VIENID Vào luyện thi

Trang chủ › Giáo trình › Chế biến thực phẩm

Kiến thức cơ bản về quản lý vệ sinh chung

Chế biến thực phẩm · 飲食料品製造業 · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

Hoạt động 5S và hệ thống sàn khô (Dry System)

Nền tảng quản lý vệ sinh trong nhà máy thực phẩm là hoạt động 5S. Seiri (Sàng lọc) là phân loại đồ cần thiết với đồ không cần thiết và vứt bỏ đồ thừa; Seiton (Sắp xếp) là đặt những thứ cần thiết vào đúng vị trí quy định để ai cũng lấy ra được ngay.

Seiso (Sạch sẽ) là dọn sạch rác bẩn đồng thời kiểm tra bất thường của máy móc; Seiketsu (Săn sóc) là duy trì tốt 3S (Seiri, Seiton, Seiso); và Shitsuke (Sẵn sàng/Rèn luyện) là tạo thói quen luôn tuân thủ đúng các quy tắc đã đề ra.

Ngoài ra, nhiều nhà máy áp dụng hệ thống sàn khô (Dry System) nhằm giữ sàn khu vực sản xuất luôn khô ráo. Không có nước đọng trên sàn giúp kìm hãm vi khuẩn và nấm mốc sinh sôi, đồng thời ngăn ngừa lây nhiễm chéo do nước bắn và tai nạn trượt ngã.

Điểm cần nhớ


  • 5S bao gồm 5 bước: Seiri (Sàng lọc), Seiton (Sắp xếp), Seiso (Sạch sẽ), Seiketsu (Săn sóc) và Shitsuke (Sẵn sàng).

  • Seiri là loại bỏ đồ không cần thiết; Seiton là bố trí đồ cần thiết ở nơi quy định để dễ lấy dễ cất.

  • Hệ thống sàn khô (Dry System) giữ sàn luôn khô ráo nhằm ngăn vi khuẩn phát triển, tránh bắn nước gây nhiễm bẩn và chống trượt ngã.
Từ vựngNghĩa
quản lý vệ sinh chung
sàng lọc và sắp xếp (Seiri - Seiton)
vệ sinh và duy trì sạch sẽ (Seiso - Seiketsu)
rèn luyện thói quen kỷ luật (Shitsuke)
hệ thống sàn khô (Dry System)

Quản lý thiết bị nhà xưởng và phân vùng vệ sinh (Zoning)

Nhà máy thực hiện phân vùng (Zoning) thành khu vực bẩn, khu vực bán sạch và khu vực sạch tùy theo mức độ vệ sinh. Tuyệt đối không được đi nguyên giày dép hay mặc nguyên trang phục từ khu vực bẩn sang khu vực sạch.

Khu vực sạch được quản lý áp suất dương (giữ áp suất không khí cao hơn bên ngoài) để khi mở cửa, không khí bẩn và côn trùng không tràn vào. Hệ thống thông gió và điều hòa giúp ngăn đọng sương và nấm mốc trên trần, còn ánh sáng đầy đủ giúp dễ phát hiện dị vật và vết bẩn.

Rãnh thoát nước phải được cọ rửa và khử trùng sau giờ làm việc; tránh xịt rửa bằng nước áp lực cao trong lúc đang sản xuất vì tia nước bắn sẽ làm nhiễm bẩn thực phẩm. Cần phát quang cỏ dại, dẹp vũng nước quanh nhà máy và dùng đèn bắt côn trùng hoặc bẫy dính để kiểm soát côn trùng, chuột bọ.

Thùng carton đựng nguyên liệu thường bám bụi đất, côn trùng và vi khuẩn nên không được mang vào khu vực sạch mà phải bóc mở tại phòng khui thùng (Kaikonshitsu) rồi chuyển sang thùng chứa chuyên dụng sạch.

Điểm cần nhớ


  • Không được di chuyển từ khu vực bẩn sang khu vực sạch khi vẫn mang cùng một đôi giày hoặc bộ đồ bảo hộ.

  • Khu vực sạch dùng áp suất dương để ngăn không khí bẩn và côn trùng xâm nhập, đồng thời cấm mang thùng carton vào.

  • Nghiêm cấm xịt rửa sàn và rãnh thoát nước bằng vòi áp lực cao khi đang sản xuất vì nước bắn sẽ gây lây nhiễm thứ cấp cho sản phẩm.
Từ vựngNghĩa
phân vùng vệ sinh (Zoning)
khu vực bẩn (ô nhiễm)
khu vực sạch
quản lý áp suất dương
hiện tượng đọng sương (ngưng tụ hơi nước)
phòng khui thùng (bóc dỡ bao bì ngoài)

Quản lý sức khỏe, trang phục tác nghiệp và quy trình vào xưởng

Trước ca làm phải kiểm tra sức khỏe; nếu bị tiêu chảy, nôn mửa, sốt hoặc có vết thương mưng mủ ở tay/ngón tay (nguy cơ chứa tụ cầu vàng) thì phải báo ngay cho người phụ trách và ngừng tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Xét nghiệm phân định kỳ cũng rất quan trọng để phát hiện người lành mang trùng.

Móng tay phải cắt ngắn, cấm sơn móng tay, đeo đồng hồ, nhẫn hay xịt nước hoa. Mặc đồ bảo hộ sạch không có cúc áo và không có túi ngoài, không mang đồ cá nhân vào xưởng, và chỉ dùng bút chuyên dụng liền khối có thể phát hiện bằng máy dò kim loại.

Chải tóc gọn trước khi đội lưới trùm tóc (hairnet) kín cả tai, đội mũ bảo hộ lên trên rồi soi gương kiểm tra (cấm dùng kẹp tóc). Đeo khẩu trang kín từ mũi đến cằm, lăn con lăn dính bụi và qua buồng thổi khí (air shower) để loại bỏ tóc rụng cùng bụi bẩn trước khi rửa tay vào xưởng.

Khi đi vệ sinh phải cởi áo bảo hộ, tạp dề, găng tay và đổi sang dép chuyên dụng của nhà vệ sinh. Không lau tay vào khăn đeo hông hay quần áo làm việc. Ủng đi làm cũng phải rửa sạch, khử trùng, phơi khô mỗi ngày và kiểm tra vết nứt.

Quản lý sức khỏe, trang phục tác nghiệp và quy trình vào xưởng

Điểm cần nhớ


  • Khi bị tiêu chảy, sốt hoặc có vết thương ở tay phải báo cáo cho người phụ trách trước khi làm việc và tham gia xét nghiệm phân định kỳ.

  • Mặc trang phục không cúc, không túi ngoài; trùm kín tóc bằng lưới trùm đầu và mũ bảo hộ rồi lăn bụi bằng con lăn dính.

  • Trước khi vào nhà vệ sinh phải cởi bỏ áo bảo hộ, tạp dề, găng tay và bắt buộc đổi sang giày dép chuyên dụng cho nhà vệ sinh.
Từ vựngNghĩa
người lành mang trùng (mang khuẩn nhưng không có triệu chứng)
xét nghiệm phân định kỳ
lưới trùm tóc (hairnet)
con lăn dính bụi
buồng thổi khí sạch (air shower)

Rửa tay hợp vệ sinh và cách sử dụng găng tay dùng một lần

Bắt buộc phải rửa tay trước khi vào khu sản xuất, sau khi đi vệ sinh, sau khi chạm vào thịt sống, rác hoặc vật bẩn, và khi chuyển sang công việc khác. Chỉ rửa bằng nước sẽ không sạch vi khuẩn và virus nên phải dùng xà phòng rửa tay.

Đầu ngón tay, kẽ móng tay, quanh ngón cái, kẽ các ngón tay và cổ tay là những chỗ rất dễ sót chất bẩn. Phương pháp rửa tay 2 lần (tạo bọt xà phòng chà kỹ rồi xả sạch dưới vòi nước chảy, lặp lại 2 lần liên tiếp) mang lại hiệu quả loại bỏ mầm bệnh rất cao.

Để tay vừa rửa không bị tái nhiễm bẩn, cần dùng vòi nước cảm ứng hoặc gạt bằng khuỷu tay/bàn đạp chân, và lau khô hoàn toàn bằng khăn giấy dùng một lần (không dùng khăn vải dùng chung). Sau đó xịt cồn sát khuẩn lên bàn tay đã khô và xoa đều đến khi khô hẳn.

Trước khi đeo găng tay dùng một lần cũng bắt buộc phải rửa sạch và sát khuẩn tay. Nếu găng tay bị rách, bị bẩn trong lúc làm việc hoặc khi đổi sang công đoạn khác thì phải thay găng tay mới ngay lập tức.

Điểm cần nhớ


  • Rửa tay 2 lần (chà xà phòng và xả nước chảy lặp lại 2 lần) giúp giảm thiểu vi khuẩn và virus một cách hiệu quả.

  • Sau khi rửa tay, phải lau khô hoàn toàn bằng khăn giấy dùng một lần rồi mới xịt cồn sát khuẩn.

  • Rửa sạch tay trước khi đeo găng tay và thay găng mới ngay khi bị rách, bị bẩn hoặc khi chuyển đổi công việc.
Từ vựngNghĩa
rửa tay hợp vệ sinh
rửa tay 2 lần (lặp lại xà phòng và xả nước 2 lần)
tái nhiễm bẩn
khăn giấy dùng một lần
găng tay dùng một lần

Rửa và khử trùng dụng cụ cùng quản lý nguyên liệu, sản phẩm

Máy móc và dụng cụ được xử lý theo trình tự: Rửa bằng chất tẩy rửa (dùng nước ấm 40–60°C để làm tan vết dầu mỡ) -> Xả sạch bằng nước chảy -> Khử trùng -> Làm khô và cất giữ nơi sạch. Máy thái hoặc máy chiết rót phải tháo rời để cọ rửa và kiểm tra gioăng cao su xem có bị lão hóa hay mốc không.

Pha loãng natri hypoclorit đúng nồng độ quy định và xả sạch bằng nước uống được sau khi ngâm khử trùng (không pha bằng nước sôi và không ngâm kim loại quá lâu). Thớt, dao, dụng cụ vệ sinh và khăn lau phải phân biệt màu sắc theo từng mục đích sử dụng để chống lây nhiễm chéo.

Nước dùng trong nhà máy phải là nước đạt chuẩn uống được và phải kiểm tra, ghi chép nồng độ clo dư hằng ngày. Khi nhập nguyên liệu phải đối chiếu với bản tiêu chuẩn nguyên liệu để kiểm tra nhiệt độ, rách bao bì, mùi lạ; nếu bất thường phải tạm giữ và báo cáo.

Bảo quản lạnh ở 10°C trở xuống, đông lạnh ở −15°C trở xuống với lượng chứa không quá 70% dung tích kho và tuân thủ nhập trước xuất trước (FIFO). Thực phẩm rơi xuống sàn phải bỏ vào thùng hủy chuyên dụng rồi rửa tay; khi thấy lỗi in hạn sử dụng hoặc nhiệt độ bất thường phải dừng máy ngay và báo cáo.

Điểm cần nhớ


  • Xử lý dụng cụ theo đúng thứ tự: Rửa bằng xà phòng -> Xả nước -> Khử trùng -> Làm khô, và phân loại màu sắc theo mục đích dùng.

  • Bảo quản lạnh từ 10°C trở xuống, đông lạnh từ −15°C trở xuống, tuân thủ nguyên tắc nhập trước xuất trước và ghi chép nhiệt độ.

  • Sản phẩm rơi xuống sàn không được dùng lại mà phải bỏ vào thùng riêng; khi phát hiện lỗi in ấn hoặc nhiệt độ bất thường phải báo cáo ngay.
Từ vựngNghĩa
tháo rời máy móc để cọ rửa
phân loại theo màu sắc
nồng độ clo dư
bản tiêu chuẩn kỹ thuật nguyên liệu
nhập trước - xuất trước (FIFO)

Tài liệu tham khảo chính thức