Gia công cơ khí và Gia công kim loại (Thực hành 2号)

機械加工きかいかこう・金属加工きんぞくかこう（実務じつむ）

Chế tạo – Cơ khí, Điện tử, Xử lý bề mặt (Tokutei 2) · 製造分野（2号） · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

切削速度せっさくそくど・回転速度かいてんそくどの計算けいさんと旋盤せんばん・フライス盤加工ばんかこう

Tính toán tốc độ cắt, số vòng quay và Gia công Tiện, Phay

切削速度せっさくそくど $V$（m/min）、直径ちょっけい $D$（mm）、主軸回転速度しゅじくかいてんそくど $N$（min$^{-1}$）の関係かんけいは $V = \frac{\pi D N}{1000}$ であり、$N = \frac{1000 V}{\pi D}$ で求もとめます。

Mối quan hệ giữa tốc độ cắt $V\text{ (m/min)}$, đường kính $D\text{ (mm)}$ và tốc độ quay trục chính $N\text{ (min}^{-1}\text{)}$ là $V = \frac{\pi D N}{1000}$, suy ra $N = \frac{1000 V}{\pi D}$.

旋盤せんばんでは、円筒工作物えんとうこうさくぶつに3つ爪つめスクロールチャック、偏心へんしんや角材かくざいに4つ爪単動つめたんどうチャック、細長ほそながい軸じくのたわみ防止ぼうしに心押台しんおしだいのセンタを使つかい、チャックハンドルは手てを離はなす前まえに必かならず抜ぬきます。

Trên máy tiện: phôi trụ tròn dùng mâm cặp 3 chấu tự định tâm, phôi lệch tâm/vuông dùng mâm cặp 4 chấu độc lập, trục dài mảnh dùng mũi tâm ụ động chống võng; chìa vặn mâm cặp bắt buộc phải rút ra ngay trước khi buông tay.

バイトの刃先高はさきたかさは工作物こうさくぶつの回転中心かいてんちゅうしん（心高しんたかさ）に一致いっちさせ、びびり振動しんどうを防ふせぐためバイトの突つき出だし長ながさはできるだけ短みじかくします。

Mũi dao tiện phải gá đúng tâm quay của phôi, và phần thân dao nhô ra khỏi đài gá phải càng ngắn càng tốt để chống rung động (Chatter).

フライス盤ばんの「上向うわむき削けずり（アップカット）」は刃はの回転かいてんとテーブル送おくりが逆向ぎゃくむきでバックラッシュの影響えいきょうを受うけにくく、NC機械きかいの優位ゆういな「下向したむき削けずり（ダウンカット）」は工具寿命こうぐじゅみょうと仕上しあげ面めんに優すぐれます。

Khi phay: 'Phay nghịch' (Up-cut) có chiều quay dao ngược chiều tiến bàn máy nên khử được ảnh hưởng khe hở vít me; còn 'Phay thuận' (Down-cut) trên máy CNC giúp tăng tuổi thọ dao và bề mặt bóng đẹp hơn.

Tính toán tốc độ cắt, số vòng quay và Gia công Tiện, Phay

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】直径ちょっけい50mmの丸棒まるぼうを毎分まいふん1000回転かいてんで旋削せんさくするとき（$\pi = 3.14$）、切削速度せっさくそくどは $V = 3.14 \times 50 \times 1000 \div 1000 = 157\text{ m/min}$ である。
(○ Đúng) Khi tiện phôi tròn đường kính 50 mm ở tốc độ 1000 vòng/phút (rpm) ($\pi = 3.14$), tốc độ cắt là $V = 3.14 \times 50 \times 1000 \div 1000 = 157\text{ m/min}$.
【○正ただしい】バイトの刃先はさきは中心高ちゅうしんたかさに合あわせて突つき出だしを短みじかくし、チャックハンドルは挿さしたまま手てを離はなさない。
(○ Đúng) Mũi dao tiện phải gá đúng tâm phôi, chiều dài nhô ra ngắn nhất có thể, và tuyệt đối không để quên chìa vặn trên mâm cặp.
【×誤あやまり】びびり振動しんどうを抑おさえるためにバイトの突つき出だしをできるだけ長ながくするというのは誤あやまり（剛性ごうせいが下さがり激はげしく振動しんどうする）。
(× Sai) Nói muốn giảm rung động (Chatter) thì phải gá cán dao tiện nhô ra thật dài là SAI (gá dài làm giảm độ cứng vững và gây rung mạnh).

Từ vựng	Nghĩa
切削速度せっさくそくど	tốc độ cắt (m/min)
心押台しんおしだい	ụ động máy tiện (Tailstock)
構成刃先こうせいはさき	lẹo dao (Built-up edge)
上向うわむき削けずり	phay nghịch (Up-cut milling)
下向したむき削けずり	phay thuận (Down-cut milling)

NCプログラム（Gコード・Mコード・座標系ざひょうけい）・穴加工あなかこうと研削盤作業けんさくばんさぎょう

Chương trình NC (Mã lệnh G, Mã lệnh M, Hệ tọa độ), Gia công lỗ và Máy mài

NCプログラムのGコードでは、G00が位置決いちぎめ（早送はやおくり）、G01が直線補間ちょくせんほかん（切削送せっさくおくり）、G02が時計回とけいまわり円えんの補間ほかん、G03が反時計回はんとけいまわり円えんの補間ほかんです。

Trong mã lệnh G của máy NC/CNC: G00 là chạy dao nhanh định vị, G01 là nội suy đường thẳng (tiến cắt), G02 là nội suy cung tròn thuận chiều kim đồng hồ và G03 là ngược chiều kim đồng hồ.

MコードではM03が主軸正転しゅじくせいてん、M05が主軸停止しゅじくていし、M06が工具交換こうぐこうかん、M08が切削油吐出せっさくゆとしゅつであり、絶対座標指令ぜったいざひょうしれい（G90）と増分指令ぞうぶんしれい（G91）や工具補正こうぐほせいを管理かんりします。

Trong mã lệnh phụ M: M03 là quay thuận trục chính, M05 là dừng trục chính, M06 là thay dao tự động, M08 là bật tưới dầu cắt; kết hợp quản lý tọa độ tuyệt đối (G90), tương đối (G91) và bù trừ dao.

高精度こうせいどな穴あなは「センタ穴あな→ドリル下穴したあな→リーマ仕上しあげ」の順じゅんで加工かこうし、M10×1.5のタップ下穴径したあなけいは「呼よび径けい－ピッチ＝10－1.5＝8.5mm」とします（深ふかい穴あなはステップフィードで切きりくずを出だす）。

Lỗ chính xác cao được gia công theo thứ tự 'Khoan tâm -> Khoan lỗ mồi -> Doa tinh bằng mũi doa (Reamer)'; lỗ khoan mồi taro ren M10×1.5 tính bằng '10 - 1.5 = 8.5 mm' (khoan lỗ sâu dùng Peck drilling nhấc dao thoát phoi).

研削砥石けんさくといしは取付前とりつけまえに木きづち等とうで打音検査だおんけんさを行おこない、交換後こうかんごは「3分間以上ぷんかんいじょう」、毎日まいにちの作業開始前さぎょうかいしまえは「1分間以上ぷんかんいじょう」試運転しうんてんし、目詰めづまりにはドレッシング（目立めたて）を行おこないます。

Đá mài trước khi lắp phải gõ kiểm tra âm thanh (Ring test) xem có nứt không; sau khi thay đá phải chạy thử không tải 'từ 3 phút trở lên', đầu mỗi ca làm việc chạy thử 'từ 1 phút trở lên', và dùng mũi sửa đá (Dressing) khi đá bị bết cùn.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】NCコードでG00は早送はやおくり位置決いちぎめ、G01は直線補間ちょくせんほかん（切削送せっさくおくり）であり、M10×1.5のタップ下穴径したあなけいは約やく8.5mmである。
(○ Đúng) Trong mã lệnh NC, G00 là chạy nhanh định vị, G01 là cắt thẳng nội suy; đường kính lỗ khoan mồi cho ren M10×1.5 là khoảng 8,5 mm.
【○正ただしい】研削砥石交換後けんさくといしこうかんごは「3分間以上ぷんかんいじょう」、毎日まいにちの作業開始前さぎょうかいしまえは「1分間以上ぷんかんいじょう」の試運転しうんてんを行おこない、砥石といしの目立めたて・形直かたちなおしにはドレッシング（ツルーイング）を行おこなう。
(○ Đúng) Sau khi thay đá mài phải chạy thử 'từ 3 phút trở lên', trước khi làm việc hàng ngày chạy thử 'từ 1 phút trở lên', và sửa đá bằng Dressing / Truing.
【×誤あやまり】G00（早送はやおくり）で工作物こうさくぶつをそのまま切削加工せっさくかこうしたり、リーマを通とおした後あとにドリルで穴あなを仕上しあげるのは誤あやまり。
(× Sai) Dùng lệnh chạy nhanh G00 để cắt gọt vào phôi hoặc doa bằng mũi Reamer trước rồi mới khoan bằng mũi khoan sau là SAI.

Từ vựng	Nghĩa
直線補間ちょくせんほかん（G01）	nội suy đường thẳng (G01)
リーマ加工かこう	gia công doa lỗ tinh (Reaming)
タップ下穴径したあなけい	đường kính lỗ khoan mồi taro
打音検査だおんけんさ	kiểm tra gõ âm thanh đá mài
ドレッシング	sửa đá mài (Dressing)

プレス加工かこう・板金成形ばんきんせいけい（クリアランス・スプリングバック・深絞ふかしぼり）と溶接ようせつ・鋳造ちゅうぞう

Gia công dập tấm (Khe hở chày cối, Đàn hồi ngược, Dập vuốt sâu), Hàn và Đúc

プレスせん断加工だんかこう（打抜うちぬき）では、パンチとダイの隙間すきま（クリアランス）が狭せますぎると二次にじせん断だんや工具摩耗こうぐまもうが増ふえ、広ひろすぎるとだれや大おおきなバリが出でます（順送型じゅんそうがたは複数工程ふくすうこうていを順次加工じゅんじかこうします）。

Khi dập cắt đột, nếu khe hở giữa chày và cối (Clearance) quá hẹp sẽ gây vết cắt kép và mòn khuôn nhanh, còn quá rộng sẽ làm mép bị bầu và ba via lớn (khuôn liên hoàn Progressive die dập nhiều bước liên tiếp).

曲まげ加工後かこうごに除荷じょかすると弾性回復だんせいかいふくで角度かくどが戻もどる「スプリングバック」が起おき、深絞ふかしぼり加工かこうではしわ押おさえ力りょくが不足ふそくするとフランジしわ、強つよすぎると底抜そこぬけ（破断はだん）が起おきます。

Sau khi uốn tấm, tính đàn hồi làm góc uốn bật mở trở lại gọi là 'đàn hồi ngược' (Springback); khi dập vuốt sâu (Deep drawing), nếu lực chặn phôi yếu sẽ bị nhăn vành, còn quá mạnh sẽ làm rách đáy sản phẩm.

ガスシールドアーク溶接ようせつでは、風かぜでシールドガスが飛とぶとブローホール（気孔きこう）が出でやすく、電流過大でんりゅうかだいではアンダーカット、電流不足でんりゅうぶそくではオーバーラップや融合不良ゆうごうふりょうが生しょうじます。

Khi hàn hồ quang có khí bảo vệ (MAG/MIG/TIG), nếu gió thổi bay khí bảo vệ sẽ sinh rỗ khí (Blowhole); dòng hàn quá lớn gây cháy cạnh (Undercut), còn dòng quá nhỏ gây chảy tràn (Overlap) hoặc ngấu kém.

鋳造ちゅうぞうでは凝固収縮ぎょうこしゅうしゅくによる「引ひけ巣す」を防ふせぐため押湯おしゆを設もうけ（模型もけいには収縮分しゅうしゅくぶんを見込みこんだ「伸のび尺じゃく」と「抜ぬき勾配こうばい」を付つける）、ダイカストは溶湯ようとうを金型かながたへ高速こうそく・高圧射出こうあつしゃしゅつして量産りょうさんします。

Trong đúc kim loại, phải bố trí đậu ngót (Riser) bù kim loại lỏng để chống 'rỗ co' (mẫu đúc phải cộng thêm 'độ co đúc' và 'góc thoát khuôn'); đúc áp lực (Die casting) phun kim loại lỏng vào khuôn thép ở tốc độ và áp suất cao.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】曲まげ加工後かこうごの角度戻かくどもどりを「スプリングバック」といい、深絞ふかしぼりでしわ押おさえ力りょくが弱よわすぎるとフランジしわ、強つよすぎると破断はだんが起おきる。
(○ Đúng) Hiện tượng góc uốn bật đàn hồi trở lại sau khi uốn gọi là 'Springback'; khi dập vuốt sâu, lực chặn phôi quá yếu gây nhăn vành, quá mạnh gây đứt rách.
【○正ただしい】溶接部ようせつぶのシールドガス不足ぶそくは「ブローホール」、鋳造ちゅうぞうの凝固収縮ぎょうこしゅうしゅくによる空洞くうどうは「引ひけ巣す」（押湯おしゆで防止ぼうし）の原因げんいんになる。
(○ Đúng) Thiếu khí bảo vệ khi hàn gây lỗi 'rỗ khí' (Blowhole); kim loại co ngót khi đông đặc trong khuôn đúc gây 'rỗ co' (phòng ngừa bằng đậu ngót).
【×誤あやまり】ガスシールドアーク溶接ようせつでブローホールを防ふせぐために大型扇風機おおがたせんぷうきでアーク部ぶに強風きょうふうを当あてるというのは誤あやまり（シールドガスが飛とんで欠陥けっかんが増ふえる）。
(× Sai) Nói dùng quạt công suất lớn thổi gió mạnh trực tiếp vào vùng hồ quang để chống rỗ khí khi hàn MAG/TIG là SAI (gió thổi bay khí bảo vệ làm rỗ khí nặng hơn).

Từ vựng	Nghĩa
クリアランス	khe hở chày cối (Clearance)
スプリングバック	đàn hồi ngược (Springback)
ブローホール	rỗ khí mối hàn (Blowhole)
アンダーカット	cháy cạnh mối hàn (Undercut)
引ひけ巣す	rỗ co vật đúc (Shrinkage cavity)

熱処理ねつしょり（焼入やきいれ・焼戻やきもどし・焼やきなまし・浸炭しんたん）・材料記号ざいりょうきごうと材料試験ざいりょうしけん

Nhiệt luyện (Tôi, Ram, Ủ, Thấm cacbon), Ký hiệu vật liệu JIS và Thử nghiệm cơ tính

鋼はがねを高温加熱こうおんかねつして急冷きゅうれいする「焼入やきいれ」で硬かたくした後あとは、もろさを減へらして粘ねばり強づよさ（じん性せい）を与あたえるため必かならず「焼戻やきもどし」をセットで行おこないます。

Sau khi 'Tôi thép' (Yakiire — nung nóng rồi làm nguội nhanh để tăng độ cứng), thép rất giòn nên bắt buộc phải thực hiện kèm 'Ram thép' (Yakimodoshi) để giảm giòn và tăng độ dẻo dai.

内部応力ないぶおうりょくを除のぞいて軟やわらかく削けずりやすくする「焼やきなまし」、結晶組織けっしょうそしきを均一化きんいつかする「焼やきならし」、表面ひょうめんだけ炭素たんそをしみ込こませて硬かたくする「浸炭焼入しんたんやきいれ」や「高周波焼入こうしゅうはやきいれ」を使つかい分わけます。

'Ủ thép' (Yakinamashi) làm nguội chậm trong lò giúp làm mềm thép để dễ cắt gọt; 'Thường hóa' (Yakinarashi) làm đồng đều tổ chức hạt; 'Thấm cacbon rồi tôi' hoặc 'Tôi cao tần' giúp làm cứng riêng lớp bề mặt mà lõi vẫn dẻo.

JIS材料記号ざいりょうきごうでは、S45Cが炭素量たんそりょう約やく0.45%の機械構造用炭素鋼きかいこうぞうようたんそこう、SUS304がオーステナイト系けいステンレス鋼こう（非磁性ひじせい）、FC200がねずみ鋳鉄ちゅうてつ、FCDが球状黒鉛鋳鉄きゅうじょうこくえんちゅうてつです。

Ký hiệu vật liệu JIS: S45C là thép cacbon chế tạo máy chứa khoảng 0,45% C; SUS304 là thép không gỉ Austenit (không nhiễm từ); FC200 là gang xám; FCD là gang cầu.

機械的性質きかいてきせいしつの検査けんさでは、引張強ひっぱりつよさや伸のびを測はかる「引張試験ひっぱりしけん」、圧子あっしを押おし込こむ「硬かたさ試験しけん（ビッカースHV・ロックウェルHRC・ブリネルHBW）」、粘ねばり強づよさを測はかる「シャルピー衝撃試験しょうげきしけん」、繰返くりかえし応力おうりょくによる「疲労破壊ひろうはかい」を把握はあくします。

Thử nghiệm cơ tính gồm: 'Thử kéo' đo giới hạn bền kéo và độ giãn dài, 'Thử độ cứng' (Vickers HV, Rockwell HRC, Brinell HBW), 'Thử va đập Charpy' đo độ dai va đập, và đánh giá 'Phá hủy mỏi' do tải trọng lặp đi lặp lại.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】焼入やきいれで硬かたくした鋼はがねはもろいため、粘ねばり強づよさを与あたえる「焼戻やきもどし」と組くみ合あわせて行おこなう。
(○ Đúng) Thép sau khi tôi (Yakiire) rất cứng nhưng giòn nên luôn phải đi kèm nguyên công ram (Yakimodoshi) để tăng độ dẻo dai.
【○正ただしい】S45Cは炭素量たんそりょう約やく0.45%の機械構造用炭素鋼きかいこうぞうようたんそこうであり、ビッカース（HV）・ロックウェル（HRC）は「硬かたさ試験しけん」、シャルピーは「衝撃試験しょうげきしけん」である。
(○ Đúng) S45C là thép cacbon chế tạo máy có khoảng 0,45% C; Vickers (HV) và Rockwell (HRC) là 'thử độ cứng', còn Charpy là 'thử va đập'.
【×誤あやまり】「焼やきなまし」を鋼はがねを水中急冷すいちゅうきゅうれいして最もっとも硬かたくする処理しょりというのは誤あやまり（炉冷ろれいで軟やわらかくする処理しょり）。
(× Sai) Nói 'Ủ thép' (Yakinamashi) là nhúng nước làm nguội nhanh để làm thép cứng nhất là SAI (ủ là làm nguội chậm trong lò để làm mềm thép).

Từ vựng	Nghĩa
焼入やきいれ・焼戻やきもどし	tôi và ram thép
焼やきなまし	ủ thép (Annealing)
浸炭焼入しんたんやきいれ	thấm cacbon rồi tôi
機械構造用炭素鋼きかいこうぞうようたんそこう（S45C）	thép cacbon chế tạo máy (S45C)
シャルピー衝撃試験しょうげきしけん	thử nghiệm va đập Charpy

Gia công cơ khí & bảo trì máy (nâng cao)

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức

製造分野特定技能2号評価試験（経済産業省・JAIM） — https://www.jaim-skill.or.jp/exam/about-ssw2/
製造分野特定技能評価試験試験基準（別紙） — https://www.jaim-skill.or.jp/assets/files/exam/top/exam_criteria.pdf