Quản lý chất lượng (QC), Quản lý sản xuất và Bảo trì thiết bị

品質管理ひんしつかんり・生産管理せいさんかんり・設備保全せつびほぜん

Chế tạo – Cơ khí, Điện tử, Xử lý bề mặt (Tokutei 2) · 製造分野（2号） · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

QC七ななつ道具どうぐ（パレート図ず・特性要因図とくせいよういんず・ヒストグラム・散布図さんぷず・管理図かんりず）

7 công cụ QC (Biểu đồ Pareto, Biểu đồ xương cá, Histogram, Biểu đồ phân tán, Biểu đồ kiểm soát)

「パレート図ず」は不良項目ふりょうこうもくを件数順けんすうじゅんの棒ぼうグラフと累積比率るいせきひりつの折おれ線せんグラフで表あらわし、最優先さいゆうせんで対策たいさくすべき重点課題じゅうてんかだいを見みつける図ずです。

'Biểu đồ Pareto' kết hợp biểu đồ cột xếp giảm dần theo số lượng lỗi và đường gấp khúc tỷ lệ tích lũy để xác định hạng mục trọng tâm cần ưu tiên cải tiến trước.

「特性要因図とくせいよういんず（魚さかなの骨図ほねず）」は結果けっか（特性とくせい）に対たいして4M（人ひと・機械きかい・材料ざいりょう・方法ほうほう）などの原因げんいんを整理せいりし、「なぜなぜ分析ぶんせき」で真因しんいんを究明きゅうめいします。

'Biểu đồ nhân quả' (Biểu đồ xương cá) hệ thống hóa các nguyên nhân theo 4M (Con người, Máy móc, Vật liệu, Phương pháp) dẫn đến kết quả, kết hợp 'Phân tích 5 Tại sao' để tìm nguyên nhân gốc rễ.

「ヒストグラム」は測定値そくていちのばらつき（中心ちゅうしんや分布形状ぶんぷけいじょう）を表あらわし、「散布図さんぷず」は2つの対ついになったデータ（温度おんどと寸法すんぽうなど）の相関関係そうかんかんけいを調しらべます。

'Biểu đồ tần suất (Histogram)' thể hiện sự phân bố và độ tản mạn của dữ liệu đo; còn 'Biểu đồ phân tán (Scatter plot)' khảo sát tương quan giữa 2 biến số (như nhiệt độ và kích thước).

「管理図かんりず」は中心線ちゅうしんせん（CL）と上方じょうほう・下方管理限界線かほうかんりげんかいせん（UCL・LCL、通常つうじょう±3σ）を引ひき、点てんの並ならびから異常原因いじょうげんいんによる工程変化こうていへんかを検出けんしゅつします。

'Biểu đồ kiểm soát (Control chart)' có đường tâm (CL) và giới hạn kiểm soát trên/dưới (UCL/LCL, thường là ±3σ) để phát hiện biến động bất thường của quá trình sản xuất.

7 công cụ QC (Biểu đồ Pareto, Biểu đồ xương cá, Histogram, Biểu đồ phân tán, Biểu đồ kiểm soát)

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】重点課題じゅうてんかだいの特定とくていには「パレート図ず」、要因よういんの整理せいりには「特性要因図とくせいよういんず」、2変数へんすうの相関そうかんには「散布図さんぷず」を使つかう。
(○ Đúng) Để chọn vấn đề ưu tiên dùng 'Biểu đồ Pareto', để phân tích nguyên nhân dùng 'Biểu đồ xương cá', và để xem tương quan 2 biến số dùng 'Biểu đồ phân tán'.
【○正ただしい】管理図かんりずでは、点てんが管理限界線かんりげんかいせん（UCL・LCL）の内側うちがわにあっても中心線ちゅうしんせんの片側かたがわに連続れんぞくして並ならぶなどのクセがあれば異常いじょうと判定はんていする。
(○ Đúng) Trên biểu đồ kiểm soát, dù các điểm nằm trong UCL/LCL nhưng nếu có quy luật bất thường (như liên tiếp nằm lệch về 1 phía đường tâm) thì vẫn phán định là quá trình có bất thường.
【×誤あやまり】管理限界線かんりげんかいせん（UCL・LCL）を「製品図面せいひんずめんの寸法公差すんぽうこうさ（規格限界きかくげんかい）とまったく同おなじ線せん」というのは誤あやまり。
(× Sai) Nói đường giới hạn kiểm soát (UCL/LCL) 'chính là đường dung sai kích thước (giới hạn quy cách) trên bản vẽ' là SAI.

Từ vựng	Nghĩa
パレート図ず	biểu đồ Pareto
特性要因図とくせいよういんず	biểu đồ nhân quả (xương cá)
ヒストグラム	biểu đồ tần suất (Histogram)
散布図さんぷず	biểu đồ phân tán (Scatter plot)
管理図かんりず	biểu đồ kiểm soát (Control chart)

PDCAサイクル・工程能力指数こうていのうりょくしすう（Cp）と検査方式けんさほうしき

Chu trình PDCA, Chỉ số năng lực công đoạn (Cp) và Các hình thức kiểm tra

業務改善ぎょうむかいぜんの「PDCAサイクル」は、Plan（計画けいかく）→Do（実行じっこう）→Check（評価ひょうか・確認かくにん）→Act（改善かいぜん・処置しょち）の順じゅんに回まわして継続的けいぞくてきに水準すいじゅんを高たかめます。

Chu trình cải tiến liên tục 'PDCA' thực hiện tuần tự theo 4 bước: Plan (Lập kế hoạch) -> Do (Thực hiện) -> Check (Kiểm tra, đánh giá) -> Act (Hành động khắc phục, chuẩn hóa).

工程能力指数こうていのうりょくしすう $C_p$＝（上側規格限界じょうそくきかくげんかい－下側規格限界かそくきかくげんかい）$\div 6\sigma$ はばらつきの余裕よゆうを表あらわし、一般いっぱんに $C_p \ge 1.33$ で工程能力こうていのうりょくが十分じゅうぶんと判断はんだんします。

Chỉ số năng lực công đoạn $C_p = \frac{\text{USL} - \text{LSL}}{6\sigma}$ đo độ rộng dung sai quy cách chia cho độ tản mạn $6\sigma$; thông thường $C_p \ge 1.33$ được đánh giá là năng lực công đoạn đạt yêu cầu.

生産開始時せいさんかいしじや段取だんどり替がえ直後ちょくごに最初さいしょの加工品かこうひんを測はかる「初品検査しょひんけんさ」や、ロットから無作為むさくいに試料しりょうを選えらぶ「抜取検査ぬきとりけんさ」（破壊検査はかいけんさにも不可欠ふかけつ）を使つかい分わけます。

Khi mới bắt đầu chạy máy hoặc vừa thay khuôn/gá phải làm 'kiểm tra sản phẩm đầu tiên' (Shohin kensa); còn 'kiểm tra lấy mẫu' (Nukitori kensa) lấy mẫu ngẫu nhiên đại diện cho lô (bắt buộc dùng khi kiểm tra phá hủy).

品質ひんしつは最後さいごの検査けんさだけで選別せんべつするのではなく、「品質ひんしつは工程こうていで造つくり込こむ」ことと「後工程あとこうていはお客様きゃくさま（不良ふりょうを受うけ取とらない・造つくらない・流ながさない）」が基本きほんです。

Chất lượng không chỉ dựa vào khâu kiểm tra phân loại cuối cùng mà 'chất lượng phải được tạo dựng ngay trong từng công đoạn' với phương châm 'công đoạn sau là khách hàng' (không nhận, không tạo ra và không chuyển tiếp hàng lỗi).

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】PDCAは「計画けいかく→実行じっこう→評価ひょうか→改善かいぜん」の順じゅんに回まわし、工程能力指数こうていのうりょくしすうは $C_p「規格幅きかくはば$\div 6\sigma$」で計算けいさんする。
(○ Đúng) Chu trình PDCA quay theo thứ tự 'Lập kế hoạch -> Thực hiện -> Kiểm tra -> Cải tiến', và chỉ số năng lực công đoạn tính bằng $C_p = (\text{Khoảng quy cách}) \div (6\sigma)$.
【○正ただしい】破壊試験はかいしけんでは全数検査ぜんすうけんさができないため無作為抽出むさくいちゅうしゅつによる「抜取検査ぬきとりけんさ」を行おこない、段取だんどり替がえ直後ちょくごには「初品検査しょひんけんさ」を行おこなう。
(○ Đúng) Thử nghiệm phá hủy không thể kiểm tra 100% nên phải 'kiểm tra lấy mẫu' ngẫu nhiên; ngay sau khi thay đổi gá đặt phải 'kiểm tra sản phẩm đầu tiên'.
【×誤あやまり】「最後さいごに出荷検査しゅっかけんささえすれば途中工程とちゅうこうていで不良ふりょうを次工程じこうていへ流ながしてもよい」というのは誤あやまり。
(× Sai) Nói 'chỉ cần kiểm tra xuất xưởng ở cuối là đủ, các công đoạn giữa cứ đẩy hàng lỗi sang công đoạn sau cũng được' là SAI.

Từ vựng	Nghĩa
PDCAサイクル	chu trình PDCA
工程能力指数こうていのうりょくしすう	chỉ số năng lực công đoạn (Cp)
初品検査しょひんけんさ	kiểm tra sản phẩm đầu tiên
抜取検査ぬきとりけんさ	kiểm tra lấy mẫu
標準作業書ひょうじゅんさぎょうしょ	tài liệu thao tác chuẩn (SOP)

生産管理せいさんかんり（JIT・かんばん・ボトルネック・稼働率かどうりつ・リードタイム・先入先出さきいれさきだし）

Quản lý sản xuất (JIT, Kanban, Cổ chai Bottleneck, Hiệu suất vận hành, Lead time, FIFO)

ジャストインタイム（JIT）生産せいさんでは、「必要ひつようなものを、必要ひつようなときに、必要ひつような量りょうだけ」生産せいさんし、「かんばん」を使つかって後工程あとこうていが前工程まえこうていから引ひき取とる方式ほうしきでつくりすぎのムダを防ふせぎます。

Sản xuất Just-In-Time (JIT) cung ứng 'đúng thứ cần, vào đúng lúc cần, với đúng số lượng cần', sử dụng thẻ 'Kanban' theo cơ chế công đoạn sau kéo (rút) từ công đoạn trước để chống lãng phí sản xuất thừa.

ライン全体ぜんたいの生産能力せいさんのうりょくは最もっともサイクルタイムが長ながい（能力のうりょくが低ひくい）「ボトルネック工程こうてい」で決きまるため、全体ぜんたいの生産量せいさんりょうを増ふやすにはボトルネックを改善かいぜんします。

Năng lực của cả dây chuyền bị quyết định bởi 'công đoạn cổ chai' (Bottleneck — khâu có thời gian chu kỳ dài nhất / sản lượng thấp nhất), nên muốn tăng sản lượng toàn tuyến phải ưu tiên cải tiến công đoạn cổ chai.

発注はっちゅうや投入とうにゅうから完成かんせい・納品のうひんまでの期間きかんを「リードタイム」、部品ぶひんの入出庫にゅうしゅっこで古ふるいものから順じゅんに使つかう管理かんりを「先入さきいれ先出さきだし（FIFO）」といいます。

Tổng thời gian từ lúc đặt hàng/đưa nguyên liệu vào đến khi hoàn thành giao hàng gọi là 'Lead time'; còn nguyên tắc xuất kho lô nhập trước dùng trước để tránh biến chất gọi là 'Nhập trước - Xuất trước' (FIFO).

不良率ふりょうりつは「不良個数ふりょうこすう÷検査総数けんさそうすう×100（%）」、設備せつびの稼働率かどうりつは「実稼働時間じつかどうじかん÷負荷時間ふかじかん×100（%）」で計算けいさんします。

Tỷ lệ lỗi tính bằng 'Số sản phẩm lỗi ÷ Tổng số kiểm tra × 100 (%)', còn tỷ lệ vận hành máy tính bằng 'Thời gian chạy thực tế ÷ Thời gian tải kế hoạch × 100 (%)'.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】JIT生産せいさんでは後工程引取方式あとこうていひきとりほうしき（かんばん方式ほうしき）により「つくりすぎのムダ」や仕掛在庫しかかりざいこを減へらす。
(○ Đúng) Sản xuất JIT dùng phương thức công đoạn sau rút hàng (Kanban) để triệt tiêu 'lãng phí sản xuất thừa' và giảm bán thành phẩm tồn đọng.
【○正ただしい】ラインの生産能力せいさんのうりょくは最もっともサイクルタイムが長ながい「ボトルネック工程こうてい」で決きまり、在庫管理ざいこかんりでは「先入さきいれ先出さきだし（FIFO）」を徹底てっていする。
(○ Đúng) Sản lượng dây chuyền quyết định bởi 'công đoạn cổ chai' có chu kỳ dài nhất, và quản lý kho phải tuân thủ 'Nhập trước - Xuất trước' (FIFO).
【×誤あやまり】ボトルネック工程こうていを放置ほうちして前工程まえこうていだけ速度そくどを上あげると、中間仕掛品ちゅうかんしかかりひん（在庫ざいこ）がたまるだけで完成品かんせいひんは増ふえない。
(× Sai) Bỏ mặc công đoạn cổ chai mà chỉ tăng tốc công đoạn phía trước sẽ chỉ làm ứ đọng bán thành phẩm ở giữa chứ không tăng được thành phẩm cuối dây chuyền.

Từ vựng	Nghĩa
ジャストインタイム（JIT）	Just-In-Time (JIT)
かんばん方式ほうしき	phương thức thẻ Kanban
ボトルネック工程こうてい	công đoạn cổ chai (Bottleneck)
リードタイム	thời gian dẫn (Lead time)
先入さきいれ先出さきだし	nhập trước - xuất trước (FIFO)

設備保全せつびほぜん（予防保全よぼうほぜん・予知保全よちほぜん・事後保全じごほぜん・自主保全じしゅほぜん）とトレーサビリティ

Bảo trì thiết bị (Phòng ngừa, Dự đoán, Sự cố, Tự chủ) và Truy xuất nguồn gốc (Traceability)

故障こしょうする前まえに一定期間いっていきかん・使用時間しようじかんごとに定期点検ていきてんけんや部品交換ぶひんこうかんを行おこなう方法ほうほうを「予防保全よぼうほぜん」、故障後こしょうごに修理しゅうりするのを「事後保全じごほぜん」といいます。

Kiểm tra định kỳ và thay thế linh kiện theo lịch hoặc số giờ chạy máy trước khi hỏng gọi là 'Bảo trì phòng ngừa' (Preventive maintenance); còn chờ hỏng mới sửa gọi là 'Bảo trì sự cố' (Breakdown maintenance).

振動しんどう・温度おんど・異音いおんなどをセンサーなどにより連続監視れんぞくかんしして劣化兆候れっかちょうこうから故障時期こしょうじきを予測よそくする「予知保全よちほぜん」や、オペレーター自身じしんが日常清掃にちじょうせいそう・給油きゅうゆ・点検てんけんを行おこなう「自主保全じしゅほぜん」も重要じゅうようです。

Đo giám sát độ rung, nhiệt độ, tiếng ồn để phát hiện sớm dấu hiệu xuống cấp gọi là 'Bảo trì dự đoán' (Predictive maintenance); còn công nhân vận hành tự lau chùi, tra dầu, kiểm tra hàng ngày gọi là 'Bảo trì tự chủ' (Autonomous maintenance).

設備せつびの「チョコ停てい」とは、センサー検知けんちやワーク詰づまりなどで一時的いちじてきに短時間停止たんじかんていしする現象げんしょうで、放置ほうちすると稼働率低下かどうりつていかや安全事故あんぜんじこにつながります。

'Dừng vặt' (Chokotei) là hiện tượng máy dừng ngắn hạn lặp đi lặp lại do kẹt phôi hoặc lỗi cảm biến; nếu bỏ qua sẽ làm tụt hiệu suất vận hành và dễ gây mất an toàn khi xử lý.

製品せいひんのロット番号ばんごうから原材料げんざいりょう・加工日時かこうにちじ・設備せつび・検査履歴けんさりれきを追跡ついせきできる仕組しくみを「トレーサビリティ（追跡可能性ついせきかのうせい）」といい、不良発生時ふりょうはっせいじの対象範囲特定たいしょうはんいとくていに不可欠ふかけつです。

Hệ thống lưu trữ mã lô giúp truy ngược nguyên vật liệu, ngày giờ, máy gia công và lịch sử kiểm tra gọi là 'Truy xuất nguồn gốc' (Traceability), giúp khoanh vùng chính xác lô hàng khi có sự cố chất lượng.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】定期的ていきてきに点検てんけん・部品交換ぶひんこうかんして故障こしょうを防ふせぐのは「予防保全よぼうほぜん」、劣化状態れっかじょうたいを診断しんだんして交換時期こうかんじきを決きめるのは「予知保全よちほぜん」である。
(○ Đúng) Kiểm tra, thay linh kiện định kỳ trước khi hỏng là 'Bảo trì phòng ngừa'; chẩn đoán dấu hiệu xuống cấp để thay thế đúng lúc là 'Bảo trì dự đoán'.
【○正ただしい】製造履歴せいぞうりれきや材料ざいりょうロットを追跡ついせきできる仕組しくみを「トレーサビリティ」といい、不良発生時ふりょうはっせいじの影響範囲特定えいきょうはんいとくていに役立やくだつ。
(○ Đúng) Hệ thống theo dõi lịch sử sản xuất và lô vật liệu gọi là 'Truy xuất nguồn gốc' (Traceability), giúp khoanh vùng nhanh phạm vi ảnh hưởng khi có lỗi.
【×誤あやまり】「設備せつびは壊こわれてから修理しゅうりすればよいので日常点検にちじょうてんけんや給油きゅうゆは一切不要いっさいふようである」というのは誤あやまり。
(× Sai) Nói 'máy móc cứ để bao giờ hỏng hẳn rồi sửa, không cần kiểm tra hàng ngày hay tra dầu mỡ' là SAI.

Từ vựng	Nghĩa
予防保全よぼうほぜん	bảo trì phòng ngừa
予知保全よちほぜん	bảo trì dự đoán
自主保全じしゅほぜん	bảo trì tự chủ
チョコ停てい	dừng vặt (Chokotei)
トレーサビリティ	truy xuất nguồn gốc (Traceability)

Quản lý chất lượng & công cụ QC

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức

製造分野特定技能2号評価試験（経済産業省・JAIM） — https://www.jaim-skill.or.jp/exam/about-ssw2/
製造分野特定技能評価試験試験基準（別紙） — https://www.jaim-skill.or.jp/assets/files/exam/top/exam_criteria.pdf