VIENID Vào luyện thi

Trang chủ › Giáo trình › Vận tải ô tô

Quản lý sức khỏe, chống lái xe quá sức/uống rượu bia và cứu hộ khi tai nạn, thiên tai

Vận tải ô tô · 自動車運送業 · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

Phòng chống lái xe quá sức, ngủ gật và Hội chứng ngưng thở khi ngủ (SAS)

Theo Luật Giao thông đường bộ (Điều 66), pháp luật nghiêm cấm điều khiển phương tiện khi đang trong trạng thái có nguy cơ không thể lái xe bình thường do làm việc quá sức (Karō), bệnh tật, ảnh hưởng của thuốc hoặc các lý do khác.

Khi đang lái xe mà cảm thấy buồn ngủ dồn dập, uể oải, hoa mắt hoặc ngáp nhiều, tuyệt đối không được cố gượng chạy tiếp chỉ bằng ý chí hay đồ uống chứa caffeine, mà phải nhanh chóng đưa xe vào trạm dừng nghỉ SA/PA hoặc nơi đỗ xe an toàn để chợp mắt (Kamin) và nghỉ giải lao.

Đặc biệt, theo nhịp sinh học tự nhiên của con người (Circadian rhythm), khoảng từ nửa đêm về sáng (2 giờ ~ 4 giờ sáng) và sau bữa trưa (khoảng 2 giờ chiều) là khung giờ cơn buồn ngủ lên cao nhất và thường xuyên xảy ra tai nạn đâm đuôi xe do ngủ gật.

Ngoài ra, nếu ban đêm đã ngủ đủ số giờ nhưng ban ngày khi đang lái xe vẫn bị cơn buồn ngủ dữ dội ập đến, cần nghi ngờ mắc 'Hội chứng ngưng thở khi ngủ (SAS)' — căn bệnh làm ngừng thở nhiều lần trong lúc ngủ khiến giấc ngủ không sâu.

Khi có các triệu chứng như ngáy to, đau đầu khi thức dậy hoặc ngủ dậy vẫn mệt mỏi, tài xế cần sớm đi khám sàng lọc SAS và tuân thủ điều trị chuyên khoa (như dùng máy thở áp lực dương liên tục qua mũi CPAP).

Phòng chống lái xe quá sức, ngủ gật và Hội chứng ngưng thở khi ngủ (SAS)

Điểm cần nhớ


  • Nghiêm cấm lái xe khi có nguy cơ không thể lái xe bình thường do quá sức, bệnh tật hoặc tác dụng phụ của thuốc (Điều 66 Luật GTĐB)

  • Khi cảm thấy buồn ngủ không được cố gượng chạy tiếp mà phải dừng đỗ sớm ở nơi an toàn để chợp mắt, nghỉ giải lao

  • Nếu ngủ đủ giờ mà ban ngày vẫn buồn ngủ dữ dội thì phải đi khám sàng lọc và điều trị Hội chứng ngưng thở khi ngủ (SAS)
Từ vựngNghĩa
hội chứng ngưng thở khi ngủ (SAS)
lái xe ngủ gật
ngủ chợp mắt ngắn (để hồi phục tỉnh táo)
khám sàng lọc

Phòng ngừa tai nạn do nguyên nhân sức khỏe (Đột quỵ não, bệnh tim), dùng thuốc và khai báo sức khỏe

Nguyên nhân chính của các vụ 'Tai nạn do nguyên nhân sức khỏe (Kenkō kiin jiko)' — khi tài xế đột ngột mất ý thức hoặc mất khả năng điều khiển xe lúc đang lái — là các bệnh lý mạch máu não (nhồi máu não, xuất huyết não, xuất huyết dưới nhện) và bệnh lý tim mạch (nhồi máu cơ tim, đau thắt ngực, vỡ phình động mạch chủ...).

Để phát hiện sớm các bệnh lý nghiêm trọng này, doanh nghiệp phải tổ chức cho tài xế khám sức khỏe định kỳ mỗi năm 1 lần (2 lần/năm đối với người làm ca đêm), và khi có chỉ số huyết áp, đường huyết, mỡ máu bất thường thì phải cho đi khám lại, khám chuyên sâu và điều trị.

Nếu trước hoặc trong khi lái xe mà cảm thấy các dấu hiệu báo trước như: 'Đau tức hoặc đè nặng vùng ngực', 'Đau đầu dữ dội', 'Tê bì hoặc liệt một bên tay chân', 'Nói ngọng/líu lưỡi', 'Chóng mặt hoặc nhìn mờ/nhìn đôi', tài xế phải lập tức dừng xe ở nơi an toàn, báo cho Người quản lý vận hành và gọi cấp cứu 119.

Ngoài ra, trong các loại thuốc cảm cúm, thuốc viêm mũi dị ứng (thuốc phấn hoa), thuốc an thần/hỗ trợ giấc ngủ thường chứa thành phần gây buồn ngủ và làm giảm khả năng tập trung (như chất kháng histamine).

Khi đi khám bệnh hoặc mua thuốc tại hiệu thuốc, tài xế bắt buộc phải nói rõ với bác sĩ và dược sĩ rằng 'mình là tài xế lái xe chuyên nghiệp' để được kê loại thuốc không gây buồn ngủ; tuyệt đối không được lái xe sau khi uống thuốc có ghi khuyến cáo 'Cấm lái xe sau khi dùng'.

Điểm cần nhớ


  • Nguyên nhân chính của tai nạn do sức khỏe là đột quỵ não và bệnh tim; khám sức khỏe định kỳ (2 lần/năm với ca đêm) là cực kỳ quan trọng

  • Nếu thấy đau tức ngực, đau đầu dữ dội, tê liệt một bên người, nói ngọng thì phải lập tức dừng xe ở nơi an toàn và gọi 119

  • Khi khám/mua thuốc phải báo với bác sĩ, dược sĩ về công việc lái xe và tuyệt đối không uống thuốc gây buồn ngủ khi lái xe
Từ vựngNghĩa
tai nạn giao thông do nguyên nhân sức khỏe đột phát
bệnh lý mạch máu não (đột quỵ não)
bệnh lý tim mạch
khám sức khỏe định kỳ

Xóa bỏ tận gốc lái xe khi uống rượu bia (Phòng tránh cồn tồn dư hôm sau) và chống sốc nhiệt mùa hè

Theo Luật Giao thông đường bộ (Điều 65), hành vi điều khiển phương tiện khi trong người có cồn bị nghiêm cấm tuyệt đối; không chỉ bản thân người lái xe mà cả người giao xe, người cung cấp rượu bia và người ngồi cùng xe biết rõ tài xế đã uống rượu bia đều bị xử phạt hình sự và hành chính rất nặng.

Tốc độ gan phân giải cồn trong cơ thể tùy thuộc cơ địa từng người, nhưng nhìn chung để phân giải hết khoảng 20 gam cồn nguyên chất (tương đương 1 chai bia vừa 500 ml hoặc 1 bình rượu sake Nhật 180 ml) cần 'khoảng từ 4 giờ trở lên'.

Hơn nữa, trong khi ngủ tốc độ phân giải cồn chậm lại, nên nếu tối hôm trước uống rượu bia muộn hoặc uống nhiều thì đến sáng hôm sau cồn vẫn còn tồn dư trong cơ thể, bị máy đo nồng độ cồn phát hiện khi điểm danh trước ca và cấu thành vi phạm lái xe khi còn hơi cồn.

Vì vậy, vào ngày trước ca làm việc tài xế phải kiêng rượu bia hoặc quản lý nghiêm ngặt lượng uống và giờ ngừng uống; nếu có bất kỳ nghi ngờ nào còn cồn trong người thì tuyệt đối không được cầm lái mà phải báo cáo ngay cho công ty.

Ngoài ra, vào mùa hè khi bốc xếp hàng hoặc đang lái xe, 'Sốc nhiệt / Say nắng (Netchūshō)' gây chóng mặt, rối loạn ý thức có thể dẫn đến tai nạn nghiêm trọng; do đó phải thường xuyên bổ sung nước và muối khoáng (Natri) trước cả khi thấy khát, sử dụng điều hòa hợp lý và nghỉ ở nơi thoáng mát.

Điểm cần nhớ


  • Lái xe có cồn không chỉ xử phạt nặng tài xế mà phạt nặng cả người giao xe, người mời/bán rượu bia và người ngồi cùng xe

  • Để phân giải hết 1 chai bia vừa (500 ml) cần khoảng từ 4 giờ trở lên, và khi ngủ tốc độ phân giải cồn còn chậm hơn nữa

  • Để phòng chống sốc nhiệt mùa hè, phải thường xuyên bổ sung cả nước lẫn muối khoáng trước khi cảm thấy khát
Từ vựngNghĩa
lái xe sau khi uống rượu bia
say nguội / còn tồn dư cồn vào sáng hôm sau
sốc nhiệt / say nắng
bổ sung muối khoáng

Nghĩa vụ pháp lý khi xảy ra tai nạn giao thông (Dừng xe, cứu người bị thương, chống tai nạn thứ cấp, báo cảnh sát)

Khi chẳng may xảy ra tai nạn giao thông, Điều 72 Luật Giao thông đường bộ quy định 4 nghĩa vụ bắt buộc mà người lái xe phải thực hiện ngay lập tức theo đúng thứ tự ưu tiên.

Thứ nhất là 'Lập tức dừng việc điều khiển xe'; Thứ hai là 'Cứu hộ người bị thương (Ưu tiên số 1)'; Thứ ba là 'Thực hiện biện pháp phòng ngừa nguy hiểm trên đường (Chống tai nạn thứ cấp)'; Thứ tư là 'Báo cáo cho cảnh sát (Gọi 110)'.

Khi có người bị thương, cứu mạng người phải được đặt lên trên hết: gọi ngay xe cấp cứu (119) và tiến hành sơ cứu. Lúc này, trừ trường hợp có nguy cơ bị xe sau đâm bồi (tai nạn thứ cấp) hay cháy nổ, tuyệt đối không được tùy tiện xốc/di chuyển nạn nhân bị chấn thương mạnh ở vùng đầu hoặc cổ.

Để phòng ngừa tai nạn thứ cấp, tài xế bật đèn cảnh báo nguy hiểm (Hazard), đặt biển tam giác phản quang và ống pháo sáng ở phía sau xe để cảnh báo các xe đi tới, đồng thời nếu trên xe có hành khách thì hướng dẫn sơ tán đến nơi an toàn.

Dù là va quệt nhẹ hay chỉ thiệt hại tài sản, việc tự thỏa thuận riêng tại hiện trường mà không báo cảnh sát (110) là vi phạm pháp luật; tài xế cũng tuyệt đối không được tự ý hứa hẹn bồi thường (Jidan) tại chỗ mà phải liên lạc ngay với Người quản lý vận hành của công ty.

Điểm cần nhớ


  • Trình tự xử lý khi tai nạn: (1) Dừng xe → (2) Cứu người bị thương (gọi 119) → (3) Chống tai nạn thứ cấp → (4) Báo cảnh sát (gọi 110)

  • Không tùy tiện xốc/di chuyển nạn nhân bị chấn thương vùng đầu hoặc cổ trừ khi có nguy cơ tai nạn thứ cấp hay cháy nổ

  • Dù tai nạn nhỏ đến đâu cũng bắt buộc phải báo cảnh sát và Người quản lý vận hành; không tự ý thỏa thuận đền bù tại hiện trường
Từ vựngNghĩa
cứu hộ người bị thương
phòng ngừa tai nạn thứ cấp (tai nạn chồng tai nạn)
tai nạn chỉ gây thiệt hại tài sản
thỏa thuận dân sự / thương lượng bồi thường riêng

Sơ cứu và Cấp cứu hồi sức (Ép tim ngoài lồng ngực, sử dụng máy AED, phương pháp cầm máu)

Khi cứu hộ người bị thương, trước hết phải kiểm tra an toàn xung quanh rồi vỗ nhẹ vào vai nạn nhân, gọi to để kiểm tra xem 'còn tỉnh (có phản ứng) hay không'.

Nếu nạn nhân không phản ứng, hãy hô to gọi người xung quanh hỗ trợ 'gọi cấp cứu 119' và 'mang máy sốc tim tự động AED tới', sau đó quan sát cử động ngực và bụng trong vòng 10 giây xem nạn nhân còn 'thở bình thường' hay không.

Nếu nạn nhân không thở bình thường (hoặc thở ngáp cá), lập tức đặt hai bàn tay chồng lên nhau ở chính giữa ngực (nửa dưới xương ức) và thực hiện 'Ép tim ngoài lồng ngực (Kyōkotsu appaku)' liên tục với 'độ lún sâu khoảng 5 cm' và 'nhịp độ 100 ~ 120 lần/phút'.

Khi có máy AED, bật nguồn ngay và làm theo hướng dẫn bằng giọng nói của máy: dán chặt 2 miếng điện cực lên ngực trần của nạn nhân (phía trên ngực phải và phía dưới bên sườn ngực trái). Khi máy đang phân tích nhịp tim và khi bấm nút phóng điện sốc tim, phải đảm bảo không ai chạm vào người nạn nhân.

Ngoài ra, nếu nạn nhân bị chảy máu nhiều, thực hiện 'Phương pháp cầm máu ép trực tiếp (Chokusetsu appaku shiketsuhō)' bằng cách đặt gạc hoặc khăn sạch trực tiếp lên vết thương rồi dùng tay ấn mạnh giữ chặt cho đến khi bàn giao cho đội cấp cứu.

Điểm cần nhớ


  • Khi nạn nhân mất ý thức và không thở bình thường: gọi 119, nhờ lấy máy AED và bắt đầu ép tim ngoài lồng ngực ngay lập tức

  • Ép tim ngoài lồng ngực ở chính giữa ngực với 'độ sâu khoảng 5 cm' và nhịp độ '100 ~ 120 lần/phút' liên tục

  • Khi máy AED đang phân tích nhịp tim và phóng điện phải tránh xa người nạn nhân; khi chảy máu dùng phương pháp ấn trực tiếp cầm máu
Từ vựngNghĩa
ép tim ngoài lồng ngực
máy sốc tim tự động ngoài lồng ngực (AED)
phương pháp cầm máu ấn trực tiếp lên vết thương
sơ cứu ban đầu

Xử lý khẩn cấp khi xe chết máy kẹt trên đường ngang đường sắt hoặc khi cháy xe

Khi đi qua đường ngang đường sắt, bắt buộc phải dừng lại tạm thời trước vạch dừng, hạ cửa kính để nhìn bằng mắt và nghe bằng tai cả hai bên cũng như kiểm tra phía bên kia đường sắt có đủ chỗ cho xe thoát qua không; khi đang ở trong lòng đường sắt tuyệt đối không được chuyển số (Gear change) để tránh chết máy mà phải đi qua dứt khoát.

Nếu chẳng may xe bị sụp bánh hoặc hỏng chết máy không di chuyển được trong lòng đường ngang đường sắt, phải lập tức đưa hành khách (nếu có) sơ tán ra ngoài đường sắt, đồng thời bấm mạnh ngay vào 'Nút bấm khẩn cấp (Hijō oshi-botan)' gắn trên cột đường ngang để báo nguy hiểm cho tàu hỏa.

Trường hợp không có nút bấm khẩn cấp hoặc sau khi đã bấm nút, hãy lấy ngay 'Ống pháo sáng (Hatsuentō)' trang bị sẵn trên xe (hoặc vật tạo khói, vải đỏ) vừa chạy về phía tàu đang tiến tới vừa vẫy lớn để ra hiệu cho lái tàu phanh khẩn cấp.

Nếu đang đi qua đường sắt mà cần chắn (thanh chắn tàu) hạ xuống làm kẹt xe ở bên trong, tuyệt đối không được dừng lại chịu trận mà phải cho xe húc đẩy nâng thanh chắn lên để thoát hẳn ra ngoài đường sắt.

Ngoài ra, khi đang chạy mà phát hiện mùi khét hoặc khói báo hiệu cháy xe, phải lập tức dừng xe ở nơi an toàn, tắt máy, hướng dẫn hành khách sơ tán về phía đầu gió (Kazakami) an toàn, gọi cứu hỏa 119 và dùng bình chữa cháy trên xe dập lửa bước đầu trong phạm vi an toàn.

Điểm cần nhớ


  • Trước đường ngang đường sắt: dừng tạm thời, hạ kính nhìn và nghe kiểm tra an toàn; không chuyển số khi đang đi trên đường ray

  • Khi kẹt xe trên đường ray: sơ tán hành khách → bấm nút khẩn cấp (Hijō oshi-botan) → đốt pháo sáng (Hatsuentō) báo cho tàu hỏa

  • Nếu bị thanh chắn hạ xuống nhốt trong đường ray thì cho xe đẩy thanh chắn thoát ra ngoài; khi cháy xe thì sơ tán về phía đầu gió
Từ vựngNghĩa
nút bấm báo động khẩn cấp (tại đường ngang đường sắt)
thanh chắn đường ngang đường sắt
phía đầu gió (hướng gió thổi tới, không bị khói tạt vào)
chữa cháy ban đầu (bằng bình chữa cháy trên xe)

Hành động ứng phó khi xảy ra thiên tai: Động đất lớn, sóng thần, mưa lớn cục bộ, tuyết dày

Khi đang lái xe mà xảy ra động đất lớn (có cảnh báo động đất khẩn cấp hoặc rung lắc mạnh), tài xế phải tránh đánh lái gấp hay phanh gấp, bật đèn cảnh báo nguy hiểm (Hazard) để báo hiệu xung quanh, giảm tốc độ từ từ rồi tấp sát vào lề trái đường (trên cao tốc thì vào lề đường khẩn cấp) và dừng xe an toàn.

Sau khi dừng xe, tắt động cơ, ngồi chờ trong xe cho đến khi hết rung lắc đồng thời bật đài radio trên xe hoặc điện thoại thông minh để nắm thông tin chính xác về động đất, sóng thần và giao thông.

Trong trường hợp có cảnh báo sóng thần hoặc lệnh sơ tán buộc phải bỏ xe lại để đi bộ lên vùng đất cao, để không cản trở xe cứu hộ khẩn cấp (xe cứu hỏa, cấp cứu, lực lượng phòng vệ...), phải đỗ xe sát lề trái đường, tắt máy, đóng cửa kính, 'ĐỂ NGUYÊN CHÌA KHÓA TRÊN Ổ (hoặc để chìa khóa thông minh ở chỗ dễ thấy trong xe) và KHÔNG KHÓA CỬA XE' rồi mới đi sơ tán.

Đây là quy tắc cực kỳ quan trọng nhằm giúp cảnh sát hoặc lực lượng cứu hỏa đến sau có thể lái di chuyển chiếc xe đó đi chỗ khác để mở đường cho phương tiện cứu nạn khẩn cấp.

Ngoài ra, khi bị kẹt xe giữa trời tuyết rơi dày buộc phải ngồi chờ trong xe, nếu miệng ống xả (Muffler) bị tuyết lấp kín sẽ làm khí thải tràn ngược vào trong khoang xe gây tử vong do 'Ngộ độc khí CO (Carbon monoxide)'; vì vậy về nguyên tắc phải tắt máy, hoặc nếu buộc phải bật sưởi thì phải thường xuyên xúc sạch tuyết quanh ống xả và hé cửa thông gió.

Điểm cần nhớ


  • Khi có động đất lớn: tránh thao tác gấp, bật đèn Hazard, giảm tốc từ từ và đỗ sát vào lề trái đường

  • Khi phải bỏ xe lại để đi bộ sơ tán: đỗ sát bên trái, đóng kính, 'để nguyên chìa khóa trong xe và KHÔNG khóa cửa'

  • Khi chờ trong xe giữa trời tuyết dày: hết sức cảnh giác nguy cơ ngộ độc khí CO do tuyết lấp kín miệng ống xả
Từ vựngNghĩa
phương tiện lưu thông khẩn cấp (khi thiên tai)
cảnh báo sóng thần
ngộ độc khí CO (carbon monoxide)
ống xả khí thải (muffler)

Sức khỏe, chống quá sức & xử lý tai nạn

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức