Đọc bản vẽ và dụng cụ đo

製図せいず・測定器そくていき

Chế tạo công nghiệp - Cơ khí & Điện tử · 製造分野 · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

機械製図きかいせいずの基本きほん（第三角法だいさんかくほうと線せんの種類しゅるい）

Cơ bản về bản vẽ cơ khí (Phép chiếu góc thứ ba và các loại nét vẽ)

JISの機械製図きかいせいずで通常用つうじょうもちいられる投影法とうえいほうは「第三角法だいさんかくほう」で、正面図しょうめんずの上うえに平面図へいめんず、右みぎに右側面図みぎそくめんずを配置はいちします。

Trong bản vẽ cơ khí JIS, phép chiếu thông dụng là 'Phép chiếu góc thứ ba' (Daisankakuhou): hình chiếu bằng đặt trên hình chiếu đứng, hình chiếu cạnh phải đặt bên phải.

物体ぶったいの見みえる外形がいけいは「太ふとい実線じっせん（外形線がいけいせん）」で描えがき、見みえない部分ぶぶんの形かたち（かくれ線せん）は「破線はせん」で表あらわします。

Đường bao thấy được của vật thể vẽ bằng 'nét liền đậm', còn phần khuất không nhìn thấy vẽ bằng 'nét đứt' (Hasen).

円えんの中心ちゅうしんや対称たいしょうの軸じく（中心線ちゅうしんせん）は、「細ほそい一点鎖線いってんさせん」で表あらわします。

Đường tâm của hình tròn hoặc trục đối xứng được biểu diễn bằng 'nét gạch chấm mảnh' (Ittensasen).

寸法線すんぽうせんと寸法補助線すんぽうほじょせんはどちらも「細ほそい実線じっせん」で描えがき、断面図だんめんずの切断面せつだんめんに引ひく斜ななめの細ほそい線せんを「ハッチング」といいます。

Đường kích thước và đường gióng kích thước đều vẽ bằng 'nét liền mảnh'; các đường gạch chéo mảnh trên mặt cắt gọi là 'Hatching' (gạch mặt cắt).

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】JISの機械製図きかいせいずでは「第三角法だいさんかくほう」を用もちい、寸法線すんぽうせんと寸法補助線すんぽうほじょせんはどちらも「細ほそい実線じっせん」で描えがく。
(○ Đúng) Bản vẽ cơ khí JIS dùng 'Phép chiếu góc thứ ba', đường kích thước và đường gióng kích thước đều vẽ bằng 'nét liền mảnh'.
【×誤あやまり】見みえない部分ぶぶんを「太ふとい実線じっせん」で表あらわしたり、中心線ちゅうしんせんを「太ふとい実線じっせん」で表あらわすのは誤あやまり（かくれ線せんは破線はせん、中心線ちゅうしんせんは細ほそい一点鎖線いってんさせん）。
(× Sai) Vẽ phần khuất bằng 'nét liền đậm' hoặc vẽ đường tâm bằng 'nét liền đậm' là SAI (phần khuất dùng nét đứt, đường tâm dùng nét gạch chấm mảnh).
【×誤あやまり】断面図だんめんずの切断面せつだんめんに引ひかれる斜ななめの細ほそい線せんを「中心線ちゅうしんせん」というのは誤あやまり（正ただしくは「ハッチング」）。
(× Sai) Gọi các đường gạch chéo mảnh trên mặt cắt của hình cắt là 'đường tâm' là SAI (đúng phải là 'Hatching' - đường gạch mặt cắt).

Từ vựng	Nghĩa
第三角法だいさんかくほう	phép chiếu góc thứ ba
外形線がいけいせん	đường bao ngoài (nét liền đậm)
破線はせん	nét đứt (đường khuất)
一点鎖線いってんさせん	nét gạch chấm mảnh (đường tâm)
ハッチング	đường gạch mặt cắt (Hatching)

寸法記号すんぽうきごう（φ・R・C）と寸法公差すんぽうこうさ・はめあい

Ký hiệu kích thước (φ, R, C), dung sai và lắp ghép

図面ずめんに「φ20」と書かかれているときは円えんの直径ちょっけいが20mm、「R5」は半径はんけい5mmの丸まるみを表あらわしています。

Trên bản vẽ, ký hiệu 'φ20' biểu thị đường kính hình tròn là 20 mm, còn 'R5' biểu thị góc bo tròn có bán kính 5 mm.

「C2」と書かかれているときは、45°の面取めんとりで隣となり合あう二ふたつの面めんに沿そった寸法すんぽうがそれぞれ2mmであることを表あらわします。

Ký hiệu 'C2' biểu thị vát mép góc 45° với kích thước dọc theo hai cạnh kề nhau mỗi cạnh là 2 mm.

「φ20±0.1」と書かかれているとき、許容きょようされる直径ちょっけいの範囲はんいは19.9mm以上いじょう、20.1mm以下いかです。

Khi bản vẽ ghi 'φ20±0.1', phạm vi đường kính cho phép đạt yêu cầu là từ 19,9 mm trở lên đến 20,1 mm trở xuống.

穴あなと軸じくの「はめあい」において、穴あなより軸じくの方ほうが大おおきく圧入あつにゅうなどでしっかり固定こていするものを「しまりばめ」といいます。

Trong lắp ghép giữa lỗ và trục, trường hợp đường kính trục lớn hơn lỗ và phải ép chặt để cố định các chi tiết gọi là 'Lắp chặt' (Shimaribame).

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】「φ20」は直径ちょっけい20mm、「R5」は半径はんけい5mmの丸まるみ、「C2」は45°で2mmの面取めんとりを表あらわす。
(○ Đúng) 'φ20' là đường kính 20 mm, 'R5' là bo tròn bán kính 5 mm, còn 'C2' là vát mép 45° kích thước 2 mm.
【○正ただしい】「φ20±0.1」の許容範囲きょようはんいは19.9mm以上いじょう〜20.1mm以下いかである。
(○ Đúng) Với ký hiệu 'φ20±0.1', phạm vi đường kính cho phép là từ 19,9 mm đến 20,1 mm.
【○正ただしい】穴あなより軸じくが大おおきく圧入あつにゅうなどで固定こていするはめあいを「しまりばめ」という（すきまがあるのは「すきまばめ」）。
(○ Đúng) Lắp ghép mà trục lớn hơn lỗ và cố định chặt bằng cách ép vào gọi là 'Lắp chặt' (Shimaribame).

Từ vựng	Nghĩa
直径ちょっけい	đường kính (φ)
半径はんけい	bán kính (R)
面取めんとり	vát mép (C)
許容範囲きょようはんい	phạm vi cho phép (dung sai)
しまりばめ	lắp chặt (lắp có độ dôi)

ノギスと外側そとがわマイクロメータの測定そくてい

Đo bằng thước cặp (Vernier Caliper) và panme đo ngoài (Micrometer)

ノギスは外径がいけい・内径ないけい・深ふかさ・段差だんさを測定そくていする器具きぐで、本尺ほんしゃくの読よみと副尺ふくしゃく（バーニヤ）の読よみを足たして読よみ取とります。

Thước cặp (Nogisu) dùng để đo đường kính ngoài, đường kính trong, chiều sâu và bậc; giá trị đo bằng số đọc thước chính cộng số đọc thước phụ.

例たとえば最小読取値さいしょうよみとりち0.05mmのノギスで、本尺ほんしゃくが23mm、副尺ふくしゃくが0.35mmで合あっているとき、測定値そくていちは23.35mmです。

Ví dụ: thước cặp có độ chia nhỏ nhất 0,05 mm, thước chính đọc được 23 mm và vạch thước phụ trùng ở 0,35 mm thì giá trị đo là 23,35 mm.

最小目盛さいしょうめもり0.01mmの外側そとがわマイクロメータでは、スリーブの読よみ（例れい：7.5mm）とシンブルの読よみ（例れい：0.23mm）を足たして7.73mmと読よみます。

Với panme đo ngoài có độ chia 0,01 mm, khi ống cố định (Sleeve) chỉ 7,5 mm và ống xoay (Thimble) chỉ 0,23 mm thì giá trị đo là 7,5 + 0,23 = 7,73 mm.

マイクロメータでラチェットストップを使つかう理由りゆうは、測定力そくていりょくを一定いっていにして測定誤差そくていごさを防ふせぐためです。

Lý do sử dụng núm vặn cóc (Ratchet stop) trên panme là để giữ lực đo không đổi, tránh sai số do vặn quá chặt.

Đo bằng thước cặp (Vernier Caliper) và panme đo ngoài (Micrometer)

Điểm cần nhớ

【×誤あやまり】ノギスで回路かいろの電圧でんあつ・電流でんりゅう・電気抵抗でんきていこうを測定そくていできるというのは誤あやまり（ノギスは長ながさや径けいを測ほかる）。
(× Sai) Nói thước cặp (Nogisu) dùng để đo điện áp, dòng điện và điện trở là SAI (thước cặp dùng để đo kích thước chiều dài, đường kính, độ sâu).
【○正ただしい】本尺ほんしゃく23mm＋副尺ふくしゃく0.35mm＝23.35mm、スリーブ7.5mm＋シンブル0.23mm＝7.73mmと両数値りょうすうちを足たす。
(○ Đúng) Khi đọc thước cặp (23 mm + 0,35 mm = 23,35 mm) và panme (7,5 mm + 0,23 mm = 7,73 mm), ta cộng hai số đọc lại với nhau.
【×誤あやまり】マイクロメータのラチェットストップは強つよく締しめ付つけるためではなく、測定力そくていりょくを一定いっていにするために使つかう。
(× Sai) Nói dùng núm vặn cóc (Ratchet stop) của panme để siết trục thật chặt làm tăng sai số là SAI (dùng để giữ lực đo ổn định).

Từ vựng	Nghĩa
ノギス	thước cặp (Nogisu)
本尺ほんしゃく・副尺ふくしゃく	thước chính và thước phụ
外側そとがわマイクロメータ	panme đo ngoài
ラチェットストップ	núm vặn cóc (Ratchet stop)
測定力そくていりょく	lực đo

ダイヤルゲージ・ハイトゲージ・限界げんかいプラグゲージ

Đồng hồ so (Dial gauge), Thước đo cao (Height gauge) và Dưỡng kiểm lỗ

ダイヤルゲージは、回転かいてんする軸じくの振ふれや平面へいめんの平行度へいこうどなどを、基準きじゅんからの微小びしょうな差さ（変位へんい）として読よみ取とる測定器そくていきです。

Đồng hồ so (Dial gauge) dùng để đo độ đảo của trục quay hoặc độ song song, độ phẳng của bề mặt thông qua độ lệch nhỏ so với chuẩn.

ハイトゲージは、精密せいみつな平たいらな台だいである定盤じょうばんの上うえで、工作物こうさくぶつの高たかさを測はかったりけがき作業さぎょうをしたりするときに使つかいます。

Thước đo cao (Height gauge) được đặt trên bàn máp phẳng chuẩn (Jouban) để đo chiều cao của phôi hoặc vạch dấu.

限界げんかいプラグゲージは、穴あなの寸法すんぽうが公差内こうさないに入はいっているかを調しらべる検査具けんさぐで、通とおり側がわと止とまり側がわがあります。

Dưỡng trụ giới hạn (Limit plug gauge) dùng để kiểm tra đường kính lỗ có nằm trong dung sai hay không, gồm đầu Qua (GO) và đầu Không qua (NO-GO).

限界げんかいプラグゲージで穴あなを検査けんさするとき、「通とおり側がわが通とおり、止とまり側がわが通とおらない」状態じょうたいが合格ごうかくです。

Khi kiểm tra lỗ bằng dưỡng trụ giới hạn, trạng thái đạt chuẩn là 'đầu Qua (GO) đi lọt và đầu Không qua (NO-GO) không đi lọt'.

Điểm cần nhớ

【×誤あやまり】ダイヤルゲージを部品ぶひんの重おもさを測はかるために使つかうというのは誤あやまり（軸じくの振ふれや平行度へいこうどを測はかる）。
(× Sai) Nói đồng hồ so (Dial gauge) dùng để cân trực tiếp trọng lượng chi tiết là SAI (dùng để đo độ đảo trục và độ song song).
【×誤あやまり】ハイトゲージの用途ようとを回転軸かいてんじくの振ふれ測定そくていというのは誤あやまり（定盤上じょうばんじょうで高たかさを測はかる）。
(× Sai) Nói công dụng chính của thước đo cao (Height gauge) là áp vào trục đang quay để đo độ đảo là SAI (dùng đo chiều cao trên bàn máp).
【○正ただしい】限界げんかいプラグゲージの検査けんさでは、「通とおり側がわが通とおり、止とまり側がわが通とおらない」とき合格ごうかくとなる。
(○ Đúng) Khi kiểm tra lỗ bằng dưỡng trụ giới hạn, lỗ đạt yêu cầu khi 'đầu GO đi qua và đầu NO-GO không đi qua'.

Từ vựng	Nghĩa
ダイヤルゲージ	đồng hồ so (Dial gauge)
ハイトゲージ	thước đo cao (Height gauge)
定盤じょうばん	bàn máp (bàn rà chuẩn)
限界げんかいプラグゲージ	dưỡng trụ giới hạn kiểm lỗ
通とおり側がわ・止とまり側がわ	đầu Qua (GO) và đầu Không qua (NO-GO)

精密測定せいみつそくていの標準温度ひょうじゅんおんど（20℃）と単位換算たんいかんさん

Nhiệt độ tiêu chuẩn đo lường (20°C) và quy đổi đơn vị độ dài

金属きんぞくは温度おんどが上あがると熱膨張ねつぼうちょうして寸法すんぽうが変かわるため、JISなどの規格きかくで定さだめられた精密測定せいみつそくていの標準温度ひょうじゅんおんどは「20℃」です。

Vì kim loại giãn nở vì nhiệt làm thay đổi kích thước, nhiệt độ tiêu chuẩn cho đo lường chính xác theo quy định JIS là '20°C'.

加工直後かこうちょくごで熱あつい工作物こうさくぶつを測はかるときは、指定していの測定条件そくていじょうけんに合あわせ、工作物こうさくぶつの温度おんどが安定あんていしてから測定そくていします。

Khi cần đo chính xác phôi vừa gia công xong còn đang nóng, phải chờ nhiệt độ phôi ổn định theo điều kiện đo quy định rồi mới đo.

長ながさの単位たんい「μm（マイクロメートル）」は1mmの1000分ぶんの1であり、1mm＝1000μm（0.001mm＝1μm）です。

Đơn vị độ dài micromet (μm) bằng 1/1000 milimet: 1 mm = 1000 μm (hay 0,001 mm = 1 μm).

したがって、0.01mmは10μm、0.05mmは50μm（5μmではない）に等ひとしくなります。

Do đó, 0,01 mm = 10 μm và 0,05 mm = 50 μm (chứ không phải 5 μm).

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】JIS規格きかくで定さだめられている寸法測定すんぽうそくていの標準温度ひょうじゅんおんどは「20℃」である。
(○ Đúng) Nhiệt độ tiêu chuẩn khi đo kích thước được quy định trong tiêu chuẩn JIS là '20°C'.
【○正ただしい】加工直後かこうちょくごで熱あつい工作物こうさくぶつは、すぐ測はからずに温度おんどが安定あんていしてから精密測定せいみつそくていする。
(○ Đúng) Phôi vừa gia công xong còn nóng không được đo ngay mà phải đợi nhiệt độ ổn định theo điều kiện quy định rồi mới đo.
【×誤あやまり】長ながさの単位換算たんいかんさんで「0.05mm＝5μm」というのは誤あやまり（1mm＝1000μmなので、0.05mm＝50μm）。
(× Sai) Quy đổi đơn vị '0,05 mm = 5 μm' là SAI (vì 1 mm = 1000 μm nên 0,05 mm phải bằng 50 μm).

Từ vựng	Nghĩa
標準温度ひょうじゅんおんど	nhiệt độ tiêu chuẩn
熱膨張ねつぼうちょう	sự giãn nở vì nhiệt
マイクロメートル	micromet (μm)
単位換算たんいかんさん	quy đổi đơn vị

Bản vẽ & đo lường

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức

製造分野特定技能1号評価試験（経済産業省・JAIM） — https://www.jaim-skill.or.jp/exam/about-ssw1/
製造分野特定技能評価試験試験基準（別紙） — https://www.jaim-skill.or.jp/assets/files/exam/top/exam_criteria.pdf