Gia công cơ khí và kim loại

機械加工きかいかこう・金属加工きんぞくかこう

Chế tạo công nghiệp - Cơ khí & Điện tử · 製造分野 · Bài học do Tokutei Pass tự biên soạn dựa trên giáo trình chính thức; không sao chép nguyên văn.

工作機械こうさくきかいの特徴とくちょう（旋盤せんばん・フライス盤ばん・NC・マシニングセンタ）

Đặc điểm máy công cụ (Máy tiện, Máy phay, Máy NC, Trung tâm gia công)

旋盤せんばんは、工作物こうさくぶつを回転かいてんさせ、固定こていした刃物はもの（バイト）を当あてて円筒えんとうの外径がいけいや穴あな（内径ないけい）などを削けずる工作機械こうさくきかいです。

Máy tiện (Senban) làm quay phôi và cho dao tiện (Baito) đứng yên tì vào để cắt gọt mặt trụ ngoài hoặc lỗ mặt trong.

フライス盤ばんは、刃物はもの（フライスやエンドミル）を高速回転こうそくかいてんさせ、テーブルに固定こていした工作物こうさくぶつを動うごかして平面へいめんや溝みぞを削けずります。

Máy phay (Furaisuban) làm quay dao cắt nhiều lưỡi ở tốc độ cao và di chuyển bàn máy có kẹp phôi để phay mặt phẳng hoặc rãnh.

NC（数値制御すうちせいぎょ）工作機械こうさくきかいは、数値すうちで書かかれたプログラムによって工具こうぐや工作物こうさくぶつの動うごきを自動制御じどうせいぎょして加工かこうします。

Máy công cụ NC (điều khiển số) tự động điều khiển chuyển động của dao và phôi theo chương trình được viết bằng các con số.

マシニングセンタは、自動工具交換装置じどうこうぐこうかんそうち（ATC）を持もち、フライス削けずりや穴あなあけ・ねじ立たてなど多種類たしゅるいの加工かこうを1台だいで行おこないます。

Trung tâm gia công (Machining center) có bộ thay dao tự động (ATC), thực hiện được nhiều nguyên công như phay, khoan, taro ren trên cùng 1 máy.

Đặc điểm máy công cụ (Máy tiện, Máy phay, Máy NC, Trung tâm gia công)

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】旋盤せんばんは「工作物こうさくぶつを回転かいてんさせてバイトを当あてる」、NC工作機械こうさくきかいは「数値すうちプログラムで自動制御じどうせいぎょする」。
(○ Đúng) Máy tiện 'quay phôi và tì dao tiện vào cắt', còn máy công cụ NC 'điều khiển tự động bằng chương trình số'.
【×誤あやまり】フライス盤ばんを「工作物こうさくぶつを高速回転こうそくかいてんさせて固定こていした刃物はものを当あてる」というのは誤あやまり（回転かいてんするのは刃物はもの）。
(× Sai) Nói máy phay 'quay phôi tốc độ cao và áp dao cố định vào' là SAI (máy phay làm quay dao cắt, không phải quay phôi).
【×誤あやまり】マシニングセンタを「工具自動交換機能こうぐじどうこうかんきのうがなく手動しゅどうで穴あなあけだけを行おこなう機械きかい」というのは誤あやまり。
(× Sai) Nói trung tâm gia công (Machining center) không có chức năng tự động thay dao và chỉ khoan lỗ bằng tay là SAI.

Từ vựng	Nghĩa
旋盤せんばん	máy tiện (Senban)
バイト	dao tiện (Baito)
フライス盤ばん	máy phay
数値制御すうちせいぎょ	điều khiển số (NC)
マシニングセンタ	trung tâm gia công (Machining center)

切削油剤せっさくゆざい・切きりくず処理しょり・工具摩耗こうぐまもうとバリ取とり

Dầu cắt gọt, xử lý phoi, mòn dao và làm sạch ba via (Deburring)

切削油せっさくゆを使つかう主おもな目的もくてきは、摩擦まさつや熱ねつを減へらし、工具こうぐの摩耗まもうを防ふせいで切きりくずを洗あらい流ながすことです（水溶性切削油剤すいようせいせっさくゆざいは指定していの方法ほうほうで濃度のうどを測定そくてい・管理かんりします）。

Mục đích chính của dầu cắt gọt là giảm ma sát và nhiệt, chống mòn dao và rửa trôi phoi (dầu cắt pha nước phải đo và quản lý nồng độ trong khoảng quy định).

旋盤せんばんなどで加工かこうした後あとの切きりくずは鋭利えいりで熱あついため、素手すでで触さわらず機械きかいを止とめてからブラシやフックで取とり除のぞきます。

Phoi sau khi tiện rất sắc và nóng nên tuyệt đối không chạm tay trần mà phải dừng máy rồi dùng chổi quét hoặc móc kéo để lấy ra.

切削工具せっさくこうぐの摩耗まもうが進すすむと加工面かこうめんが粗あらくなり異常音いじょうおんやバリが出でやすくなるため、機械きかいを安全あんぜんに停止ていしして手順てじゅんに従したがい工具こうぐを交換こうかんします。

Khi dao cắt bị mòn sẽ làm bề mặt gia công bị nhám, dễ phát sinh ba via và tiếng kêu lạ; cần dừng máy an toàn để kiểm tra và thay dao theo quy trình.

加工後かこうごの工作物こうさくぶつに残のこる「バリ」はケガや組立不良くみたてふりょうの原因げんいんになるため、バリ取とり作業さぎょうで確実かくじつに除去じょきょします。

Phần rìa sắc 'ba via' (Bari) còn sót lại trên phôi sau gia công dễ gây đứt tay và lỗi lắp ráp nên phải được khử bỏ hoàn toàn.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】切削油せっさくゆは摩擦まさつや熱ねつを減へらし工具摩耗こうぐまもうを防ふせぐ。水溶性切削油剤すいようせいせっさくゆざいは指定方法していほうほうで濃度のうどを測定そくていし範囲内はんいないに管理かんりする。
(○ Đúng) Dầu cắt gọt giúp giảm ma sát, hạ nhiệt, chống mòn dao và cuốn trôi phoi; dầu cắt pha nước phải đo và duy trì nồng độ đúng quy định.
【○正ただしい】切きりくずは機械きかいを止とめてからブラシやフックで取とり除のぞき、加工後かこうごの鋭利えいりな「バリ」は確実かくじつに除去じょきょする。
(○ Đúng) Phải dừng máy rồi mới dùng chổi hoặc móc lấy phoi ra; ba via sắc nhọn sau gia công phải được làm sạch hoàn toàn.
【×誤あやまり】切削工具せっさくこうぐが摩耗まもうすると仕上しあげ面めんが鏡かがみのように滑なめらかになりバリが出でにくくなるというのは誤あやまり。
(× Sai) Nói khi dao cắt bị mòn thì bề mặt gia công sẽ bóng mịn như gương và ít ba via hơn là SAI (mòn dao làm mặt cắt thô nhám).

Từ vựng	Nghĩa
切削油せっさくゆ	dầu cắt gọt
切きりくず	phoi cắt
摩耗まもう	mài mòn (mòn dao)
バリ取とり	làm sạch ba via (Deburring)

研削盤けんさくばんの砥石交換といしこうかんとプレス加工かこうの安全あんぜん

Thay đá máy mài và an toàn gia công dập (Press)

研削盤けんさくばん（グラインダー）で砥石といしを交換こうかんした後あとは、安全あんぜんカバーを付つけて規定時間以上きていじかんいじょうの試運転しうんてんを行おこない、異常いじょうがないか確認かくにんします。

Sau khi thay đá mài trên máy mài (Grinder), phải lắp nắp che an toàn và cho chạy thử đủ thời gian quy định để xác nhận không có bất thường.

「プレス加工かこう」とは、金型かながたの間あいだに金属きんぞくの板いたを入いれ、強つよい圧力あつりょくをかけて打うち抜ぬきや曲まげなどの成形せいけいを行おこなう加工法かこうほうです。

'Gia công dập' (Press) là phương pháp đặt tấm kim loại vào giữa hai nửa khuôn và dùng lực ép lớn để đột lỗ, cắt hình hoặc uốn cong.

プレス機械きかいで作業さぎょうするときは、両手操作式りょうてそうさしきや光線式こうせんしきなどの安全装置あんぜんそうちを絶対ぜったいに外はずさずに使つかいます。

Khi vận hành máy dập, phải sử dụng thiết bị an toàn (như nút bấm hai tay hoặc cảm biến quang học) và tuyệt đối không được tháo bỏ.

金型かながたの間あいだに手てを入いれて部品ぶひんやスクラップを取とり除のぞくときは、必かならず機械きかいを停止ていしさせてから行おこないます。

Khi cần đưa tay vào giữa khuôn để lấy sản phẩm hoặc phế liệu, bắt buộc phải dừng máy hoàn toàn trước.

Điểm cần nhớ

【○正ただしい】研削盤けんさくばんで砥石といしを交換こうかんした後あとは、安全あんぜんカバーを付つけて規定時間以上きていじかんいじょうの試運転しうんてんを行おこなう。
(○ Đúng) Sau khi thay đá mài trên máy mài, phải lắp nắp che an toàn và chạy thử từ thời gian quy định trở lên.
【○正ただしい】プレス加工かこうは金型かながたの間あいだに金属板きんぞくばんを入いれ、強つよい圧力あつりょくで打うち抜ぬきや曲まげを行おこなう加工法かこうほうである。
(○ Đúng) Gia công dập (Press) là cho tấm kim loại vào giữa khuôn và tác dụng áp lực lớn để đột hoặc uốn tạo hình.
【○正ただしい】プレス作業さぎょうでは安全装置あんぜんそうちを外はずさずに使つかい、金型かながたの間あいだに手てを入いれるときは必かならず機械きかいを止とめる。
(○ Đúng) Khi làm việc với máy dập, không được tháo thiết bị an toàn và luôn phải dừng máy trước khi đưa tay vào giữa khuôn.

Từ vựng	Nghĩa
研削盤けんさくばん	máy mài
砥石といし	đá mài
試運転しうんてん	chạy thử
プレス加工かこう	gia công dập (Press)
金型かながた	khuôn dập (Kanagata)

鋳造ちゅうぞう・溶接作業ようせつさぎょうと鋼はがねの熱処理ねつしょり（焼入やきいれ）

Đúc kim loại, Hàn hồ quang và Nhiệt luyện thép (Tôi thép)

「鋳造ちゅうぞう」とは、金属きんぞくを加熱かねつして溶とかし、砂型すながたや金型かながたなどの型かた（鋳型いがた）に流ながし込こんで冷ひやし固かためる加工法かこうほうです。

'Đúc' (Chuuzou) là phương pháp nung nóng chảy kim loại ở nhiệt độ cao rồi rót vào khuôn cát hoặc khuôn kim loại để làm nguội đông đặc thành hình.

アーク溶接ようせつをするときは、強つよい光ひかり（紫外線しがいせんなど）から目めや顔かおを守まもるため、遮光しゃこうガラスが付ついた溶接用ようせつようの遮光面しゃこうめんを使つかいます。

Khi hàn hồ quang (Arc welding), phải dùng mặt nạ hàn có gắn kính chắn sáng chuyên dụng để bảo vệ mắt và mặt khỏi tia lửa và tia tử ngoại mạnh.

溶接作業ようせつさぎょうの前まえには、火災かさいを防ふせぐため周囲しゅういの可燃物かねんぶつを片付かたづけ、火花ひばなが飛とぶ範囲はんいに消火器しょうかきなどを準備じゅんびします。

Trước khi hàn, phải dọn sạch các vật dễ cháy xung quanh và chuẩn bị sẵn bình chữa cháy trong phạm vi tia lửa bắn tới để phòng hỏa hoạn.

鋼はがねの「焼入やきいれ」とは、鋼はがねを高温こうおんに加熱かねつしてから水みずや油あぶらで急冷きゅうれいし、硬かたくする（硬度こうどを高たかめる）熱処理ねつしょりのことです。

'Tôi thép' (Yakiire) là phương pháp nhiệt luyện nung nóng thép lên nhiệt độ cao rồi làm nguội nhanh trong nước hoặc dầu để làm thép cứng lên.

Điểm cần nhớ

【×誤あやまり】鋳造ちゅうぞうを「金属きんぞくを溶とかさずに常温じょうおんのまま刃物はもので削けずる方法ほうほう」というのは誤あやまり（溶とかして型かたに流ながし込こむ）。
(× Sai) Nói 'Đúc' là để kim loại ở nhiệt độ thường không nấu chảy rồi dùng dao gọt dần là SAI (đúc là nấu chảy rồi đổ vào khuôn).
【×誤あやまり】鋼はがねの「焼入やきいれ」を加熱かねつして急冷きゅうれいし「柔やわらかくする熱処理ねつしょり」というのは誤あやまり（焼入やきいれは硬かたくする処理しょり）。
(× Sai) Nói 'Tôi thép' (Yakiire) là nung nóng rồi làm nguội nhanh để làm thép mềm đi là SAI (tôi thép làm thép cứng lên).
【○正ただしい】アーク溶接ようせつでは遮光しゃこうガラス付つきの遮光面しゃこうめんを使つかい、作業前さぎょうまえに周囲しゅういの可燃物かねんぶつを片付かたづけて消火器しょうかきを準備じゅんびする。
(○ Đúng) Khi hàn hồ quang phải đeo mặt nạ chắn sáng hàn, đồng thời dọn vật dễ cháy và chuẩn bị bình chữa cháy trước khi hàn.

Từ vựng	Nghĩa
鋳造ちゅうぞう	đúc kim loại (Chuuzou)
アーク溶接ようせつ	hàn hồ quang
遮光面しゃこうめん	mặt nạ hàn chắn sáng
可燃物かねんぶつ	vật dễ cháy
焼入やきいれ	tôi thép (Yakiire)

金属材料きんぞくざいりょうの性質せいしつ（ステンレス鋼こう・アルミニウム・銅どう）

Tính chất vật liệu kim loại (Thép không gỉ, Nhôm, Đồng)

ステンレス鋼こうは、鉄てつ（鋼はがね）にクロムやニッケルなどを加くわえてさびにくくした（耐食性たいしょくせいを高たかめた）合金鋼ごうきんこうです。

Thép không gỉ (Inox / Stainless steel) là thép hợp kim chứa sắt pha thêm crom hoặc niken giúp chống gỉ sét (chống ăn mòn) vượt trội.

一方いっぽう、銅どうと亜鉛あえんを主成分しゅせいぶんとする黄色きいろみを帯おびた合金ごうきんは「黄銅おうどう（しんちゅう）」といいます。

Ngược lại, hợp kim màu vàng có thành phần chính là đồng và kẽm được gọi là 'Đồng thau' (Oudou / Shinchuu), không phải thép không gỉ.

アルミニウムは鉄てつより軽かるく（比重ひじゅうは約やく3分ぶんの1）、熱ねつや電気でんきをよく伝つたえますが、磁石じしゃくには付つかず融点ゆうてんは鉄てつより低ひくいです。

Nhôm (Aluminium) nhẹ hơn sắt (khối lượng riêng khoảng 1/3 sắt), dẫn nhiệt và dẫn điện tốt, không hút nam châm và có nhiệt độ nóng chảy thấp hơn sắt.

銅どうは電気でんきや熱ねつを非常ひじょうによく伝つたえる導体どうたいであるため、電線でんせんや放熱部品ほうねつぶひんなどに広ひろく使つかわれています。

Đồng (Dou) là chất dẫn điện và dẫn nhiệt cực tốt (không phải vật liệu cách điện) nên được dùng rộng rãi làm dây dẫn điện và linh kiện tản nhiệt.

Điểm cần nhớ

【×誤あやまり】ステンレス鋼こうを「銅どうと亜鉛あえんを主成分しゅせいぶんとする黄色きいろい合金ごうきん」というのは誤あやまり（それは黄銅おうどう／しんちゅう）。
(× Sai) Nói thép không gỉ (Stainless steel) là hợp kim màu vàng của đồng và kẽm là SAI (đó là đồng thau; thép không gỉ là hợp kim sắt-crom chống gỉ).
【○正ただしい】アルミニウムは鉄てつより軽かるく熱ねつや電気でんきをよく伝つたえるが、磁石じしゃくには付つかず融点ゆうてんは鉄てつより低ひくい。
(○ Đúng) Nhôm nhẹ hơn sắt, dẫn nhiệt và điện tốt nhưng không hút nam châm và có nhiệt độ nóng chảy thấp hơn sắt.
【○正ただしい】銅どうは絶縁材料ぜつえんざいりょうではなく、電気でんきや熱ねつを非常ひじょうによく伝つたえるため電線でんせんや放熱部品ほうねつぶひんに使つかわれる。
(○ Đúng) Đồng không phải vật liệu cách điện mà dẫn điện, dẫn nhiệt rất tốt nên dùng làm dây điện và bộ phận tản nhiệt.

Từ vựng	Nghĩa
ステンレス鋼こう	thép không gỉ (Inox)
アルミニウム	nhôm (Aluminium)
融点ゆうてん	nhiệt độ nóng chảy
銅どう	đồng (Copper)
放熱部品ほうねつぶひん	linh kiện tản nhiệt

Gia công cơ khí kim loại

Luyện câu hỏi chương này trong app

Tài liệu tham khảo chính thức

製造分野特定技能1号評価試験（経済産業省・JAIM） — https://www.jaim-skill.or.jp/exam/about-ssw1/
製造分野特定技能評価試験試験基準（別紙） — https://www.jaim-skill.or.jp/assets/files/exam/top/exam_criteria.pdf