Mạ và xử lý bề mặt

めっき・表面処理ひょうめんしょり

Chế tạo công nghiệp - Cơ khí & Điện tử · 製造分野 · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

めっきの目的もくてき・pH（ピーエイチ）と前処理まえしょり（脱脂だっし・酸洗さんせん・水洗すいせん）

Mục đích mạ, độ pH và tiền xử lý (Tẩy dầu mỡ, tẩy axit, rửa nước)

めっきなどの表面処理ひょうめんしょりは、防食性ぼうしょくせい（耐食性たいしょくせい）や装飾性そうしょくせい、耐摩耗性たいまもうせいなどの機能きのうを高たかめるために行おこないます。

Xử lý bề mặt như mạ giúp nâng cao khả năng chống ăn mòn (chống gỉ), tính trang trí thẩm mỹ và tính năng chịu mài mòn cho sản phẩm.

水溶液すいようえきのpHは7が中性ちゅうせい、7未満みまんが酸性さんせい、7より大おおきい値あたいがアルカリ性せい（塩基性えんきせい）を表あらわします。

Độ pH của dung dịch có pH = 7 là trung tính, nhỏ hơn 7 là tính axit và lớn hơn 7 là tính kiềm (bazơ).

めっき前まえのバフ研磨けんまで表面ひょうめんを滑なめらかにし、アルカリ脱脂だっしで油分ゆぶんを除のぞき（水濡みずぬれ性せいで確認かくにん）、酸洗さんせんでさびや酸化皮膜さんかひまくを除のぞきます。

Trước khi mạ, đánh bóng phớt vải (Buffing) làm nhẵn bề mặt, tẩy dầu mỡ bằng kiềm (kiểm tra bằng độ thấm ướt màng nước) và tẩy axit để khử gỉ/màng oxit.

酸洗液さんせんえきには素地そじの過溶解かようかいと水素すいそぜい性せいを防ふせぐ抑制剤よくせいざい（インヒビター）を入いれ、各工程かくこうていの間あいだでは前液ぜんえきの持もち込こみを防ふせぐため十分じゅうぶんに水洗すいせんします。

Bể tẩy axit có pha chất ức chế (Inhibitor) để chống ăn mòn quá mức kim loại nền và chống giòn hydro; giữa các công đoạn phải rửa nước kỹ để tránh mang lẫn hóa chất sang bể sau.

Mục đích mạ, độ pH và tiền xử lý (Tẩy dầu mỡ, tẩy axit, rửa nước)

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】水溶液すいようえきのpHは7が中性ちゅうせい、7未満みまんが酸性さんせい、7より大おおきい値あたいがアルカリ性せいである。
(○ Đúng) Độ pH của dung dịch bằng 7 là trung tính, nhỏ hơn 7 là axit, lớn hơn 7 là kiềm.
【○正ただしい】脱脂後だっしごに水みずが均一きんいつに広ひろがれば脱脂良好だっしりょうこう（油分ゆぶんが残のこると水みずをはじく）であり、酸洗さんせんでは抑制剤よくせいざいを使つかう。
(○ Đúng) Sau khi tẩy dầu mỡ, nếu màng nước trải đều không đứt đoạn là sạch tốt (còn dầu sẽ bị co cụm giọt nước); khi tẩy axit cần dùng chất ức chế ăn mòn.
【×誤あやまり】前処理まえしょりで「最初さいしょにめっきをしてから最後さいごに脱脂だっし・酸洗さんせんする」や「水洗すいせんを省略しょうりゃくする」というのは誤あやまり。
(× Sai) Nói quy trình đúng là 'mạ xong rồi mới tẩy dầu mỡ, tẩy axit ở cuối' hoặc 'bỏ qua bước rửa nước giữa các bể' là SAI.

Từ vựng	Nghĩa
表面処理ひょうめんしょり	xử lý bề mặt
脱脂だっし	tẩy dầu mỡ (Degreasing)
酸洗さんせん	tẩy gỉ bằng axit (Acid pickling)
抑制剤よくせいざい	chất ức chế ăn mòn (Inhibitor)
水洗すいせん	rửa nước

電気でんきめっきの原理げんり・浴管理よくかんり・不良対策ふりょうたいさくと水素すいそぜい性せい

Nguyên lý mạ điện, quản lý bể mạ, khắc phục lỗi và giòn hydro

電気でんきめっきでは、品物しなものを直流電源ちょくりゅうでんげんのマイナス側がわ（陰極いんきょく）、金属板きんぞくばんをプラス側がわ（陽極ようきょく）につなぎ、めっき厚あつさは電流でんりゅうと時間じかんの積せき（電気量でんきりょう）に比例ひれいします。

Trong mạ điện, sản phẩm nối với cực âm (-, Catốt) và tấm kim loại nối với cực dương (+, Anốt); chiều dày lớp mạ tỷ lệ thuận với tích của dòng điện và thời gian mạ (điện lượng).

極間距離きょくかんきょりが近ちかすぎる部分ぶぶんや端はじ・角部かどぶは電流でんりゅうが集あつまってめっきが厚あつくなり、電流密度でんりゅうみつどが高たかすぎると表面ひょうめんが黒くろく粗あらくなる「ヤケ（焦こげ）」が起おきます。

Vị trí khoảng cách hai cực quá gần hoặc ở mép/góc nhọn sẽ bị tập trung dòng điện làm lớp mạ dày lên; nếu mật độ dòng điện quá cao sẽ gây 'cháy mạ' (Yake) đen nhám.

めっき液えきはろ過機かきで固形異物こけいいぶつを除のぞいて「ざらつき」を防ふせぎ、ハルセル試験しけんで電流密度でんりゅうみつどごとの外観状態がいかんじょうたいを調しらべ、水素すいその泡あわによる小ちいさな穴あな（ピット）を防ふせぎます。

Dung dịch mạ được lọc tuần hoàn để khử cặn bẩn gây 'sần nhám', dùng thử nghiệm Hull cell để kiểm tra trạng thái mạ theo dải mật độ dòng, và ngăn bọt khí hydro bám gây lỗ kim (Pit).

高強度こうきょうどの鋼はがねが水素すいそを吸すって割われやすくなる「水素すいそぜい性せい」を防ふせぐため、めっき後ごすみやかに加熱処理かねつしょり（ベーキング）を行おこなって水素すいそを放出ほうしゅつさせます。

Để chống 'giòn hydro' làm thép cường độ cao dễ nứt gãy do hấp thụ hydro, ngay sau khi mạ phải sấy gia nhiệt (Baking) ở khoảng 190–200°C để đuổi khí hydro ra ngoài.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】電気でんきめっきでは品物しなものをマイナス側がわ（陰極いんきょく）につなぎ、めっき厚あつさは電流でんりゅう×時間じかん（電気量でんきりょう）に比例ひれいする。
(○ Đúng) Khi mạ điện, sản phẩm nối vào cực âm (Catốt) và độ dày lớp mạ tỷ lệ thuận với dòng điện × thời gian (điện lượng).
【○正ただしい】高電流密度部こうでんりゅうみつどぶの黒くろい粗面不良そめんふりょうを「ヤケ」、水素気泡すいそきほうによる小穴こあなを「ピット」といい、高強度鋼こうきょうどこうはめっき後ごにベーキングで水素すいそぜい性せいを防ふせぐ。
(○ Đúng) Lỗi bề mặt đen nhám ở vùng mật độ dòng cao gọi là 'cháy mạ' (Yake), lỗ nhỏ do bọt khí hydro gọi là 'lỗ kim' (Pit), và thép cường độ cao phải sấy Baking sau mạ để khử giòn hydro.
【×誤あやまり】品物しなものをプラス側がわ（陽極ようきょく）につなぐ、またはハルセル試験しけんを「破壊引張試験はかいひっぱりしけん」というのは誤あやまり。
(× Sai) Nối sản phẩm cần mạ vào cực dương (Anốt) hoặc nói thử nghiệm Hull cell là 'thử nghiệm kéo đứt phá hủy' là SAI.

Từ vựng	Nghĩa
陰極いんきょく	cực âm (Catốt)
陽極ようきょく	cực dương (Anốt)
電流密度でんりゅうみつど	mật độ dòng điện
ハルセル試験しけん	thử nghiệm Hull cell
水素すいそぜい性せい	giòn hydro

ラックめっき・バレルめっき・無電解むでんかいめっき・溶融亜鉛ようゆうあえんめっき

Mạ treo (Rack), mạ quay (Barrel), mạ hóa học (Electroless) và mạ kẽm nhúng nóng

大おおきな部品ぶひんは引ひっ掛かけ治具じぐ（ラック）に吊つるしてめっきし（接点せってんに付ついためっきは剥離はくりして通電性つうでんせいを保たもつ）、小ちいさなねじ類るいは回転容器かいてんようきに入いれる「バレルめっき」で処理しょりします。

Chi tiết lớn được treo lên giá treo (Rack) để mạ (lớp mạ bám trên chấu tiếp điểm giá treo phải được bóc tẩy định kỳ để giữ dẫn điện tốt); còn ốc vít nhỏ được cho vào lồng quay gọi là 'mạ quay' (Barrel).

「無電解むでんかいめっき（化学かがくめっき）」は外部電源がいぶでんげんを使つかわず薬品やくひんによる化学反応かがくはんのうで析出せきしゅつさせるため、複雑ふくざつな形状けいじょうにも均一きんいつな厚あつさでめっきでき、プラスチックへのめっきにも使つかわれます。

'Mạ hóa học' (mạ không điện) không dùng nguồn điện ngoài mà dùng phản ứng khử hóa học nên tạo được lớp mạ dày đồng đều trên cả hình dạng phức tạp và dùng để mạ lên nhựa (Plastic).

無電解むでんかいニッケル－りんめっきは約やく400℃で熱処理ねつしょりすると硬度こうどが大おおきく上あがり、装飾そうしょくクロムめっきでは先さきに銅どうやニッケルの下地したじめっきをしてから薄うすくクロムをめっきします。

Lớp mạ niken-photpho hóa học khi nhiệt luyện ở khoảng 400°C sẽ tăng mạnh độ cứng; còn mạ crom trang trí thường mạ lót đồng/niken trước rồi mới phủ lớp crom mỏng lên trên.

「溶融亜鉛ようゆうあえんめっき」は約やく450℃に溶とかした亜鉛浴あえんよくに鋼材こうざいを浸ひたして厚あつい皮膜ひまくを作つくる方法ほうほうで、耐用年数たいようねんすうは皮膜ひまくの厚あつさ（付着量ふちゃくりょう）にほぼ比例ひれいします。

'Mạ kẽm nhúng nóng' nhúng thép vào bể kẽm nóng chảy ở khoảng 450°C tạo lớp mạ dày chống gỉ lâu dài, có tuổi thọ chống ăn mòn gần như tỷ lệ thuận với độ dày lớp kẽm.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】小ちいさなねじやボルトを多数たすうまとめるには「バレルめっき」、外部電源がいぶでんげんを使つかわず均一きんいつな膜厚まくあつを得えるには「無電解むでんかいめっき」を使つかう。
(○ Đúng) Để mạ hàng loạt ốc vít nhỏ dùng 'mạ quay' (Barrel), còn mạ không dùng nguồn điện ngoài tạo chiều dày đồng đều là 'mạ hóa học' (Electroless).
【○正ただしい】無電解むでんかいニッケルめっきは約やく400℃の熱処理ねつしょりで硬かたくなり、溶融亜鉛ようゆうあえんめっきは約やく450℃の溶融亜鉛ようゆうあえんに浸ひたし厚あついほど長持ながもちする。
(○ Đúng) Mạ niken hóa học tăng độ cứng khi nhiệt luyện ở ~400°C; mạ kẽm nhúng nóng nhúng vào kẽm chảy lỏng ở ~450°C và lớp mạ càng dày càng bền.
【×誤あやまり】プラスチックを前処理まえしょりなしで直接電気ちょくせつでんきめっきできる、またはラック接点せってんのめっきを剥離はくりしなくてよいというのは誤あやまり。
(× Sai) Nói nhựa không dẫn điện có thể mạ điện trực tiếp không cần tiền xử lý, hoặc không cần bóc lớp mạ bám trên tiếp điểm giá treo là SAI.

Từ vựng	Nghĩa
バレルめっき	mạ quay (Barrel plating)
無電解むでんかいめっき	mạ hóa học (Electroless plating)
下地したじめっき	mạ lót (Undercoat)
溶融亜鉛ようゆうあえんめっき	mạ kẽm nhúng nóng

化成処理かせいしょり・陽極酸化処理ようきょくさんかしょり（アルマイト）・ドライプレーティング

Xử lý hóa chuyển, Anodizing nhôm (Alumite) và mạ khô chân không

亜鉛あえんめっき後ごの白しろさびを防ふせぐクロメート処理しょりでは、環境規制かんきょうきせいにより有害ゆうがいな六価ろっかクロムから三価さんかクロム化成処理かせいしょりへの転換てんかんが進すすんでいます。

Trong xử lý thụ động cromat chống gỉ trắng sau mạ kẽm, ngành công nghiệp đã chuyển từ crom hóa trị 6 (Cr6+ độc hại) sang xử lý crom hóa trị 3 (Cr3+) thân thiện môi trường.

鉄鋼表面てっこうひょうめんの「りん酸塩化成処理さんえんかせいしょり（パーカー処理しょり）」は、塗装とそうの下地したじとして塗料とりょうの密着性みっちゃくせいと防食性ぼうしょくせいを高たかめるために行おこなわれます。

'Xử lý hóa chuyển photphat' trên bề mặt thép tạo lớp màng tinh thể mịn làm lớp lót giúp tăng độ bám dính của sơn và chống ăn mòn.

アルミニウムの「陽極酸化処理ようきょくさんかしょり（アルマイト）」では、品物しなものを陽極ようきょくにして多孔質酸化皮膜たこうしつさんかひまくを作つくり、染色せんしょくする場合ばあいは沸騰水ふっとうすいなどの封孔処理ふうこうしょりの前まえに行おこないます。

Trong 'Anodizing nhôm' (Alumite), nhôm được nối vào cực dương (Anốt) để tạo màng oxit nhôm xốp; nếu nhuộm màu thì phải nhuộm trước khi bịt lỗ (Sealing) bằng nước sôi hoặc hơi nước.

アルマイトの浴温よくおんが高たかすぎると皮膜ひまくが溶とけて軟やわらかくなり、逆ぎゃくに0〜5℃の低温ていおんにすると厚あつくて硬かたい「硬質こうしつアルマイト」が得えられます（真空中しんくうちゅうで成膜せいまくする方法ほうほうはドライプレーティングといいます）。

Nếu nhiệt độ bể Alumite quá cao màng oxit sẽ bị hòa tan mềm và mỏng; ngược lại làm lạnh bể ở 0–5°C sẽ tạo được màng 'Alumite cứng' (Hard anodizing). Phương pháp phủ màng trong chân không gọi là mạ khô (PVD/CVD).

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】環境対策かんきょうたいさくとして三価さんかクロム化成処理かせいしょりが使つかわれ、りん酸塩処理さんえんしょりは塗装とそうの密着性向上みっちゃくせいこうじょうに使つかわれる。
(○ Đúng) Xử lý crom hóa trị 3 được dùng thay thế crom hóa trị 6 để bảo vệ môi trường; xử lý photphat giúp tăng độ bám dính cho lớp sơn phủ.
【○正ただしい】アルマイトの染色せんしょくは封孔処理ふうこうしょりの前まえに行おこない、硬質こうしつアルマイトは0〜5℃の低温浴ていおんよくで処理しょりする。
(○ Đúng) Nhuộm màu Alumite phải thực hiện trước khi bịt lỗ (Sealing), và Alumite cứng được gia công trong bể nhiệt độ thấp 0–5°C.
【×誤あやまり】封孔処理ふうこうしょりで微細孔びさいこうをふさいだ後あとに染料せんりょうで染色せんしょくする、または浴温よくおんが高たかいほど硬かたい皮膜ひまくになるというのは誤あやまり。
(× Sai) Nói bịt kín lỗ siêu nhỏ (Sealing) xong rồi mới ngâm thuốc nhuộm màu, hoặc nhiệt độ bể càng cao màng Alumite càng cứng là SAI.

Từ vựng	Nghĩa
三価さんかクロム化成処理かせいしょり	xử lý hóa chuyển crom hóa trị 3
りん酸塩化成処理さんえんかせいしょり	xử lý hóa chuyển photphat
陽極酸化処理ようきょくさんかしょり（アルマイト）	xử lý Anodizing nhôm (Alumite)
封孔処理ふうこうしょり	xử lý bịt lỗ (Sealing)
硬質こうしつアルマイト	Alumite cứng (Hard anodizing)

金属きんぞくの性質せいしつ・品質検査ひんしつけんさ・滴定器具てきていきぐと安全あんぜん・排水処理はいすいしょり

Tính chất kim loại, kiểm tra chất lượng, dụng cụ chuẩn độ và an toàn xử lý nước thải

イオン化傾向かけいこうは「Al＞Zn＞Fe＞Cu」の順じゅんで大おおきく（亜鉛あえんは鉄てつよりさびやすい鉄てつの代かわりに溶とけて守まもる防食作用ぼうしょくさようがある）、密度みつどはアルミニウムが約やく2.7g/cm³、亜鉛あえんが約やく7.1g/cm³です。

Khuynh hướng ion hóa giảm dần theo thứ tự 'Al > Zn > Fe > Cu' (kẽm mạnh hơn sắt nên bảo vệ hy sinh cho sắt); khối lượng riêng của nhôm khoảng 2,7 g/cm³ và kẽm khoảng 7,1 g/cm³.

検査けんさでは、外観検査がいかんけんさの照度しょうどを500ルクス（lx）以上いじょうとし、中性塩水噴霧試験ちゅうせいえんすいふんむしけんは5%塩化えんかナトリウム水溶液すいようえき・35℃で行おこない、膜厚まくあつは蛍光けいこうX線せんや電磁式膜厚計でんじしきまくあつけいで非破壊測定ひはかいそくていします。

Khi kiểm tra, độ rọi sáng kiểm tra ngoại quan phải từ 500 lx trở lên, thử phun sương muối trung tính dùng dung dịch NaCl 5% ở 35°C, và đo chiều dày không phá hủy bằng máy huỳnh quang tia X (XRF) hoặc máy đo từ tính.

めっき液えきの中和滴定ちゅうわてきていでは、ホールピペットで一定量いっていりょうをコニカルビーカーに取とり、指示薬しじやくを加くわえてビュレットから試薬しやくを滴下てきかして濃度のうどを求もとめます。

Khi chuẩn độ phân tích dung dịch mạ, dùng pipet bầu (Whole pipette) lấy thể tích chính xác vào cốc nón (Conical beaker), nhỏ chất chỉ thị màu rồi nhỏ dung dịch chuẩn từ buret (Burette).

シアン化合物かごうぶつと酸さんが混まざると猛毒もうどくのシアン化水素かすいそガスが出でるため厳禁げんきんであり、シアン系けい・六価ろっかクロム系けい・酸さんアルカリ系けいの排水はいすいは必かならず系統別けいとうべつに分わけて処理しょりします。

Tuyệt đối cấm để hợp chất xyanua trộn lẫn với axit vì sẽ sinh ra khí hydro xyanua (HCN) kịch độc; nước thải chứa xyanua, crom hóa trị 6 và axit/kiềm bắt buộc phải phân luồng xử lý riêng.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】イオン化傾向かけいこうはAl＞Zn＞Fe＞Cuの順じゅんであり、中性塩水噴霧試験ちゅうせいえんすいふんむしけんは5%塩化えんかナトリウム水溶液すいようえき・35℃、外観検査がいかんけんさは500lx以上いじょうで行おこなう。
(○ Đúng) Khuynh hướng ion hóa là Al > Zn > Fe > Cu; thử phun sương muối trung tính dùng NaCl 5% ở 35°C; kiểm tra ngoại quan cần độ sáng ≥ 500 lx.
【○正ただしい】滴定てきていではホールピペット・コニカルビーカー・ビュレット・指示薬しじやくを使つかい、膜厚まくあつは蛍光けいこうX線せんや電磁式膜厚計でんじしきまくあつけいで非破壊測定ひはかいそくていする。
(○ Đúng) Chuẩn độ dùng pipet bầu, cốc nón, buret và chất chỉ thị; chiều dày màng đo không phá hủy bằng máy XRF hoặc máy đo từ tính.
【×誤あやまり】シアン化合物かごうぶつと酸さんを同おなじ場所ばしょに保管ほかんしたり、シアン系けいと酸系さんけいの排水はいすいを未処理みしょりのまま混まぜて流ながすのは猛毒もうどくガスが発生はっせいするため厳禁げんきん。
(× Sai) Bảo quản chung xyanua với axit hoặc trộn chung nước thải chứa xyanua với nước thải axit khi chưa xử lý là CẤM KỴ vì sinh ra khí kịch độc.

Từ vựng	Nghĩa
イオン化傾向かけいこう	khuynh hướng ion hóa
塩水噴霧試験えんすいふんむしけん	thử nghiệm phun sương muối
電磁式膜厚計でんじしきまくあつけい	máy đo chiều dày màng từ tính
ビュレット	ống chuẩn độ (Burette)
シアン化水素かすいそ	khí hydro xyanua (HCN)

Xử lý bề mặt kim loại

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức

製造分野特定技能1号評価試験（経済産業省・JAIM） — https://www.jaim-skill.or.jp/exam/about-ssw1/
製造分野特定技能評価試験試験基準（別紙） — https://www.jaim-skill.or.jp/assets/files/exam/top/exam_criteria.pdf