Lắp ráp Điện và Điện tử (Thực hành 2号)

電気でんき・電子組立でんしくみたて（実務じつむ）

Chế tạo – Cơ khí, Điện tử, Xử lý bề mặt (Tokutei 2) · 製造分野（2号） · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

電気回路計算でんきかいろけいさん・コンデンサ容量ようりょう・三相誘導電動機さんそうゆうどうでんどうきと変圧器へんあつき

Tính toán mạch điện, Điện dung tụ điện, Động cơ không đồng bộ 3 pha và Máy biến áp

オームの法則ほうそく（$V = I R$）と消費電力しょうひでんりょく（$P = V I = I^2 R$）において、抵抗ていこうの直列合成ちょくれつごうせいは $R = R_1 + R_2$、並列合成へいれつごうせいは $R = \frac{R_1 R_2}{R_1 + R_2}$ です。

Theo định luật Ohm ($V = I R$) và công suất ($P = V I = I^2 R$), điện trở mắc nối tiếp có $R = R_1 + R_2$, còn mắc song song có $R = \frac{R_1 R_2}{R_1 + R_2}$.

コンデンサの合成静電容量ごうせいせいでんようりょうは抵抗ていこうと逆ぎゃくで、並列へいれつが和わ（$C = C_1 + C_2$）、直列ちょくれつが $\frac{C_1 C_2}{C_1 + C_2}$ となり、$1\text{ }\mu\text{F} = 1000\text{ nF}$ です。

Điện dung tương đương của tụ điện ngược với điện trở: mắc song song thì cộng tổng ($C = C_1 + C_2$), mắc nối tiếp là $\frac{C_1 C_2}{C_1 + C_2}$; đơn vị quy đổi là $1\text{ }\mu\text{F} = 1000\text{ nF} = 10^6\text{ pF}$.

三相誘導電動機さんそうゆうどうでんどうき（3相そうモータ）は3本ぼんの電源線でんげんせんのうち「任意にんいの2本ほん」を入いれ替かえると回転方向かいてんほうこうが逆転ぎゃくてんし、同期速度どうきそくどは $N_s = \frac{120 f}{p}$（4極きょく・50Hzなら毎分まいふん1500回転かいてん、60Hzなら毎分まいふん1800回転かいてん）です。

Động cơ không đồng bộ 3 pha sẽ đảo chiều quay khi 'đổi chỗ 2 trong 3 dây nguồn bất kỳ'; tốc độ đồng bộ tính bằng $N_s = \frac{120 f}{p}$ (động cơ 4 cực ở 50 Hz là 1500 vòng/phút (rpm), ở 60 Hz là 1800 vòng/phút (rpm)).

変圧器へんあつき（トランス）は電磁誘導でんじゆうどうで「交流電圧こうりゅうでんあつ」を巻数比まきすうひに応おうじて変換へんかんする機器きき（直流電圧ちょくりゅうでんあつは変換へんかんできない）で、インバータは周波数しゅうはすうと電圧でんあつを変かえてモータの回転速度かいてんそくどを連続制御れんぞくせいぎょします。

Máy biến áp (Transformer) dùng cảm ứng điện từ để biến đổi 'điện áp xoay chiều AC' theo tỷ số vòng dây (không biến đổi được điện một chiều DC); còn biến tần (Inverter) thay đổi tần số và điện áp để điều khiển tốc độ động cơ.

Tính toán mạch điện, Điện dung tụ điện, Động cơ không đồng bộ 3 pha và Máy biến áp

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】30Ωと60Ωの抵抗ていこうの並列合成抵抗へいれつごうせいていこうは $\frac{30 \times 60}{30 + 60} = 20\text{ }\Omega$ であり、10μFのコンデンサ2個この並列合成容量へいれつごうせいようりょうは $10 + 10 = 20\text{ }\mu\text{F}$ である。
(○ Đúng) Hai điện trở 30 Ω và 60 Ω mắc song song có điện trở tương đương là $\frac{30 \times 60}{30 + 60} = 20\text{ }\Omega$; hai tụ điện 10 μF mắc song song có điện dung tổng là $10 + 10 = 20\text{ }\mu\text{F}$.
【○正ただしい】三相誘導電動機さんそうゆうどうでんどうきの回転方向かいてんほうこうを逆ぎゃくにするには3本ぼんの電源線でんげんせんのうち「2本ほん」を入いれ替かえ、速度制御そくどせいぎょには「インバータ」を使つかう。
(○ Đúng) Để đảo chiều quay động cơ 3 pha thì đổi chỗ '2 trong 3 dây nguồn', và để điều chỉnh tốc độ quay thì dùng 'biến tần' (Inverter).
【×誤あやまり】変圧器へんあつき（トランス）に直流ちょくりゅう（DC24Vなど）をそのまま入力にゅうりょくして昇圧しょうあつできるというのは誤あやまり（変圧器へんあつきは交流専用こうりゅうせんよう）。
(× Sai) Nói máy biến áp có thể cắm trực tiếp nguồn điện một chiều (như DC 24V) để tăng áp là SAI (máy biến áp chỉ làm việc với điện xoay chiều AC).

Từ vựng	Nghĩa
合成静電容量ごうせいせいでんようりょう	điện dung tương đương
三相誘導電動機さんそうゆうどうでんどうき	động cơ không đồng bộ 3 pha
同期速度どうきそくど	tốc độ đồng bộ
変圧器へんあつき（トランス）	máy biến áp (Transformer)
インバータ	biến tần (Inverter)

電子部品でんしぶひんの特性とくせい（抵抗ていこう・ダイオード・トランジスタ・LED）と計測器けいそくき

Đặc tính linh kiện điện tử (Điện trở, Điốt, Transistor, LED) và Dụng cụ đo điện

抵抗ていこうカラーコード（黒くろ0・茶ちゃ1・赤あか2・だいだい3・黄き4・緑みどり5…、金きん±5%）やチップ抵抗表示ていこうひょうじ（「103」＝10kΩ、「472」＝4.7kΩ）から抵抗値ていこうちを読よみ取とります。

Đọc giá trị điện trở qua vòng màu (Đen 0, Nâu 1, Đỏ 2, Cam 3, Vàng 4, Lục 5..., Nhũ vàng ±5%) hoặc mã 3 chữ số trên điện trở dán SMD ('103' = $10 \times 10^3 = 10\text{ k}\Omega$, '472' = $4.7\text{ k}\Omega$).

ダイオードやLEDはアノード（A：＋側がわ）からカソード（K：－側がわ、帯おびマークや短みじかいリード側がわ）への一方向いちほうこうのみ電流でんりゅうを流ながす整流作用せいりゅうさようを持もち、LEDには過電流防止用かでんりゅうぼうしようの電流制限抵抗でんりゅうせいげんていこうを直列ちょくれつに入いれます。

Điốt và đèn LED chỉ cho dòng điện đi theo một chiều từ Anốt (A: cực +) sang Catốt (K: cực -, phía có vạch vòng hoặc chân ngắn hơn); mạch LED phải mắc nối tiếp điện trở hạn dòng để chống cháy.

トランジスタやFETは増幅ぞうふくやスイッチング作用さようを持もち、温度おんどで抵抗値ていこうちが変化へんかする「サーミスタ」は温度おんどセンサーに使つかわれます。

Transistor và FET dùng để khuếch đại hoặc đóng ngắt mạch (Switching); còn điện trở nhiệt 'Thermistor' có điện trở thay đổi nhạy theo nhiệt độ nên dùng làm cảm biến nhiệt.

オシロスコープは電圧波形でんあつはけいの時間変化じかんへんかを画面表示がめんひょうじし（周期しゅうき$T$と周波数しゅうはすう$f = 1/T$）、クランプメータは配線はいせんを切きらずに挟はさんで電流でんりゅうを測はかり、絶縁抵抗計ぜつえんていこうけい（メガー）は電源でんげんを切きって高電圧こうでんあつで絶縁抵抗ぜつえんていこう（MΩ）を測はかります。

Máy hiện sóng (Oscilloscope) hiển thị dạng sóng điện áp theo thời gian (chu kỳ $T$ và tần số $f = 1/T$), ampe kìm (Clamp meter) kẹp quanh dây để đo dòng mà không cần cắt dây, còn đồng hồ Megger dùng đo điện trở cách điện (MΩ) sau khi đã ngắt nguồn.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】チップ抵抗ていこうの「103」は $10 \times 10^3 = 10\text{ k}\Omega$ であり、ダイオードやLEDはアノード（＋）からカソード（－）へ順方向電流じゅんほうこうでんりゅうを流ながす。
(○ Đúng) Điện trở dán ghi '103' có giá trị $10 \times 10^3 = 10\text{ k}\Omega$; điốt và LED dẫn dòng thuận từ Anốt (+) sang Catốt (-).
【○正ただしい】周期しゅうき $T = 20\text{ ms} = 0.02\text{ s}$ の交流波形こうりゅうはけいの周波数しゅうはすうは $f = 1 \div 0.02 = 50\text{ Hz}$ であり、波形観測はけいかんそくには「オシロスコープ」を使つかう。
(○ Đúng) Sóng xoay chiều có chu kỳ $T = 20\text{ ms} = 0.02\text{ s}$ thì tần số là $f = 1 \div 0.02 = 50\text{ Hz}$; để quan sát dạng sóng điện áp dùng 'Máy hiện sóng' (Oscilloscope).
【×誤あやまり】絶縁抵抗計ぜつえんていこうけい（メガー）を通電中つうでんちゅうの回路かいろや繊細せんさいなIC基板きばんの両端りょうたんに直接印加ちょくせついんかするのは破損はそん・危険きけんのため誤あやまり。
(× Sai) Đưa đồng hồ đo cách điện cao áp (Megger) chích đo trực tiếp vào mạch đang có điện hoặc vào chân IC vi mạch nhạy cảm là SAI.

Từ vựng	Nghĩa
アノード・カソード	Anốt (+) và Catốt (-)
整流作用せいりゅうさよう	tác dụng chỉnh lưu
サーミスタ	điện trở nhiệt (Thermistor)
オシロスコープ	máy hiện sóng (Oscilloscope)
絶縁抵抗計ぜつえんていこうけい（メガー）	đồng hồ đo điện trở cách điện (Megger)

シーケンス制御せいぎょ（a接点せってん・b接点せってん・自己保持じこほじ・インターロック・PLC・センサ）

Điều khiển tuần tự (Tiếp điểm a/b, Tự giữ, Khóa liên động, PLC, Cảm biến)

シーケンス制御せいぎょでは、操作そうさしたときに閉とじる「a接点せってん（メーク接点せってん・NO）」と、普段閉ふだんとじていて操作そうさすると開ひらく「b接点せってん（ブレーク接点せってん・NC、非常停止ひじょうていしボタン等とう）」を使つかいます。

Trong điều khiển tuần tự: 'tiếp điểm a' (Normally Open - NO) bình thường hở và đóng lại khi tác động; còn 'tiếp điểm b' (Normally Closed - NC, dùng cho nút dừng khẩn cấp) bình thường đóng và mở ra khi tác động.

起動きどうボタンを離はなしてもリレー自身じしんのa接点せってんを並列へいれつにつないで運転うんてんを続つづける「自己保持回路じこほじかいろ」や、正転せいてんと逆転ぎゃくてんの電磁接触器でんじせっしょくきが同時どうじに入はいらないように互たがいのb接点せってんを直列ちょくれつに入いれる「インターロック回路かいろ」が基本きほんです。

'Mạch tự giữ' (Self-holding) đấu song song tiếp điểm a của rơ-le với nút nhấn chạy để giữ mạch hoạt động sau khi nhả nút; 'Mạch khóa liên động' (Interlock) đấu nối tiếp chéo tiếp điểm b của 2 khởi động từ Thuận/Nghịch để chống đóng đồng thời gây ngắn mạch.

接点せってんの直列接続ちょくれつせつぞくはすべてONで出力しゅつりょくする「AND回路かいろ（論理積ろんりせき）」、並列接続へいれつせつぞくはいずれか1つがONで出力しゅつりょくする「OR回路かいろ（論理和ろんりわ）」になります。

Mắc nối tiếp các tiếp điểm tạo thành 'Mạch AND' (chỉ dẫn thông khi tất cả cùng đóng); mắc song song tạo thành 'Mạch OR' (dẫn thông khi có ít nhất 1 tiếp điểm đóng).

PLC（シーケンサ）のラダー図ずや各種かくしゅセンサ（金属きんぞくを非接触検知ひせっしょくけんちする誘導形近接ゆうどうがたきんせつセンサ、光電こうでんセンサ）、モータの過負荷焼損かふかしょうそんを防ふせぐ「サーマルリレー（熱動継電器ねつどうけいでんき）」が使つかわれます。

Hệ thống tự động sử dụng bộ lập trình PLC (biểu đồ thang Ladder), cảm biến tiệm cận cảm ứng từ (phát hiện kim loại không tiếp xúc), cảm biến quang điện, và 'Rơ-le nhiệt' (Thermal relay) để bảo vệ động cơ khỏi cháy do quá tải.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】操作そうさすると閉とじるのは「a接点せってん」、普段閉ふだんとじていて操作そうさすると開ひらくのは「b接点せってん」であり、接点せってんの直列ちょくれつはAND回路かいろ・並列へいれつはOR回路かいろである。
(○ Đúng) Tiếp điểm đóng lại khi nhấn là 'tiếp điểm a (NO)', mở ra khi nhấn là 'tiếp điểm b (NC)'; mắc nối tiếp là mạch AND, mắc song song là mạch OR.
【○正ただしい】正転せいてん・逆転電磁接触器ぎゃくてんでんじせっしょくきの同時投入どうじとうにゅうによる短絡たんらくを防ふせぐには互たがいのb接点せってんで「インターロック回路かいろ」を組くみ、モータの過負荷保護かふかほごには「サーマルリレー」を使つかう。
(○ Đúng) Để chống đóng đồng thời khởi động từ Thuận và Nghịch gây chập mạch phải dùng tiếp điểm b khóa chéo ('Mạch Interlock'); bảo vệ quá tải động cơ dùng 'Rơ-le nhiệt'.
【×誤あやまり】自己保持回路じこほじかいろを解除かいじょする停止ていしボタンにa接点せってんを並列へいれつにつなぐというのは誤あやまり（停止ていしボタンはb接点せってんを直列ちょくれつに入いれる）。
(× Sai) Đấu nút nhấn Dừng (Stop) bằng tiếp điểm a song song để ngắt mạch tự giữ là SAI (nút Stop phải dùng tiếp điểm b mắc nối tiếp).

Từ vựng	Nghĩa
a接点せってん・b接点せってん	tiếp điểm a (NO) và tiếp điểm b (NC)
自己保持回路じこほじかいろ	mạch tự giữ (Self-holding)
インターロック回路かいろ	mạch khóa liên động (Interlock)
サーマルリレー	rơ-le nhiệt (Thermal relay)
近接きんせつセンサ	cảm biến tiệm cận (Proximity sensor)

基板実装きばんじっそう（SMT・リフロー・鉛なまりフリーはんだ）・ハーネス加工かこうと静電気せいでんき・配線保護はいせんほご

Lắp ráp bo mạch (SMT, Hàn Reflow, Thiếc hàn không chì), Gia công dây Harness, ESD và Bảo vệ mạch

表面実装技術ひょうめんじっそうぎじゅつ（SMT）では「クリームはんだ印刷いんさつ→チップマウンタによる部品配置ぶひんはいち→リフロー炉加熱ろかねつ」の順じゅんで実装じっそうし、リフローで微小びしょうチップが片側かたがわだけ浮うき上あがる不良ふりょうを「マンハッタン現象げんしょう（ツームストーン）」といいます。

Quy trình gắn linh kiện bề mặt (SMT) gồm 'In kem thiếc qua mặt nạ -> Gắp đặt linh kiện (Chip mounter) -> Gia nhiệt lò Reflow'; lỗi linh kiện chip nhỏ bị dựng đứng một đầu khi qua lò Reflow gọi là 'Hiện tượng bia mộ' (Tombstone / Manhattan).

RoHS指令対応しれいたいおうの「鉛なまりフリーはんだ（Sn-Ag-Cu系けい）」は従来じゅうらいのすず－鉛共晶なまりきょうしょうはんだ（約やく183℃）より融点ゆうてんが高たかく（約やく217〜220℃）、手てはんだではランドとリードを同時加熱どうじかねつしてイモはんだやブリッジを防ふせぎます。

'Thiếc hàn không chì' (hệ Sn-Ag-Cu đạt chuẩn RoHS) có nhiệt độ nóng chảy cao hơn (khoảng 217–220°C) so với thiếc chì truyền thống (~183°C); khi hàn tay phải áp mỏ hàn làm nóng đồng thời cả chân linh kiện và cực đồng (Land) để tránh hàn sống (Imo-handa) và bắc cầu (Bridge).

圧着端子加工あっちゃくたんしかこうでは芯線しんせんを傷きずつけず被覆ひふくをむき、被覆ひふくの噛かみ込こみや芯線しんせんのはみ出だし不良ふりょうを防ふせいで専用工具せんようこうぐで圧着あっちゃくし、盤内配線ばんないはいせんはノイズ防止ぼうしのため動力線どうりょくせんと微弱信号線びじゃくしんごうせんを分離配線ぶんりはいせん（シールド線使用せんしよう）します。

Khi bấm đầu cốt (Crimp terminal), phải tuốt vỏ không phạm vào lõi đồng, không để kẹp đè lên vỏ nhựa cách điện và dùng kìm bấm chuyên dụng; trong tủ điện phải đi tách rời cáp động lực với dây tín hiệu nhỏ (hoặc dùng cáp bọc kim chống nhiễu).

配線用遮断器はいせんようしゃだんき（MCCB）は過電流かでんりゅう・短絡保護たんらくほご、漏電遮断器ろうでんしゃだんき（ELCB）は地絡ちらく（漏電ろうでん）による感電防止かんでんぼうしを行おこない、保護接地線ほごせっちせん（PE）には「緑みどり／黄きストライプ（または緑色みどりいろ）」を使用しようします。

Aptomat MCCB bảo vệ quá dòng và ngắn mạch, còn ELCB chống giật khi rò điện chạm đất; dây nối đất bảo vệ (PE) theo quy chuẩn dùng màu 'Xanh lá sọc vàng' (hoặc màu xanh lá).

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】SMTの工程順こうていじゅんは「はんだ印刷いんさつ→部品配置ぶひんはいち→リフロー加熱かねつ」であり、鉛なまりフリーはんだの融点ゆうてん（約やく220℃）は従来じゅうらいの鉛入なまりいりはんだより高たかい。
(○ Đúng) Thứ tự công đoạn SMT là 'In kem thiếc -> Đặt linh kiện -> Gia nhiệt lò Reflow', và thiếc hàn không chì có nhiệt độ nóng chảy (~220°C) cao hơn thiếc hàn có chì.
【○正ただしい】ノイズ対策たいさくとして動力線どうりょくせんと信号線しんごうせんは離はなして配線はいせんし、保護接地線ほごせっちせん（アース線せん）には「緑みどり／黄き（または緑みどり）」の電線でんせんを使つかう。
(○ Đúng) Để chống nhiễu phải tách rời đường dây động lực với dây tín hiệu; dây nối đất bảo vệ (Earth/PE) dùng dây màu 'Xanh lá / Vàng' (hoặc xanh lá).
【×誤あやまり】圧着端子あっちゃくたんしの導体圧着部どうたいあっちゃくぶに電線でんせんのビニール被覆ひふくごと深ふかく挟はさんで圧着あっちゃくするというのは接触不良せっしょくふりょうになるため誤あやまり。
(× Sai) Đút sâu cả phần vỏ nhựa cách điện vào lòng ống ép lõi đồng của đầu cốt rồi bấm ép gọi là 'kẹp đè vỏ cách điện' gây tiếp xúc kém nên là SAI.

Từ vựng	Nghĩa
リフローはんだ付づけ	hàn lò Reflow
鉛なまりフリーはんだ	thiếc hàn không chì (Lead-free solder)
マンハッタン現象げんしょう	hiện tượng dựng bia mộ (Tombstone)
イモはんだ	mối hàn sống / hàn nguội (Imo-handa)
保護接地線ほごせっちせん	dây nối đất bảo vệ (PE)

Lắp ráp điện – điện tử & điều khiển (nâng cao)

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức

製造分野特定技能2号評価試験（経済産業省・JAIM） — https://www.jaim-skill.or.jp/exam/about-ssw2/
製造分野特定技能評価試験試験基準（別紙） — https://www.jaim-skill.or.jp/assets/files/exam/top/exam_criteria.pdf