa và dụng cụ rửa theo trình tự 'tráng nước → rửa bằng chất tẩy rửa → xả dưới vòi nước chảy → khử trùng → làm khô'; khử trùng bằng nước nóng cần ngâm trong nước từ 80°C trở lên trong ít nhất 5 phút.

Với máy rửa bát tự động, cần gạt bỏ thức ăn thừa và tăm, xếp đĩa không chồng lên nhau, kiểm tra lượng chất tẩy rửa và nhiệt độ nước tráng (từ 80°C trở lên) hằng ngày. Pha dung dịch natri hypoclorit đúng tỷ lệ (ví dụ: 5L nước pha 20mL dung dịch gốc thì 10L nước pha 40mL), còn chất tẩy rửa phải đựng trong bình chuyên dụng có dán nhãn tên và cất tách biệt khỏi thực phẩm.

Rãnh thoát nước và bẫy mỡ (grease trap) trong bếp phải dọn sạch hằng ngày để ngăn mùi hôi và côn trùng; quạt thông gió và chụp hút khói (duct hood) cũng phải định kỳ cọ sạch dầu mỡ để chống bắt lửa hoặc nhỏ giọt. Thùng rác phải dùng loại 'có nắp đậy', và nếu bát đĩa bị vỡ khi đang nấu thì phải dừng việc ngay, thu gom mảnh vỡ và hủy bỏ thực phẩm không che đậy xung quanh.

Khi dọn nhà vệ sinh của khách, phải dùng bàn chải và cây lau nhà chuyên dụng cho nhà vệ sinh, đồng thời khử trùng cả tay nắm cửa và cần gạt nước. Tuyệt đối không rửa dụng cụ vệ sinh toilet trong bồn rửa của nhà bếp.

Điểm cần nhớ


  • Xử lý dụng cụ theo đúng thứ tự 'rửa bằng chất tẩy rửa → xả nước chảy → khử trùng → làm khô'; khử trùng nước nóng ở 80°C trở lên trong ít nhất 5 phút.

  • Xếp bát đĩa vào máy rửa tự động không chồng lên nhau và kiểm tra nhiệt độ nước tráng (80°C trở lên) cùng nồng độ chất tẩy rửa mỗi ngày.

  • Khi thủy tinh hoặc gốm sứ vỡ trong lúc chế biến, phải dừng công việc ngay và hủy bỏ toàn bộ thực phẩm xung quanh có nguy cơ dính mảnh vỡ.
Từ vựngNghĩa
khử trùng bằng nước nóng
máy rửa bát đĩa tự động
bẫy tách dầu mỡ (grease trap)
chụp hút khói bếp (duct hood)

Quản lý trọng điểm HACCP, dị ứng thực phẩm và xử lý sự cố ngộ độc

Trong 'Quản lý vệ sinh áp dụng tư duy HACCP' tại nhà hàng, các món ăn được chia thành 3 nhóm để kiểm soát nhiệt độ và thời gian, đồng thời ghi chép và lưu giữ kết quả kiểm tra hằng ngày.

Nhóm 1 'Món không gia nhiệt (sashimi, đậu phụ lạnh, salad...)' phải chế biến bằng dụng cụ sạch và bảo quản lạnh cho đến sát lúc mang ra. Nhóm 2 'Món gia nhiệt (bít tết, tempura, hambagu...)' phải nấu chín kỹ đến tận phần tâm; Nhóm 3 'Món lặp lại gia nhiệt và làm lạnh (cà ri, súp, nước sốt...)' phải làm nguội nhanh và đun sôi kỹ lại trước khi phục vụ.

8 nguyên liệu đặc định bắt buộc ghi nhãn dị ứng (tôm, cua, hạt óc chó, lúa mì, kiều mạch, trứng, sữa, lạc/đậu phộng) không bị mất tính gây dị ứng (allergen) khi đun nấu, nên phải dùng dụng cụ chuyên dụng đã rửa sạch và dầu chiên riêng. Nếu có nghi ngờ ngộ độc thực phẩm, phải báo ngay cho người phụ trách, giữ lại nguyên liệu và mẫu thức ăn lưu để làm theo chỉ thị của Trung tâm Y tế công cộng (Hokenjo).

Điểm cần nhớ


  • Trong HACCP nhà hàng, phân loại món ăn thành 3 nhóm 'Không gia nhiệt', 'Gia nhiệt' và 'Lặp lại gia nhiệt - làm lạnh' để quản lý và ghi chép mỗi ngày.

  • Chất gây dị ứng của 8 nguyên liệu đặc định không biến mất khi gia nhiệt nên phải chế biến bằng dụng cụ riêng và dầu chiên riêng.

  • Khi nghi ngờ xảy ra ngộ độc thực phẩm, phải báo cáo ngay cho người phụ trách, bảo quản thức ăn/nguyên liệu còn lại và tuân theo chỉ dẫn của Trung tâm Y tế (Hokenjo).
Từ vựngNghĩa
hệ thống quản lý vệ sinh HACCP
nhóm thực phẩm không gia nhiệt
nguyên liệu đặc định gây dị ứng (8 mặt hàng bắt buộc)
chất gây dị ứng (allergen)
Trung tâm Y tế công cộng (Hokenjo)

Tài liệu tham khảo chính thức