Bản vẽ kỹ thuật, Dung sai và Dụng cụ đo chính xác

図面ずめん・公差こうさ・測定器そくていき

Chế tạo – Cơ khí, Điện tử, Xử lý bề mặt (Tokutei 2) · 製造分野（2号） · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

第三角法だいさんかくほう・図面ずめんの線せんと寸法補助記号すんぽうほじょきごう

Phép chiếu góc thứ ba, Các loại nét vẽ và Ký hiệu bổ trợ kích thước

日本にほんの機械製図きかいせいず（JIS）で標準ひょうじゅんの「第三角法だいさんかくほう」では、正面図しょうめんずの上うえに平面図へいめんず、右みぎに右側面図みぎそくめんず、左ひだりに左側面図ひだりそくめんずを配置はいちします。

Trong 'Phép chiếu góc thứ ba' tiêu chuẩn JIS của Nhật Bản, Hình chiếu bằng đặt ở phía trên Hình chiếu đứng, Hình chiếu cạnh phải đặt bên phải và Hình chiếu cạnh trái đặt bên trái.

外形線がいけいせんには太ふとい実線じっせん、寸法線すんぽうせん・引出線ひきだしせんには細ほそい実線じっせん、見みえないかくれ線せんには破線はせん（点線てんせん）、中心線ちゅうしんせんには一点鎖線いってんさせんを使つかいます。

Đường bao thấy dùng nét liền đậm; đường kích thước và đường gióng dùng nét liền mảnh; đường bao khuất dùng nét đứt; đường tâm và trục đối xứng dùng nét gạch chấm mảnh.

寸法補助記号すんぽうほじょきごうでは、$\phi$（マル）が直径ちょっけい、$R$が半径はんけい、$C$が45°の面取めんとり（C2は辺へん2mm×45°）、$\square$が正方形せいほうけいの辺へん（$\square 20$は一辺いっぺん20mm）、$t$が板厚いたあつを表あらわします。

Ký hiệu kích thước: $\phi$ là đường kính, $R$ là bán kính, $C$ là vát mép 45° (C2 nghĩa là vát 2 mm × 45°), $\square$ là cạnh hình vuông ($\square 20$ là vuông mỗi cạnh 20 mm), $t$ là chiều dày tấm.

ねじ記号きごう「M10×1.5」はメートルねじの呼よび径けい10mm・ピッチ1.5mmを表あらわし、穴加工記号あなかこうきごうではザグリや皿さらザグリ・深ふかさ記号きごうでねじ頭あたまの沈しずめ加工かこうなどを指示しじします。

Ký hiệu ren 'M10 × 1.5' chỉ ren hệ Mét đường kính danh nghĩa 10 mm, bước ren 1,5 mm; các ký hiệu khoét bậc (Counterbore),doa miệng loe (Countersink) và độ sâu lỗ dùng để chỉ định gia công lỗ bắt vít.

Phép chiếu góc thứ ba, Các loại nét vẽ và Ký hiệu bổ trợ kích thước

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】第三角法だいさんかくほうでは正面図しょうめんずの右みぎに右側面図みぎそくめんず・上うえに平面図へいめんずを置おき、外形線がいけいせんは太ふとい実線じっせん・中心線ちゅうしんせんは一点鎖線いってんさせんで描えがく。
(○ Đúng) Trong phép chiếu góc thứ ba, hình chiếu cạnh phải đặt bên phải và hình chiếu bằng đặt phía trên hình chiếu đứng; đường bao thấy vẽ nét liền đậm, đường tâm vẽ nét gạch chấm mảnh.
【○正ただしい】寸法記号すんぽうきごうで $\phi$ は直径ちょっけい、$R$ は半径はんけい、$C$ は45°面取めんとり、$\square$ は正方形せいほうけい、$t$ は板厚いたあつを表あらわす。
(○ Đúng) Ký hiệu $\phi$ là đường kính, $R$ là bán kính, $C$ là vát mép 45°, $\square$ là hình vuông và $t$ là chiều dày tấm.
【×誤あやまり】C2を「半径はんけい2mmの丸まるみ」としたり、第三角法だいさんかくほうで正面図しょうめんずの右側みぎがわに左側面図ひだりそくめんずを配置はいちするのは誤あやまり。
(× Sai) Giải thích C2 là 'bo tròn bán kính 2 mm' hoặc đặt hình chiếu cạnh trái ở bên phải hình chiếu đứng trong phép chiếu góc thứ ba là SAI.

Từ vựng	Nghĩa
第三角法だいさんかくほう	phép chiếu góc thứ ba
外形線がいけいせん	đường bao thấy
一点鎖線いってんさせん	nét gạch chấm mảnh
面取めんとり記号きごう（C）	ký hiệu vát mép 45° (C)
断面図だんめんず	hình cắt / mặt cắt

寸法公差すんぽうこうさ・はめあい（すきまばめ・しまりばめ）と形状けいじょう・位置いちの公差こうさ・表面粗ひょうめんあらさ

Dung sai kích thước, Lắp ghép (Lỏng, Chặt), Dung sai hình học và Độ nhám bề mặt

寸法すんぽう「$50^{+0.02}_{-0.01}\text{ mm}$」では、最大許容寸法さいだいきょようすんぽうが50.02mm、最小許容寸法さいしょうきょようすんぽうが49.99mm、寸法公差すんぽうこうさ（差さ）は $50.02 - 49.99 = 0.03\text{ mm}$ です。

Với kích thước '$50^{+0.02}_{-0.01}\text{ mm}$', kích thước giới hạn lớn nhất là 50,02 mm, nhỏ nhất là 49,99 mm và dung sai kích thước (hiệu số) là $50.02 - 49.99 = 0.03\text{ mm}$.

穴あなと軸じくの「はめあい」では、穴径あなけいが軸径じくけいより大おおきくすきまができる「すきまばめ（例れい：H7/g6）」、軸径じくけいの方ほうが大おおきい「しまりばめ（例れい：H7/p6）」、両方りょうほうの可能性かのうせいがある「中間ちゅうかんばめ」があります。

Trong lắp ghép lỗ và trục (trong đó chữ hoa H chỉ dung sai lỗ, chữ thường chỉ trục): lỗ lớn hơn trục tạo khe hở là 'lắp lỏng' (ví dụ H7/g6), trục lớn hơn lỗ là 'lắp chặt' (H7/p6), và ở giữa là 'lắp trung gian'.

形状けいじょう・位置いちの公差こうさでは、データム（基準きじゅんAなど）に対たいして平行度へいこうど・直角度ちょっかくど・同軸度どうじくど・真円度しんえんど・平面度へいめんど・円筒度えんとうどなどの形状けいじょうや姿勢しせいの許容誤差きょようごさを公差記入枠こうさきにゅうわくで指定していします。

Dung sai hình học quy định sai lệch cho phép về hình dáng và vị trí (độ phẳng, độ tròn, độ trụ, độ song song, độ vuông góc, độ đồng trục) so với chuẩn Datum (như chuẩn A) trong khung dung sai.

表面粗ひょうめんあらさの算術平均粗さんじゅつへいきんあらさ「Ra」や最大高さいだいたかさ「Rz」は数値すうちが小ちいさいほど表面ひょうめんが滑なめらかで、三角形さんかくけいの除去加工記号じょきょかこうきごうは切削せっさく・研削けんさくで削けずり取とる加工かこうを指定していします。

Độ nhám bề mặt trung bình số học 'Ra' hoặc chiều cao tối đa 'Rz' có giá trị số càng nhỏ thì bề mặt càng bóng mịn; ký hiệu tam giác khép kín chỉ định gia công có phoi (cắt gọt, mài).

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】$50^{+0.02}_{-0.01}\text{ mm}$ の公差幅こうさはばは $0.03\text{ mm}$ であり、穴基準あなきじゅんの「H7/g6」は常つねにすきまができる「すきまばめ」である。
(○ Đúng) Độ rộng dung sai của $50^{+0.02}_{-0.01}\text{ mm}$ là $0.03\text{ mm}$, và lắp ghép hệ thống lỗ 'H7/g6' là 'lắp lỏng' luôn có khe hở.
【○正ただしい】表面粗ひょうめんあらさRa（算術平均粗さんじゅつへいきんあらさ）の数値すうちが小ちいさいほど仕上しあげ面めんは滑なめらか（きれい）になる。
(○ Đúng) Giá trị độ nhám trung bình số học Ra càng nhỏ thì bề mặt gia công càng nhẵn bóng.
【×誤あやまり】Ra 6.3 の方ほうが Ra 1.6 よりも表面ひょうめんが滑なめらかである、または「H7/p6」をすきまばめというのは誤あやまり。
(× Sai) Nói bề mặt Ra 6.3 nhẵn bóng hơn Ra 1.6 hoặc nói 'H7/p6' là lắp lỏng là SAI (H7/p6 là lắp chặt).

Từ vựng	Nghĩa
寸法公差すんぽうこうさ	dung sai kích thước
すきまばめ	lắp lỏng (Clearance fit)
しまりばめ	lắp chặt (Interference fit)
形状けいじょう・位置いちの公差こうさ	dung sai hình học
算術平均粗さんじゅつへいきんあらさ（Ra）	độ nhám trung bình số học (Ra)

ノギス・マイクロメータ・ダイヤルゲージの読よみ方かたと扱あつかい方かた

Cách đọc và sử dụng Thước cặp (Vernier Caliper), Panme (Micrometer) và Đồng hồ so

ノギス（最小読取値さいしょうよみとりち0.05mmなど）は1本ぽんで外径がいけい・内径ないけい・深ふかさ・段差だんさを測定そくていでき、「本尺ほんじゃくの0の手前てまえのmm＋副尺ふくじゃく（バーニヤ）が一致いっちした目盛めもり」で読よみ取とります。

Thước cặp (độ chia nhỏ nhất 0,05 mm) đo được cả đường kính ngoài, đường kính trong, chiều sâu và bậc; giá trị đọc bằng 'số mm trên thước chính trước vạch 0 thước phụ + vạch thước phụ trùng khít'.

外側そとがわマイクロメータ（最小読取値さいしょうよみとりち0.01mm、ピッチ0.5mm）は「スリーブの0.5mm単位目盛たんいめもり＋シンブルの目盛めもり×0.01mm」で読よみ、ラチェットストップを回まわして一定いっていの測定力そくていりょくで測はかります。

Panme đo ngoài (độ chia 0,01 mm, bước ren trục 0,5 mm) đọc bằng 'vạch 0,5 mm trên ống cố định (Sleeve) + số vạch ống xoay (Thimble) × 0,01 mm', và phải vặn núm cóc (Ratchet stop) để lực đo không đổi.

測定前そくていまえには測定面そくていめんのゴミを拭ふき取とり、50〜75mm用ようマイクロメータでは50mmの基準棒きじゅんぼうを挟はさんでゼロ点てん（基点きてん）が合あっているか確認かくにんします。

Trước khi đo phải lau sạch mỏ đo; với panme dải 50–75 mm phải kẹp thanh chuẩn 50 mm để kiểm tra điểm gốc (Zero point) chứ không vặn ép hai mỏ đo chạm nhau.

ダイヤルゲージはスピンドルの微小びしょうな変位へんいを拡大表示かくだいひょうじする比較測定器ひかくそくていきで、マグネットスタンドに固定こていして平面度へいめんどや回転軸かいてんじくの振ふれ（偏心へんしん）を測定そくていします。

Đồng hồ so (Dial gauge) là dụng cụ đo so sánh phóng đại chuyển dịch nhỏ của trục đo, được gắn lên chân đế từ để kiểm tra độ phẳng, độ song song hoặc độ đảo trục quay.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】マイクロメータでスリーブが「12.5mm」、シンブルが「18」の目盛めもりを指さしているときの測定値そくていちは $12.5 + 0.18 = 12.68\text{ mm}$ である。
(○ Đúng) Khi ống cố định (Sleeve) của panme hiện '12,5 mm' và ống xoay (Thimble) chỉ vạch '18', kết quả đo là $12.5 + 0.18 = 12.68\text{ mm}$.
【○正ただしい】マイクロメータはラチェットストップで測定力そくていりょくを一定いっていにし、50〜75mm用ようは50mmの基準棒きじゅんぼうで基点きてん（ゼロ点てん）を確認かくにんする。
(○ Đúng) Khi đo panme phải vặn núm cóc (Ratchet stop) để lực đo đồng nhất; panme 50–75 mm phải kiểm tra điểm 0 bằng thanh chuẩn 50 mm.
【×誤あやまり】シンブルを力強ちからづよく握にぎって締しめ付つけたり、加工直後かこうちょくごで高温こうおんのままの工作物こうさくぶつを精密測定せいみつそくていするのは熱膨張誤差ねつぼうちょうごさが出でるため誤あやまり。
(× Sai) Nắm chặt ống Thimble vặn ép mạnh tay hoặc đo chính xác ngay khi phôi vừa gia công còn đang nóng (gây sai số giãn nở nhiệt) là SAI.

Từ vựng	Nghĩa
ノギス	thước cặp (Vernier caliper)
マイクロメータ	panme (Micrometer)
ラチェットストップ	núm cóc giới hạn lực (Ratchet stop)
基準棒きじゅんぼう	thanh chuẩn (Setting rod)
ダイヤルゲージ	đồng hồ so (Dial gauge)

限界げんかいゲージ（栓せんゲージ・ねじプラグゲージ）・ブロックゲージと三次元測定機さんじげんそくていき

Dưỡng kiểm giới hạn (Dưỡng kiểm lỗ, Dưỡng kiểm ren), Căn mẫu và Máy đo 3D (CMM)

穴径あなけいの合否ごうひを素早すばやく判定はんていする「限界栓げんかいせんゲージ（プラグゲージ）」や「限界げんかいねじプラグゲージ」では、通とおり側がわ（GO）が通とおり、止とまり側がわ（NOT GO）が通とおらないとき合格ごうかくと判定はんていします。

Khi dùng 'dưỡng trụ giới hạn kiểm lỗ (Plug gauge)' hoặc 'dưỡng kiểm ren trong', lỗ đạt yêu cầu (Hợp cách) khi đầu Qua (GO) đi lọt hết và đầu Không qua (NOT GO) không đi qua được.

高たかい平面度へいめんどと寸法精度すんぽうせいどを持もつ「ブロックゲージ」は、測定面そくていめんを清浄せいじょうにして滑すべらせながら重かさねる「リンギング（密着みっちゃく）」によって目的もくてきの基準寸法きじゅんすんぽうを作つくります。

'Căn mẫu' (Block gauge) có độ phẳng và độ chính xác cực cao; khi ghép nhiều miếng căn mẫu phải lau sạch rồi trượt ép sát vào nhau bằng hiện tượng 'bám dính phân tử' (Wringing).

けがきや高たかさ測定そくていの基準きじゅんとなる平たいらな面めんには「定盤じょうばん」と「ハイトゲージ」、隙間すきまの測定そくていには「シックネスゲージ（すきまゲージ）」、直角度ちょっかくどの確認かくにんには「スコヤ（直角定規ちょっかくじょうぎ）」を使つかいます。

Khi lấy dấu hoặc đo chiều cao dùng 'bàn máp' (Surface plate) và 'thước đo cao' (Height gauge); đo khe hở hẹp dùng 'căn lá' (Thickness gauge); kiểm tra góc vuông 90° dùng 'ke vuông' (Square / Sukoya).

精密測定室せいみつそくていしつの標準温度ひょうじゅんおんどはJISで「20℃」と定さだめられており、「三次元測定機さんじげんそくていき（CMM）」はプローブで座標ざひょう（X・Y・Z）を測はかり、立体形状りったいけいじょうや形状けいじょう・位置いちの公差こうさを高精度こうせいどに測定そくていします。

Nhiệt độ tiêu chuẩn phòng đo lường chính xác theo JIS là '20°C'; 'Máy đo tọa độ 3 chiều' (CMM) dùng đầu dò chạm lấy tọa độ X-Y-Z để đo chính xác kích thước 3D và dung sai hình học.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】限界げんかいゲージ（栓せんゲージ・ねじゲージ）は「通とおり側がわ（GO）が通とおり、止とまり側がわ（NOT GO）が通とおらない」とき合格ごうかくとなる。
(○ Đúng) Dưỡng kiểm giới hạn (dưỡng lỗ, dưỡng ren) đạt yêu cầu khi 'đầu Qua (GO) đi lọt và đầu Không qua (NOT GO) không đi qua'.
【○正ただしい】ブロックゲージを密着みっちゃくさせる操作そうさを「リンギング」といい、精密測定せいみつそくていの標準温度ひょうじゅんおんどは「20℃」である。
(○ Đúng) Thao tác trượt ép dính các miếng căn mẫu vào nhau gọi là 'Wringing' (Ringing), và nhiệt độ tiêu chuẩn đo lường chính xác là '20°C'.
【×誤あやまり】通とおり側がわも止とまり側がわも両方貫通りょうほうかんつうした穴あなを「合格ごうかく」と判定はんていするのは誤あやまり（穴径あなけいが大おおきすぎる不良ふりょう）。
(× Sai) Phán định lỗ mà cả đầu Qua (GO) lẫn đầu Không qua (NOT GO) đều chui lọt hết là 'Đạt' là SAI (đó là lỗ bị rộng quá dung sai).

Từ vựng	Nghĩa
限界栓げんかいせんゲージ	dưỡng trụ giới hạn kiểm lỗ (Plug gauge)
ブロックゲージ	căn mẫu (Block gauge)
リンギング	ép dính căn mẫu (Wringing)
シックネスゲージ	căn lá đo khe hở (Thickness gauge)
三次元測定機さんじげんそくていき	máy đo tọa độ 3 chiều (CMM)

Bản vẽ, đo lường & tính toán kỹ thuật

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức

製造分野特定技能2号評価試験（経済産業省・JAIM） — https://www.jaim-skill.or.jp/exam/about-ssw2/
製造分野特定技能評価試験試験基準（別紙） — https://www.jaim-skill.or.jp/assets/files/exam/top/exam_criteria.pdf