Chăn nuôi đại cương, Giống vật nuôi, Sinh lý và Sinh sản

畜産農業一般ちくさんのうぎょういっぱん・家畜かちくの品種ひんしゅ・生理せいり・繁殖はんしょく

Nông nghiệp (Tokutei 2) · 農業（2号） · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

主要家畜しゅようかちく（乳牛にゅうぎゅう・肉牛にくぎゅう・豚ぶた・鶏にわとり）の品種ひんしゅと特徴とくちょう

Các giống vật nuôi chính (Bò sữa, Bò thịt, Lợn, Gà) và đặc điểm

乳用牛にゅうようぎゅうは白黒斑しろくろはんで泌乳量ひにゅうりょうが最もっとも多おおい「ホルスタイン種しゅ」が約やく98％を占しめ、「ジャージー種しゅ」は小型こがたの淡褐色たんかっしょくで乳脂肪率にゅうしぼうりつが高たかいのが特徴とくちょうです。肉専用種にくせんようしゅ（和牛わぎゅう）は脂肪交雑しぼうこうざつ（サシ）に優すぐれた「黒毛和種くろげわしゅ」が90％以上いじょうを占しめます。

Ở bò sữa, giống 'Holstein' lông loang trắng đen có sản lượng sữa cao nhất chiếm khoảng 98%, còn giống 'Jersey' tầm vóc nhỏ màu nâu vàng nổi bật với tỷ lệ mỡ sữa rất cao. Ở bò thịt chuyên dụng (Wagyu), giống 'Bò lông đen Nhật Bản (Kuroge Washu)' có vân mỡ giắt (Sashi) tuyệt hảo chiếm trên 90%.

「三元交配豚さんげんこうはいとん（LWD）」は、繁殖性はんしょくせいが高たかいランドレース種しゅ（L：白しろ・垂たれ耳みみ）と大だいヨークシャー種しゅ（W：白しろ・立たち耳みみ）のF1母豚ははぶたに、デュロック種しゅ（D：赤褐色せきかっしょく）の雄おすを交配こうはいします。黒豚くろぶたは「バークシャー種しゅ（六白ろっぱく）」です。

Trong sản xuất 'lợn thịt lai 3 máu (LWD)', người ta cho lai giống Landrace (L: lông trắng, tai cụp) với giống Đại Yorkshire (W: lông trắng, tai đứng) để tạo nái nền F1 (LW) đẻ sai nuôi con khéo, rồi phối với đực cuối giống Duroc (D: lông nâu đỏ, lớn nhanh, thịt ngon). Giống 'Berkshire' lông đen 6 đốm trắng nổi tiếng với thương hiệu thịt lợn đen Kurobuta.

養鶏ようけいでは、白色卵はくしょくらんを多産たさんする採卵鶏さいらんけいの代表だいひょうが「白色はくしょくレグホーン種しゅ」、肉用鶏にくようけい（ブロイラー）の交配元こうはいもとが「白色はくしょくコーニッシュ種しゅ×白色はくしょくプリマスロック種しゅ」です。

Trong chăn nuôi gà, giống gà đẻ trứng trắng tiêu biểu là 'Leghorn trắng', còn gà thịt thương phẩm (Broiler) là con lai giữa 'Cornish trắng × Plymouth Rock trắng'.

Điểm cần nhớ

乳牛にゅうぎゅうは乳量にゅうりょうが多おおいホルスタイン種しゅと高脂肪こうしぼうのジャージー種しゅ、肉牛にくぎゅう（和牛わぎゅう）は黒毛和種くろげわしゅが主力しゅりょくである。
Bò sữa chủ lực là Holstein (nhiều sữa) và Jersey (độ béo cao); bò thịt Wagyu chủ lực là giống bò lông đen Kuroge Washu.
三元交配豚さんげんこうはいとん（LWD）は母系ぼけいのL（垂たれ耳みみ）×W（立たち耳みみ）のF1母豚ははぶたに父系ふけいのD（茶色ちゃいろ）を交配こうはいし、バークシャー種しゅは黒豚くろぶた（六白ろっぱく）である。
Lợn lai 3 máu LWD dùng nái nền F1 (Landrace tai cụp × Đại Yorkshire tai đứng) phối với đực Duroc lông nâu đỏ; giống Berkshire là lợn đen lục bạch (Kurobuta).
採卵鶏さいらんけいの代表だいひょうは白色はくしょくレグホーン種しゅ、ブロイラーは白色はくしょくコーニッシュ種しゅと白色はくしょくプリマスロック種しゅの交雑鶏こうざつけいである。
Giống gà đẻ tiêu biểu là Leghorn trắng; gà thịt Broiler được lai từ giống Cornish trắng và Plymouth Rock trắng.

Từ vựng	Nghĩa
脂肪交雑しぼうこうざつ	vân mỡ giắt trong thớ thịt (Marbling / Sashi)
三元交配豚さんげんこうはいとん	lợn lai 3 máu thương phẩm (LWD)
雑種強勢ざっしゅきょうせい	ưu thế lai (Heterosis)
採卵鶏さいらんけい・肉用鶏にくようけい	gà hướng trứng và gà hướng thịt (Broiler)

ウシの反はんすう胃い（4つの胃い）とニワトリの消化しょうか・卵形成らんけいせい

Dạ dày 4 túi của bò nhai lại và sinh lý tiêu hóa, tạo trứng ở gà

ウシは4つの胃いを持もつ反はんすう動物どうぶつです。最もっとも大おおきい「第一胃だいいちい（ルーメン・ミノ）」には無数むすうの微生物びせいぶつがすんでおり、植物しょくぶつの繊維せんい（セルロース）を発酵分解はっこうぶんかいして揮発性脂肪酸きはつせいしぼうさん（VFA：エネルギー源げん）を作つくり、胃内容物いないようぶつを口くちに戻もどして噛かみ直なおす「反はんすう」を行おこないます。

Bò là động vật nhai lại có 4 túi dạ dày. Túi lớn nhất là 'Dạ cỏ (túi thứ 1 / Rumen / Mino)' chứa vô số vi sinh vật giúp lên men phân giải chất xơ thực vật thành axit béo bay hơi (VFA cung cấp năng lượng), đồng thời bò ợ thức ăn lên miệng nhai lại để tiết nhiều nước bọt kiềm.

「第二胃だいにい（ハチノス）」は反はんすうを助たすけ、「第三胃だいさんい（センマイ）」は水分すいぶんを吸収きゅうしゅうし、「第四胃だいよんい（ギアラ）」が胃液いえきを出だす真胃しんいです。濃厚飼料過多のうこうしりょうかたでは第一胃だいいちいが酸性化さんせいかする「ルーメンアシドーシス」が起おきます。

'Dạ tổ ong (túi thứ 2 / Hachinosu)' hỗ trợ đẩy thức ăn nhai lại; 'Dạ lá sách (túi thứ 3 / Senmai)' có nhiều lá xếp chồng giúp ép hấp thụ nước và nghiền mịn; còn 'Dạ múi khế (túi thứ 4 / Giara)' tiết axit HCl và enzyme pepsin tiêu hóa nên gọi là dạ dày thực sự. Nếu cho ăn quá nhiều thức ăn tinh và thiếu cỏ thô, dạ cỏ sẽ bị chua hóa gây bệnh 'toan dạ cỏ (Rumen acidosis)'.

ニワトリには歯はがなく、食たべた飼料しりょうを「筋胃きんい（砂肝すなぎも）」の厚あつい筋肉きんにくとグリット（小石こいし）ですりつぶします。また、排卵はいらんされた卵黄らんおうが卵管らんかんを通とおって卵白らんぱくや卵殻らんかく（カラ）を作つくり産卵さんらんされるまでには「約やく24〜25時間じかん」かかります。

Gà không có răng mà dùng lớp cơ dày của 'dạ dày cơ (mề gà)' cùng sỏi nhỏ (grit) để nghiền nát hạt thức ăn. Quá trình tạo trứng từ khi lòng đỏ rụng khỏi buồng trứng đi qua ống dẫn trứng tạo lòng trắng, vỏ đá vôi cho đến khi đẻ ra ngoài mất 'khoảng 24–25 giờ'.

Điểm cần nhớ

ウシの第一胃だいいちい（ルーメン）は微生物発酵びせいぶつはっこうの場ば、第三胃だいさんい（センマイ）は水分吸収すいぶんきゅうしゅう、第四胃だいよんい（ギアラ）は胃液いえきを出だす真胃しんいである。
Ở bò: Dạ cỏ (số 1) lên men vi sinh vật; Dạ lá sách (số 3) hấp thụ nước; Dạ múi khế (số 4) tiết dịch vị tiêu hóa như dạ dày đơn.
粗飼料不足そしりょうぶそく・濃厚飼料過多のうこうしりょうかたになると、第一胃だいいちいのpHが低下ていかする「ルーメンアシドーシス」や第四胃変位だいよんいへんいが起おこりやすい。
Thiếu thức ăn thô và thừa thức ăn tinh làm giảm pH dạ cỏ gây bệnh toan dạ cỏ (Rumen acidosis) và lệch dạ múi khế.
ニワトリは筋胃きんい（砂肝すなぎも）で餌えさをすりつぶし、卵たまごは排卵はいらんから約やく24〜25時間じかんかけて形成けいせい・産卵さんらんされる。
Gà nghiền thức ăn bằng mề (dạ dày cơ), và quá trình hình thành 1 quả trứng mất khoảng 24–25 giờ.

Từ vựng	Nghĩa
反はんすう・第一胃だいいちい（ルーメン）	nhai lại và dạ cỏ (túi dạ dày thứ nhất)
第四胃だいよんい（真胃しんい）	dạ múi khế (dạ dày thực sự tiết dịch vị)
ルーメンアシドーシス	bệnh toan dạ cỏ (do ăn quá nhiều thức ăn tinh)
筋胃きんい（砂肝すなぎも）	dạ dày cơ (mề gà)

家畜かちくのバイタルサイン（体温たいおん・脈拍みゃくはく・呼吸数こきゅうすう）

Các chỉ số sinh tồn của vật nuôi (Thân nhiệt, Nhịp mạch, Nhịp thở)

健康けんこうな成畜せいちくの平熱へいねつ（直腸温ちょくちょうおん）は人間にんげんより高たかく、成牛せいぎゅうは「38.0〜39.5℃（約やく38.5℃）」、成豚せいとんは「38.5〜39.5℃（約やく39.0℃）」、ニワトリ（成鶏せいけい）は「41.0〜42.0℃（約やく41.5℃）」です。

Thân nhiệt bình thường (đo ở trực tràng) của vật nuôi trưởng thành cao hơn người: bò trưởng thành là '38,0–39,5°C (khoảng 38,5°C)', lợn trưởng thành là '38,5–39,5°C (khoảng 39,0°C)', và gà trưởng thành là '41,0–42,0°C (khoảng 41,5°C)'.

1分間ぷんかんの正常せいじょうな呼吸数こきゅうすうは成牛せいぎゅうで「15〜30回かい」、成豚せいとんで「10〜20回かい」程度ていどであり、暑熱しょねつストレスや発熱時はつねつじには著いちじるしく増加ぞうかします。

Nhịp thở bình thường trong 1 phút ở bò trưởng thành là '15–30 lần', ở lợn trưởng thành là '10–20 lần', và sẽ tăng vọt khi bị stress nhiệt mùa hè hoặc khi sốt.

また、1分間ぷんかんの正常脈拍数せいじょうみゃくはくすうは成牛せいぎゅうで「40〜80回かい（平均へいきん60〜70回かい）」、成豚せいとんで「60〜80回かい」です。ウシの検脈けんみゃくは尾おの付つけ根ねの裏側うらがわにある「尾動脈びどうみゃく」や下顎かがくの「外顎動脈がいがくどうみゃく」に指ゆびを当あてて測はかります。

Nhịp mạch bình thường trong 1 phút ở bò trưởng thành là '40–80 lần (trung bình 60–70 lần)', ở lợn trưởng thành là '60–80 lần'. Khi bắt mạch cho bò, người ta đặt ngón tay vào 'động mạch đuôi' ở mặt dưới gốc đuôi hoặc 'động mạch hàm ngoài' ở bờ dưới xương hàm dưới.

Điểm cần nhớ

平熱へいねつは成牛せいぎゅうが約やく38.5℃（38.0〜39.5℃）、成豚せいとんが約やく39.0℃、成鶏せいけいが約やく41.5℃（41〜42℃）である。
Thân nhiệt bình thường: Bò trưởng thành ~38,5°C (38,0–39,5°C), Lợn trưởng thành ~39,0°C, Gà trưởng thành ~41,5°C (41–42°C).
成牛せいぎゅうの正常呼吸数せいじょうこきゅうすうは毎分まいふん15〜30回かい、正常脈拍数せいじょうみゃくはくすうは毎分まいふん40〜80回かいである。
Ở bò trưởng thành, nhịp thở bình thường là 15–30 lần/phút và nhịp mạch bình thường là 40–80 lần/phút.
ウシの脈拍みゃくはくは尾根部腹側びこんぶふくそくの「尾動脈びどうみゃく」または下したあごの「外顎動脈がいがくどうみゃく」で測定そくていする。
Bắt mạch cho bò tại 'động mạch đuôi' (mặt dưới gốc đuôi) hoặc 'động mạch hàm ngoài' (dưới hàm).

Từ vựng	Nghĩa
直腸温ちょくちょうおん	nhiệt độ trực tràng (thân nhiệt chuẩn của gia súc)
呼吸数こきゅうすう・脈拍数みゃくはくすう	nhịp thở và nhịp mạch (trong 1 phút)
尾動脈びどうみゃく	động mạch đuôi (vị trí bắt mạch ở gốc đuôi bò)
外顎動脈がいがくどうみゃく	động mạch hàm ngoài

発情周期はつじょうしゅうき・発情徴候はつじょうちょうこう・人工授精じんこうじゅせいと妊娠期間にんしんきかん

Chu kỳ động dục, dấu hiệu động dục, thụ tinh nhân tạo và thời gian mang thai

ウシとブタの発情周期はつじょうしゅうきはともに「約やく21日にち（19〜22日にち）」です。ウシの発情持続時間はつじょうじぞくじかんは約やく15〜18時間じかんで、他ほかの牛うしに乗のりかかる、または乗のりかかられても逃にげずにじっと立たつ「乗駕許容じょうがきょよう（スタンディング発情はつじょう）」が最もっとも確実かくじつなサインです。

Chu kỳ động dục của cả bò và lợn đều là 'khoảng 21 ngày (19–22 ngày)'. Thời gian động dục của bò kéo dài khoảng 15–18 giờ; dấu hiệu chắc chắn nhất là bò đứng yên cho con khác nhảy lên lưng ('chịu đực / standing heat').

ウシは乗駕許容開始じょうがきょようかいしから12〜18時間後じかんご（AM-PMルール）に人工授精じんこうじゅせいします。液体窒素えきたいちっそ（−196℃）の凍結精液とうけつせいえきストローは「35〜38℃」の温湯おんとうで融解ゆうかいし、長手袋ながてぶくろを着つけて直腸膣法ちょくちょうちつほうで注入ちゅうにゅうします。

Bò rụng trứng sau khi kết thúc động dục khoảng 10–12 giờ, nên thời điểm thụ tinh nhân tạo tốt nhất là 12–18 giờ sau khi bắt đầu đứng yên chịu đực (phát hiện sáng thì phối chiều, phát hiện chiều thì phối sáng hôm sau: quy tắc AM-PM). Cọng tinh đông lạnh trong nitơ lỏng (−196°C) được giải đông trong nước ấm '35–38°C', người phối cắt ngắn móng tay, đeo găng dài bôi trơn và phối theo phương pháp trực tràng - âm đạo.

ブタは背中せなかを押おして動うごかない「許容姿勢きょようしせい」で授精適期じゅせいてっきを判断はんだんします。平均妊娠期間へいきんにんしんきかんはウシが「約やく280日にち（黒毛和種くろげわしゅは約やく285日にち）」、ブタが「約やく114日にち」、ニワトリの孵卵日数ふらんにっすうは「約やく21日にち」です。

Ở lợn nái, thời điểm phối giống thích hợp được xác định khi ấn tay lên lưng mà lợn đứng im bất động vểnh tai ('phản xạ đứng yên / back-pressure test dương tính'). Thời gian mang thai trung bình của bò là 'khoảng 280 ngày (bò Wagyu ~285 ngày; tính nhẩm: Tháng phối − 3, Ngày phối + 10)', của lợn là 'khoảng 114 ngày (3 tháng 3 tuần 3 ngày)', và thời gian ấp nở trứng gà là 'khoảng 21 ngày'.

Chu kỳ động dục, dấu hiệu động dục, thụ tinh nhân tạo và thời gian mang thai

Điểm cần nhớ

ウシ・ブタの発情周期はつじょうしゅうきは約やく21日にちであり、ウシは「乗駕許容じょうがきょよう」、ブタは背中せなかを押おして静止せいしする「許容姿勢きょようしせい」で適期てっきを見極みきわめる。
Chu kỳ động dục của bò và lợn là khoảng 21 ngày; bò nhận biết qua hành vi 'đứng yên chịu đực', lợn nhận biết qua 'phản xạ đứng im khi ấn lưng'.
ウシの凍結精液とうけつせいえき（−196℃保存ほぞん）は「35〜38℃」のぬるま湯ゆで融解ゆうかいし、乗駕許容後じょうがきょようご12〜18時間じかん（AM-PMルール）に授精じゅせいする。
Tinh bò đông lạnh (−196°C) được rã đông ở nước ấm 35–38°C và phối theo quy tắc AM-PM (12–18 giờ sau khi bắt đầu chịu đực).
平均妊娠期間へいきんにんしんきかんはウシが約やく280〜285日にち（月つき−3・日ひ＋10）、ブタが約やく114日にち、ニワトリの孵卵期間ふらんきかんは約やく21日にちである。
Thời gian mang thai của bò là ~280–285 ngày (Tháng − 3, Ngày + 10), của lợn là ~114 ngày, và thời gian ấp trứng gà là ~21 ngày.

Từ vựng	Nghĩa
発情周期はつじょうしゅうき・乗駕許容じょうがきょよう	chu kỳ động dục (21 ngày) và chịu đực (đứng yên cho con khác nhảy)
凍結精液とうけつせいえき・融解ゆうかい	tinh dịch đông lạnh (-196°C) và giải đông (ở 35–38°C)
直腸膣法ちょくちょうちつほう	phương pháp thụ tinh nhân tạo qua trực tràng - âm đạo
妊娠期間にんしんきかん	thời gian mang thai (Bò ~280 ngày, Lợn ~114 ngày)

Hiện trạng chăn nuôi, giống & sinh sản

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức

一般社団法人全国農業会議所農業特定技能2号評価試験テキスト（畜産農業全般） — https://asat-nca.jp/